Aanvallers moeten trainer worden om voetbal te redden

Drie keer per week treint Ralf Edstrom van Gothenburg naar Stockholm en terug. Als radiocommentator verslaat hij tijdens het EK de wedstrijden van Zweden en Nederland. Hij vindt zichzelf een kritisch journalist zodat je hem niet hoort roepen dat Euro '92 briljant is. Okay, noemt hij het. "Ik ben optimist. Tijdens het WK losten te veel teams de verwachtingen niet in. De ploegen hier spelen offensiever. En gelukkig is er geen Argentinie dat met een hoop schoppers de finale haalt."

Dat minderwaardige, dat idee er nauwelijks toe te doen, dat wegcijferen, het is Zweeds als Zweeds Zweeds kan zijn. Sociologen en filosofen hebben dikke verhandelingen over de karaktertrek geschreven. Onderzoek dwong hen terug te gaan in de tijd. Ze ontdekten dat het koningshuis, de taal, de Lutherse kerk en de ruimte die het land biedt de mensen door de eeuwen heen zo'n sterk gevoel van saamhorigheid hebben gegeven dat ze ervoor oppassen een ander te kwetsen. Ze proberen ieders vriend te zijn en dreigt onenigheid dan veranderen ze het onderwerp van gesprek. Het leidt tot voorzichtigheid; Zweden peinzen als ze aan het woord zijn. Er vallen stiltes die de ander uit beleefdheid niet invult. Ze vertrouwen elkaar en rekenen het zichzelf aan als een ander dat vertrouwen beschaamt.

De behandeling die Leo Beenhakker Peter Larsson ooit gaf was meer dan genant, maar de Zweed wilde geen kwaad woord over Ajax horen. De vier miljoen gulden die PSV in 1974 voor Ralf Edstrom aan transfergeld vroeg dwarsboomde zijn overgang naar Espanol, maar de Zweedse spits - gegarandeerd goed voor 15 tot 20 goals per seizoen - nam het geen Eindhovenaar kwalijk. Ter vergelijking: Johan Cruijff ging in die dagen voor drie miljoen naar Barcelona. "Ach" , zegt Edstrom nu in Stockholm, "de beloning kwam in 1976. Ik kreeg een nieuw contract waardoor ik in anderhalf jaar meer verdiende dan de voorgaande drie jaar in totaal." In 1977 was PSV uitgekeken op kopper Edstrom en zag hij zich genoodzaakt naar Zweden terug te keren. Met de naweeen van een pijnlijke rugblessure voetbalde hij bij IFK Goteborg, waar hij door een trap ook nog ging sukkelen met knieproblemen. In 1983 tenslotte, eindigde hij zijn voetbaljaren bij Monaco, na ook nog twee seizoenen voor Standard Luik te hebben gescoord. "Ernst Happel was daar trainer en kwam me een paar keer bekijken. Ik speelde bij Goteborg op het middenveld, maar aangezien ik wist dat Happel aanwezig zou zijn, vroeg ik mijn trainer me in de spits te zetten. Hij ging akkoord, waarna ik tweemaal scoorde en een doelpunt voorbereidde. Goed Ralf, fantastisch gespeeld, zei hij en ik tekende een contract. De pech was dat twee dagen later Ajax belde. . .daar had ik heel erg graag voor gevoetbald."

"Weet je dat ik nooit van Ajax heb verloren?" Edstrom zegt het met een triomfantelijkheid die verraadt dat PSV zichzelf destijds provincialer achtte dan waar Amsterdam de Brabantse stad voor hield. Nee dat wist ik niet, en ik wist net zo min dat PSV eens door Telstar op Schoonenberg werd gevloerd (2- 1). Het is dat Edstrom het zegt en en passant een paar Telstar-namen opsomt. Maar de Gothenburger beschikt dan ook over een fotografisch voetbal-geheugen, waar weinigen tegen op kunnen. Minstens dertig minuten aan een stuk geeft hij geschiedenisles over uitslagen, uitschakelingen, doelpunten, mede- en tegenstanders. "Als parttime radioverslaggever hoef ik me haast niet voor te bereiden op wedstrijden. Ik schrijf bijna niets op. Ik praat veel, ik herinner me iets en ik praat. Het gaat me makkelijk af." Voor de verandering doet hij het deze avond in het Nederlands, de taal die hij niet zal verleren omdat hij er 'zijn beste jaren' heeft gesleten en omdat Huub Stevens een heel goede vriend van hem is. Via de Eindhovense jeugdtrainer beveelt Edstrom PSV ook Zweeds talent aan. "Ze hebben er alleen nog niet een genomen." De lach die een grijns wordt daar hij tabak pruimt verbergt zijn frustratie. Hij adviseerde Jonas Thern en zag hem naar Benfica gaan, hij adviseerde Stefan Schwarz en zag ook die naar Benfica gaan, hij adviseerde Klas Ingesson die naar KV Mechelen vertrok en kreeg te horen dat hij jonger talent moest scouten; jongetjes van een jaar of twaalf, dertien. "Maar ik weiger kinderen naar een internaat in het buitenland te sturen. Je krijgt problemen met de ouders en ik vind sowieso dat je het ten opzichte van die jongens niet kunt maken. Het is niet goed."

PSV is en blijft Edstroms eerste keuze als hij een pril sterretje is tegengekomen, maar ook Monaco en andere Franse elftallen kunnen wat hem betreft profiteren van zijn inzicht. Hij bood de Monagasken Stefan Pettersson aan die Ajax vervolgens wegkaapte, hij introduceerde Peter Larsson bij Brest en zag tot zijn genoegen dat Johan Cruijff hem kocht. "De spelers benaderen me, ik ken ze goed. Ik heb er wel eens aan gedacht om zaakwaarnemer te worden. Ik heb er wel eens met procureur-generaal Hakansson over gesproken. Hij heeft mij geholpen met de transfer naar Monaco, en dan vooral met het contract. Hij is eerlijk. Ik heb meegemaakt dat hij zijn vingers in zijn oren stopte toen bestuurders geld onder tafel boden. Samen met hem zou ik er wel aan willen beginnen. Ik denk dat het werk me zou liggen. De spelers vertrouwen me en ik zou op mijn beurt de verenigingen geen klootzak aanraden."

Dat het er niet van is gekomen, wijt hij aan gemakzucht en heimwee. Zo zou hij zich bijvoorbeeld in Nederland gaan vestigen. "Dat heb ik wel eens gezegd, ja. Ik zou er ook graag terugkeren, als trainer of zoiets als Frank Arnesen doet. Ik heb geen papieren, maar volgens mij is er altijd een mouw aan te passen." De ernst waarmee hij het zich opnieuw laat ontvallen duidt op een doordachte levensvisie. Tien tellen erna blijkt dat allerminst het geval. Hij barst van de suggesties en idealen, maar heeft geen haast ze te verwezenlijken, zo hij ze wil verwezenlijken. De enige idylle waarvoor hij alles, maar dan ook alles over heeft, zijn zijn kinderen uit zijn eerste en tweede huwelijk. "Als trainer ben je elk weekeinde van huis. Dat wil ik niet, ik wil bij mijn familie zijn." Uit deze overweging neemt de Zweedse topscorer van 1972 (hij speelde destijds voor Atvidaberg, het dorp waar Duitsland thans bivakkeert) genoegen met commentator zijn van de nationale omroep en met zijn werk voor een organisatie die geld inzamelt in het belang van gehandicaptensport. Hij doet dat op provisiebasis. Vijftien procent van het bedrag dat hij bedrijven ontfutselt is voor hem. Vorig jaar praatte hij in de tijd van economische recessie anderhalf miljoen kronen - 450 000 gulden - voor de liefdadigheid bijeen. Wat hij daar aan overhoudt gunt hem dank zij de fiscus en het absurd hoge BTW-tarief een bestaan op de grens van armoede. "Maar ik ben tevreden. Als voetballer heb ik redelijk wat geld overgehouden dat anderen goed voor mij hebben belegd."

Zeilboot

Hij bezit een bungalow in Gothenburg en een buitenhuis aan de rand van een meer. Zoals honderdduizenden Zweden een weekend-woning hebben en 1,2 miljoen particulieren aan de steigers een plezierjacht of zeewaardige zeilboot hebben afgemeerd. "Wij Zweden zijn een beetje verwend. Veel mensen gaan naar hun zomerhuis en komen niet naar het voetbal dat hier 's zomers wordt gespeeld." Andere redenen voor de impopulariteit van deze sportvorm doen overigens ook de ronde. De toename van geweld op tribunes, het beginnende racisme en de matige vertoningen op het veld weerhouden gezinnen ervan naar een stadion te gaan. Het voetbalgeweld in Zweden, zover is wel duidelijk, staat in vergelijking met Nederland in de kinderschoenen. Rondom het Europees kampioenschap gaat het zelfs in Solna/Stockholm buitengewoon gemoedelijk toe. De braderie van gebarbequede worstjes en verkoop van tshirts bij het Rasunda-stadion toomt het 'zwarte leger' schijnbaar in. Hoewel deze ultra-rechtse jongeren, ze zeggen fans te zijn van het AIK Solna van Larsson, wekelijks zorgdragen voor een berg stennis. De politie stelt daar niets tegenover. Wat moeten ze ook? In 1989 liet politiechef Gustavsson eens honderd Britse supporters aanhouden en terugsturen, omdat ze de sfeer verziekten bij de WK-kwalificatiewedstrijd Zweden-Engeland. Hij kreeg 4000 gulden boete. Zweden mist namelijk een wet waarin supportersgeweld is ondergebracht. Er moet sprake zijn van een misdrijf, anders is inrekenen uit den boze. De politionele actie om even buiten Gothenburg drie bussen Solna-fans tot stoppen te dwingen en de meest beschonken types eruit te sleuren, kwam agenten een paar maanden geleden op een officiele berisping te staan nadat de arrestanten hun beklag hadden gedaan bij de nationale ombudsman. "Dat is in Nederland toch ondenkbaar?"

Ondenkbaar, zo is het. In elk geval een stuk lastiger voor te stellen dan de rentree van Edstrom in de actieve voetballerij. Want daar komt het vast eens van. Na het WK'90 dat voor Zweden beroerder verliep dan voor welk land ook, begonnen de dagbladen een lobby die de veertigvoudig international tot opvolger van de heftig bekritiseerde bondscoach Nordin moest maken. De machtsgreep mislukte, daar papieren en ervaring ontbraken. "Ik blijf van mening dat je geen diploma nodig hebt om trainer te worden als je zelf op hoog niveau hebt gevoetbald" , houdt Edstrom zichzelf en zijn gehoor voor. "Bij het Zweedse team hoef je niemand te leren voetballen. Je moet alleen kunnen improviseren en een duidelijke tactiek uitstippelen. Ik zou kiezen voor die van Ajax. Dat team is altijd in beweging, houdt de bal goed in de ploeg en verplaatst het spel snel van de ene naar de andere kant. Ik denk ook dat het goed zou zijn als voormalige aanvallers trainers worden, anders is voetbal zo defensief he, zo teleurstellend."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden