Aantekeningen Enigma-kraker Turing voor miljoen onder de hamer

Een bladzijde uit het aantekeningenboek van Turing.Beeld afp

In de Tweede Wereldoorlog slaagde een team van Britse codekrakers erin om het Duitse communicatiesysteem te ontcijferen. Het was een ontdekking die de balans in het voordeel van de geallieerden deed overslaan. Een schrift met aantekeningen van een van die Britten, Alan Turing, is maandag bij het Amerikaanse veilinghuis Bonhams voor bijna een miljoen euro verkocht.

In het 56 pagina's tellende schrift staan de gedachten van een van de meest briljante mannen uit de Tweede Wereldoorlog, van wiskundige notities tot berekeningen over computerinstellingen. Een priegelig handschrift maskeerde de genialiteit van de man achter de notities, die hij tussen 1942 en 1944 opschreef.

Turing, geboren in 1912, had als taak het Enigma-systeem te ontcijferen, het coderingsapparaat waarmee de Duitsers hun berichten verstuurden. Dit apparaat stond bekend als 'onkraakbaar', omdat het aantal cijfercodes waar de berichten mee konden worden verstuurd oneindig waren.

Wat de Duitsers niet wisten, was dat de Polen al in de jaren dertig de Enigma-code hadden ontcijferd, maar niet in staat waren de technologische vernieuwingen van het codesysteem bij te houden. Daarom werd informatie over het Enigma-apparaat gedeeld met de geallieerden. Het was op basis van deze informatie dat Turing aan het werk ging.

Het notitieboek, met op de achtergrond een foto van Alan Turing.Beeld ap
Beeld afp

Bombe
Met zijn team lukte het Turing om een machine te ontwikkelen die standaardiseringen in het onfeilbaar geachte Duitse systeem kon lokaliseren. Met behulp van deze 'Bombe' werden vaste groepen vercijferde letters gevonden, waarvan men vermoedde om welke tekst het ging. Op basis van deze vaste combinaties lukte het uiteindelijk om berichten te lezen.

De decryptie van de Enigma-code speelde een belangrijke rol in de overwinning van de geallieerden op nazi-Duitsland. Met de grootste voorzichtigheid werd ingewonnen informatie gebruikt om aanslagen te voorkomen of zelf aan te vallen. Met name in de Atlantische Oceaan, waar Duitse onderzeeërs voor dood en verderf zorgden door bevoorradingsschepen te doen zinken, redde de Engelse kennis van het Enigma-systeem veel levens.

Homoseksueel
Na de oorlog werd Turing vervolgd wegens zijn homoseksualiteit, dat in Groot-Brittannië verboden was. In 1952 werd hij veroordeeld. In plaats van een celstraf ging hij in hormoontherapie. Turing stierf aan cyanidevergiftiging, in 1954. Hij werd 41 jaar. Pas in 2013 kreeg hij eerherstel. In de film The Imitation Game wordt het levensverhaal van Turing verteld.

Het geveilde notitieboekje liet hij na aan zijn vriend Robin Gandy, die het schrift tot 1995 bij zich hield. Het is onbekend wie het boekje daarna kreeg, of wie het verkocht. Een Enigma-apparaat, dat eveneens werd geveild, ging voor meer dan 200.000 euro onder de hamer.

Beeld afp
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden