Aanpak criminaliteit is verouderd

De druk op politie en justitie is groot. Maar meer cellen en hogere straffen nemen gevoelens van onveiligheid niet weg, zegt onderzoeker Marnix Eysink Smeets.

AMSTERDAM - ,,Niemand onderbouwt nog wat-ie doet en iedereen praat elkaar na'', zegt Marnix Eysink Smeets, directeur van het Haagse onderzoeksbureau ES & E. ,,Iedere dag is er wel een korpschef die wat brult. Tot en met de terugkeer van de schandpaal. Ik zeg dan: ga nou eerst eens met z'n allen op de hei zitten.''

Het rapport van de commissie-Roethof, waarop de aanpak van criminaliteit grotendeels nog is gebaseerd, stamt uit begin jaren '80. Sindsdien is er geen nieuwe visie, ziet Smeets die al jaren criminaliteit onderzoekt. Politie en justitie kijken volgens hem met verouderde blik: maatregelen zijn vaak lukraak en gebaseerd op onderbuikgevoelens.

,,Zoals dat straffen te laag zijn en er geen geld voor cellen is. De straffen zijn de laatste jaren hoger geworden en het aantal cellen is in vijftien jaar verdubbeld. Maar voelen mensen zich daardoor veiliger? Nee, dus. En de criminaliteit daalt ook niet.''

Als we de misdaad aanpakken voelt iedereen zich beter, denken bestuurders. Smeets: ,,Uit onderzoek blijkt dat mensen in de afgelopen jaren niet banger zijn geworden, maar wel meer zorgen hebben over de ontwikkeling van de criminaliteit in de samenleving. Dan praat je dus over beelden en niet over de werkelijkheid.''

Het begrip 'veiligheid' is volgens Smeets voor veel mensen een paraplu waar ze onzekerheden onder kwijt kunnen. ,,Mijns inziens voelen mensen zich vooral onveilig doordat de samenhang in de maatschappij zoek is. Er zijn allerlei groepen: jong, oud, arm, rijk, allochtoon, autochtoon en die groepen hebben onderling geen contact.''

Dat blijkt volgens Smeets uit onderzoek: In Amerikaanse probleemwijken waar mensen elkaar kennen, hebben bewoners het idee dat de criminaliteit lager is dan in wijken waar iedereen langs elkaar leeft. In werkelijkheid is die even hoog.

Gebrek aan sociale cohesie in de samenleving kun je niet op het bord van politie en justitie leggen, vindt hij. Mensen moeten ook naar zichzelf kijken. ,,Een voorbeeld: we hebben met z'n allen uit efficiency-overwegingen alles grootschaliger gemaakt, zoals scholen en ziekenhuizen. Mensen voelen zich anoniemer en verloren, wat ook weer leidt tot gevoelens van onveiligheid.''

Smeets wil daarmee de reële problemen niet ontkennen. Op papier is de criminaliteit de laatste tien jaar niet gestegen. Wel is de criminaliteit verhard en gewelddadiger geworden. Ook brengen moderne ontwikkelingen -zoals internationalisering van de criminaliteit- nieuwe en lastig te bestrijden problemen mee. ,,In Bulgarije heb je nog echte 'capo's': van die maffiabazen die zich laten omringen met prachtige dames en in opzichtige auto's rijden. We hebben het over een toekomstig EU-land.''

Aan politici de taak om goed uit te leggen waar de grenzen liggen van wat de overheid kan, vindt Smeets. ,,Nu huilt de politiek te veel mee met de wolf.'' Met als gevolg: volstrekt onhaalbare doelen, volgens Smeets, zoals de belofte van demissionair premier Balkenende dat de criminaliteit in 2006 moet zijn teruggedrongen met 25 procent. ,,Er zit een onvoldoende doordacht plan achter. Na te rekenen is het niet en dat leidt ertoe dat mensen zich op den duur nog meer bekocht voelen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden