Aanpak van terreur splijt de Belgische regering

Analyse | Sinds 'Parijs' toonde politiek België één gezicht. Kritiek was taboe. Langzaam maar zeker komen ideologische verschillen nu toch aan de oppervlakte.

Een 'kamikaze-kabinet', noemden politiek analisten de eerste Belgische regering met Vlaamse nationalisten vorig jaar. Een dik jaar verder straalt de coalitie van de vier regeringspartijen onder een angstaanjagende terreurdreiging een verrassend daadkrachtige eenheid uit. Maar de gekozen strategie in de strijd tegen Belgische jihadisten dreigt de politieke partijen uiteindelijk toch uiteen te drijven.

Openlijke kritiek op de leiders die de Belgische hoofdstad met man en macht proberen te behoeden voor een terroristische ramp is op dit moment tricky. "Er vallen zeker bedenkingen te uiten. Maar nu kan het nog even niet. Als er toch wat gebeurt en je hebt vooraf kritiek gegeven, dan ben je politiek dood", voert dagblad De Morgen gisteren 'een partijleider' op. Anoniem, ja. Na dagenlang leven in een lamgelegde hoofdstad met militairen op straat, terwijl een of meer handlangers van de aanslagen in Parijs vrij rondlopen, begint het achter de schermen te broeien. Een beetje lekken naar de media hoort daarbij.

Het is een wonder dat de Franstalige, liberale premier Charles Michel (Mouvement Réformateur, MR) tot nu toe de gelederen heeft weten te sluiten. De federale regering is van meet af aan een onwennige constructie, ontstaan nadat bij de verkiezingen van mei 2014 de Nieuw-Vlaamse Alliantie (N-VA) van Bart De Wever de grootste partij werd. Met MR, die slechts een kwart van de Franstalige kiezers vertegenwoordigt, vormen N-VA en de Vlaamse christen-democraten (CD&V) en liberalen (Open VLD) samen de Zweedse coalitie, verwijzend naar de Zweedse vlag: blauw voor de liberalen, geel voor de N-VA en het kruis voor CD&V. De Parti Socialiste (PS) verdween voor het eerst sinds 35 jaar van het nationale politieke toneel.

Vorige week schaarden alle partijen, ook de PS, zich op het oog achter de achttien maatregelen die premier Michel aankondigde in antwoord op de aanslagen in Parijs en de verbanden met geradicaliseerde Belgische moslims. De 400 miljoen euro die ervoor wordt uitgetrokken, oogstte applaus in het parlement. Maar nu de eerste schrik voorbij is, en de straten langzaam aan weer wat beweging laten zien, is het de ideologische scheiding van opvattingen binnen de coalitie die zoetjesaan naar boven komt. De vraag wat de juiste balans is tussen veiligheidsmaatregelen enerzijds en privacy en mensenrechten anderzijds leidt tot onenigheid.

Bart de Wever, N-VA-voorman en burgemeester van het Antwerpen waar de nu verboden moslimbeweging Sharia4Belgium werd opgericht, heeft nooit onder stoelen of banken gestoken hoe hij denkt over geradicaliseerde moslims. "Het zijn mislukkelingen", zei hij vorige week nog op tv. De volgens veel analisten machtigste man van België zit met Michel op één lijn als het de repressieve aanpak van geradicaliseerde moslimjongeren betreft. Zo willen ze dat teruggekeerde Syriëgangers bij aankomst meteen in de gevangenis verdwijnen.

Ook met zoiets als militairen op straat zitten ze niet. De Wever was de eerste die na de verijdelde terreuraanslag in Verviers in januari vroeg het leger in te zetten om zijn burgers te beschermen; Antwerpen heeft een omvangrijke Joodse wijk.

Open VLD en CD&V zijn terughoudend. Ze zetten vraagtekens bij het plan om jongeren die als potentiële Syriëstrijders worden gezien een elektronische enkelband om te doen. Er staan al 800 namen op een lijst. Ze zijn bang dat de rechtsstaat op de helling gaat. De fractieleider van Open VLD Patrick Dewael zei donderdag in de Kamer: "Geen Patriot Act in België, daar passen we voor", verwijzend naar de vergaande wettelijke bevoegdheden die de Amerikaanse veiligheidsdiensten kregen na '9/11'. Zoiets wil de regering-Michel ook.

Open VLD-staatssecretaris Bart Tommelein (Privacy): "Met dat soort dingen gaan we niet zomaar instemmen".

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden