Aanstekelijk bezingt hij het inhaleren van een sigaret

Welke schrijvers van vroeger kunnen we nog steeds met veel plezier lezen? Veel zijn het er niet. Stendhal, Kleist, Lermontov, de Braziliaan Machado de Assis: hun werk is nog even fris als wanneer het gisteren geschreven zou zijn. Binnen een minuut of twee kan ik er een tiental namen aan toevoegen, daarna wordt het lastiger. Tienduizenden andere zijn volstrekt vergeten.

At¿lgan (1921 - 1989 ) is een van de voorbeelden voor de Turkse Nobelprijswinnaar Orhan Pamuk. Met zijn kleine oeuvre van drie romans en enkele verhalen geldt hij als een van de schrijvers die na de Tweede Wereldoorlog de Turkse literatuur de moderne tijd binnenloodsten.

'De lanterfanter', zijn eerste roman, uit 1959, heeft een koppig individualistische grote-stadsbewoner, C. genoemd, als hoofdpersoon. Van zijn vader heeft hij genoeg geërfd om van alle materiële zorgen verlost te zijn. Wat moet hij aan met zijn geld en zijn tijd? C. lijkt een well to do-neefje van de hoofdpersoon van Albert Camus' beroemde existentialistische roman 'De Vreemdeling': "De lange, oningevulde ochtenden van de lanterfanter waren gruwelijk."

Verliefd worden is een optie. Vier jaargetijden lang volgen wij zijn pogingen op dat gebied. Ook Freud, die andere godfather van de moderne literatuur, blaast zijn partijtje mee: een traumatische ervaring met zijn vader heeft C. opgezadeld met een angst voor vrouwenbenen, die C. bij de uitvoering van zijn plannen danig parten speelt. Het modernistische programma wordt, kortom, keurig afgewerkt.

Voor Nedelandse lezers van nu is het onmaatschappelijk individualisme van de hoofdpersoon, waar het de schrijver vooral om te doen is,vermoedelijk enigszins achterhaald. Sedert Vestdijks meneer Visser of de brievenboeken van Gerard Reve zijn wij hier wel aan straffere kost gewend. Positiever gestemden kunnen genieten van het tijdsbeeld dat At¿lgan oproept. Het grotestadsleven in het Istanbul van de jaren vijftig, waar iedereen nog op stoomaandrijving werkt: men steekt de ene sigaret na de andere op, en de weldaden van het inhaleren van de rook worden aanstekelijk bezongen.

Mooi zijn ook de vindingrijke flirtmethodes in een preutse maatschappij. Wie naar de bioscoop gaat om naar de film te kijken, komt van een koude kermis thuis. Om hem heen wordt luidruchtig gegeten, gefluisterd en gevreeën. De loges worden gebruikt als bordelen.

Ik neem graag aan dat dit boek in Turkije een weldadige provocatie vormde binnen de toenmalige literatuur die, zoals vertaalster Hanneke van der Heijden in haar nawoord uiteenzet, voornamelijk didactisch was en op consensus gericht. Dankzij het verteltalent van de schrijver is het boek voor nieuwe lezers nu zeer informatief, en glanst het soms met de charme van een oude, uit een kromgetrokken schoenendoos aan het licht gebrachte prentbriefkaart.

De lanterfanter lijkt wel het well to do- neefje van de vreemdeling van Albert Camus. Het boek glanst bij momenten met de charme van een hervonden, oude ansichtkaart.

Yusuf Atilgan: De lanterfanter Vert. Hanneke van der Heijden. Jurgen Maas; 275 blz. euro 19,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden