Aanstalte kon je alleen vroeger maken

Ook in Trouw kom ik soms 'aanstalte maken' tegen. Foutje?

In de negentiende eeuw niet. Zie onder andere het toen geschreven deel van het 'Woordenboek der Nederlandsche Taal' (1864-1998). Ook in de vorige eeuw kwam aanstalte nog wel voor, als titel van een gedicht van Achterberg bijvoorbeeld en met maken in werk van Komrij.

Moderne woordenboeken accepteren alleen aanstalten maken ('voorbereidingen treffen'). Het enkelvoud aanstalte is nu bijna net zo vreemd als de enkelvoudsvormen in de zin: "Een paperas uit een Middeleeuw beschrijft een onlust op Majorca, een Baleaar". Deze zelfstandige naamwoorden kun je alleen in het meervoud gebruiken. Ze worden pluralia tantum ('slechts meervoudsvormen') genoemd. Het Nederlands bevat er nogal wat: hersenen, (op de) hurken (zitten), kapsones, (on)kosten, lurven; mazelen, (water)pokken; Azoren, Balearen, Karpaten; Staten-Generaal enz. Tellen kun je ze meestal niet, al noemt grammaticabijbel ANS een waterpok 'niet onmogelijk'. Eén hersen of tien onkosten is bizar. In de standaardtaal kun je een hoeveelheid vaak wel in vagere bewoordingen aangeven: veel onkosten, tal van paperassen (maar heel wat mazelen kan weer niet).

Sommige van de meervoudsvormen bestaan ook in enkelvoud, maar hebben dan een andere betekenis. Boeken bijvoorbeeld (een verliespost niet in de boeken oftewel de boekhouding opnemen) en medicijnen (studeren). Het geldt ook voor data ('gegevens'), weliswaar het meervoud van datum, maar dat is alleen gangbaar in de zin van 'dagtekening', 'tijdstip'.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden