Berlijn

Aanslag raakt ook Merkels welkomstpolitiek

Angela Merkel sprak vandaag op een persconferentie over het incident in Berlijn Beeld afp
Angela Merkel sprak vandaag op een persconferentie over het incident in BerlijnBeeld afp

Bondskanselier Merkel lag al onder vuur voor haar ruimhartige vluchtelingenbeleid. Haar zusterpartij wil de regels nu verder aanscherpen na de aanslag in Berlijn, ook al is niet duidelijk of de aanslagpleger daadwerkelijk vluchteling is.

'Weerzinwekkend' zou het zijn als de dader van de vermoedelijke aanslag op een kerstmarkt in Berlijn een vluchteling is die 'asiel en bescherming zocht in Duitsland', zei een volledig in het zwart gestoken Angela Merkel dinsdagochtend op een persconferentie in de Duitse hoofdstad. Zeker voor de 'mensen die dagelijks vluchtelingen helpen in Duitsland' en voor de mensen die 'echt onze hulp nodig hebben'.

Maar duidelijk ook voor Merkel zelf. Want een aanslag door een vluchteling is het slechtst mogelijke scenario voor de bondskanselier, die al anderhalf jaar onder vuur ligt van haar eigen partij en de rechts-populistische Alternative für Deutschland.

Zusterpartij CSU en AfD verwijten haar de veiligheid van Duitsland op het spel te hebben gezet door de grenzen te openen voor honderdduizenden vluchtelingen en migranten in het najaar van 2015. De aanslag sterkt hen in die mening. Te meer omdat de eerste verdachte een 23-jarige Pakistaan zou zijn die op 31 december 2015 als vluchteling naar Duitsland kwam. Dat de politie deze Naved B. niet langer als hoofdverdachte ziet, verandert weinig aan de felle toon: zowel binnen als buiten Duitsland zijn de conclusies al getrokken.

Kritiek

Maandagavond was Markus Pretzell, een belangrijk figuur binnen de AfD en partner van partijleider Frauke Petry, er als de kippen bij om de kanselier verantwoordelijk te maken voor de aanslag. 'Dit zijn Merkels doden', twitterde hij. Een vingerwijzen dat ongewoon is in het huidige Duitsland, anders dan bijvoorbeeld in Nederland waar Geert Wilders een foto van Merkel met bloed aan haar handen twitterde. De reacties op de tweet van Pretzell waren dan ook fel. 'Nu toont de AfD haar ware gezicht', viel er onder meer te lezen.

Maar ook vanuit zusterpartij CSU uit Beieren klonk meteen kritiek op Merkels vluchtelingenbeleid. "We zijn het de slachtoffers verschuldigd dat we onze totale vluchtelings- en integratiepolitiek heroverwegen", zei partijchef Horst Seehofer dinsdagochtend. Hij strijdt al langer met Merkel over het invoeren van een bovengrens aan het aantal vluchtelingen dat jaarlijks Duitsland mag binnenkomen. De CDU-kanselier wil daar niet aan.

De zwarte vrachtwagen raakte gisteravond het hart van de Bondsrepubliek: een bij Duitsers geliefde kerstmarkt, plek om samen glühwein te drinken en de laatste kerstinkopen te doen. De kerstmarkt voor de in de Tweede Wereldoorlog half ingestorte Gedächtniskirche is bovendien een van de bekendere in Berlijn en bevindt zich in het centrum van het oude West-Berlijn.

Daarnaast komt de aanslag op een gevoelig moment, zo vlak voor kerst en driekwart jaar voor de landelijke verkiezingen. Merkel wil half september voor de vierde keer Bondskanselier worden. Begin december ontving ze daarvoor steun op haar partijcongres, hoewel die minder groot was dan vorige keren. Ook binnen de CDU is er een stroming die het vluchtelingenbeleid te ruimhartig vindt.

Hardere toon

Maar Merkel heeft haar vluchtelingenbeleid al strenger gemaakt en slaat sinds een paar weken een hardere toon aan in het integratiedebat. Op het partijcongres begin december sprak ze zich bijvoorbeeld voor het eerst uit tegen de boerka - die zou niet in Duitsland 'thuishoren'. Dat doet ze vooral om critici in haar partij tevreden te stellen en de AfD wind uit de zeilen te nemen.

Die opzet leek te lukken: in recente peilingen steeg haar populariteit. Volgens een recente enquête van Stern en RTL zou een op de twee Duitsers haar bij directe verkiezingen kiezen tot Bondskanselier, een percentage waar haar tegenstanders slechts van kunnen dromen. Maar of ze na de terreurdaad van maandagavond zo geliefd blijft, is maar de vraag.

Deze zomer daalde haar populariteit van bijna 60 procent in een klap naar 47 procent. Reden: de islamistisch gemotiveerde aanslagen in Ansbach en Würzburg, waarbij een tiental gewonden viel. Haar politieke tegenstanders op rechts zullen komende maanden telkens benadrukken dat de kanselier haar land onveilig heeft gemaakt en haar volk niet kan beschermen. Een beeld dat zich moeilijk laat rechtzetten.

Merkel liet dinsdagochtend in haar verklaring niets los over haar vluchtelingenbeleid. Wel zei ze dat de daad zal worden opgelost en bestraft 'zo hard als onze wet dat toelaat'. Verder riep de Bondskanselier haar volk op zich niet te laten regeren door angst. "We willen niet verlamt door angst voor het kwade leven. We moeten kracht vinden voor het leven dat wij willen leven: vrij, met elkaar en open."

Dat betekent dat de kerstmarkten in de rest van Duitsland gewoon open zijn gegaan. Wel worden er extra maatregelen genomen. In Dresden plaatst de politie bijvoorbeeld betonblokken rond de markt. Alleen in Berlijn blijven de markten een dag dicht, uit medeleven met de slachtoffers en hun families.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden