Aanleunwoning / Op stal

'De gemeente is er voor de burgers', is een van de stelregels van de gezagsdragers in Boekel. En dus zorgt deze Brabantse plattelandsgemeente voor haar inwoners, desnoods in strijd met de wet. Neem de eigen regeling die ouderen de mogelijkheid biedt tijdelijk bij hun kinderen te blijven wonen. 'Kan niet', riepen minister en provincie in koor. Maar burgemeester Van de Vondervoort vocht voor zijn geesteskind. Met succes: Noord-Brabant werkt nu aan een wettelijke oplossing.

Boekel is een prachtvoorbeeld van een typisch Brabantse gemeente, waar katholiek zijn en gemoedelijkheid hand in hand gaan. De goegemeente telt ruim 9000 zielen, verdeeld over de kernen Boekel en Venhorst, en verdient de kost hoofdzakelijk in de agrarische sector, met name de varkenshouderij. In de politiek voert het CDA van oudsher de boventoon. Het verenigingsleven bloeit er optimaal: vergunningen worden soepel verleend, subsidies vlot verstrekt. De gemeenschapszin is er groter dan waar ook. Wie eenmaal in Boekel of Venhorst geboren is, wil er nooit meer weg.

De tragiek van Boekel is evenwel dat hogere machten als provincie en rijk slechts mondjesmaat nieuwe woningen toestaan in dit gebied. Elke vorm van verstedelijking in dit deel van Oost-Brabant is ongewenst. ,,In zo'n situatie worden mensen creatief'', zegt Driek van de Vondervoort, sinds vier jaar burgemeester van Boekel. ,,Als je niet mag bouwen, ga je andere oplossingen bedenken.''

Een daarvan is de verbouwing van schuren, stallen en garages op het eigen erf tot heuse aanleunwoningen voor uitgeboerde senioren. Hun kinderen namen de boerderij of woning over, de ouders verplaatsten hun spullen naar het soms luxe ingerichte bijgebouw, compleet met badkamer, ruime living, schuifpui, vloerverwarming en wat al niet meer. Van de Vondervoort trof bij zijn aantreden als burgemeester van Boekel 130 illegale vormen van 'inwoning' aan.

,,Een ongewenste situatie'', vond de oud-wethouder van Veldhoven. Van de Vondervoort wilde het traditionele Boekelse gedoogbeleid aanscherpen om zo de wildgroei aan banden te leggen: door legalisatie of uitsterfconstructies. Als uitgangspunt gold niettemin dat niemand gedwongen zijn huis uit hoefde. Het nieuwe beleid, dat sinds februari 2000 van kracht is, houdt onder meer in dat de gemeente terughoudend toestemming verleent voor tijdelijke woonvoorzieningen. Er moet sprake zijn van een Boekelse ouder-kindrelatie; de ouders moeten minimaal 55 jaar oud zijn; na hun overlijden of vertrek dient de zaak in de oude toestand hersteld te worden; daartoe geldt een borgsom van ruim elfduizend euro als stok achter de deur; het verbouwde bijgebouw mag maximaal zestig vierkante meter beslaan; en jaarlijks controleert een gemeente-ambtenaar of de bewoners nog steeds voldoen aan de gestelde voorwaarden.

Van de Vondervoort is ervan overtuigd dat de Boekelse regeling de toets der kritiek kan doorstaan. ,,Dat past in het streven naar een zorgzame samenleving. Ik denk dat alle politieke partijen deze oplossing voor een serieus maatschappelijk probleem een goede zaak vinden. Immers: ouderen kunnen op deze manier langer zelfstandig in hun eigen omgeving blijven wonen. Dat noem ik nou een mooie vorm van mantelzorg. Bovendien hoeven jongeren niet noodgedwongen naar elders te verhuizen. En de ouders die bij een van hun kinderen wonen, zouden ook nog eens op de kleinkinderen kunnen passen. Zo bespaar je ook een boel geld voor kinderopvang.''

In de tuin van de familie Straatman aan de Spechtlaan in Boekel staat een bord dat gezinsuitbreiding verraadt. In het huis dat 25 jaar lang bewoond werd door Willemien Straatman-van der Rijt, wonen sinds een half jaar haar zoon, schoondochter, en sinds een maand ook haar kleinzoon Tijn. Haar eigen optrekje bevindt zich schuin achter dit huis, in de voormalige garage. Een lange gang voert naar de royale woonkamer met open keuken. De deuren zijn breed, drempels ontbreken. Ook als Willemien -nu nog een vitale vrouw van 74- slechter ter been zou worden, kan ze er probleemloos nog een tijd blijven wonen.

,,Mijn zoon wilde graag, net als iedere Boekelnaar, een huis in het dorp'', vertelt Straatman senior. ,,Maar dat is moeilijk als er zo weinig gebouwd mag worden. We waren dan ook blij verrast toen de gemeenteraad met die regeling voor inwonende ouderen op de proppen kwam. Zo kon mijn zoon in het oude huis, terwijl ik toch hier kan blijven wonen. Gelukkig maar, want ik had geen zin om tussen alleen maar senioren terecht te komen.''

De vader van schoondochter Chantal -een architect- ontwierp de bouwplannen, de broer van Chantal -een aannemer- bouwde de aanleunwoning. Hoewel de gemeente alle medewerking verleende, verliep de bouw niet rimpelloos. ,,De oorspronkelijke bouwtekening werd afgekeurd'', zegt Willemien, ,,omdat de woning één vierkante meter te groot was.'' Niettemin woont ze er nu met veel plezier. ,,We zitten niet op elkaars lip, ook al kan ik het prima vinden met mijn schoondochter.'' Ze verheugt zich nu al op de komst van de kleine Tijn. ,,Maar ik word geen volledige kinderoppas'', waarschuwt ze.

Een stuk buiten de kern van Venhorst, vlakbij de grens met de gemeente Gemert, wonen Nol (72) en Jans (70) Teunissen. Zij hebben het voorhuis van de Groene Peelhoeve anderhalf jaar geleden verruild voor de koeiestal, die in niets meer lijkt op de oorspronkelijke bestemming. Waar ooit de koeien stonden, liggen nu plavuizen met daaronder de vloerverwarming. De staldeur is vervangen door een op maat gemaakte schuifpui. Ook hier ontbreken obstakels als drempels, en zijn de deuren extra breed. In de slaapkamer van de Teunissens werd vroeger mest in- en uitgereden. ,,Wij slapen dan ook op een mesthoop'', grapt Jans.

Zij is dolgelukkig dat ze op haar geboortegrond kan blijven wonen. Met haar man woonde ze er sinds 1958. ,,De boerderij is van 1920. Ik ben hier in 1932 geboren. Heb altijd buiten gewoond. Dan is het moeilijk voor te stellen dat je ergens zou komen te wonen waar je direct bij anderen op de stoep staat. Gelukkig is ons dat bespaard gebleven.''. Jans, gewend als ze was om veel dieren om zich heen te hebben -vooral kippen, maar ook varkens en koeien- houdt nog altijd een paar pauwen en wat kippen, uit liefhebberij. ,,Voor ons is dit ideaal, maar ook mijn zoon wilde graag buiten blijven wonen. En dankzij de gemeente hebben we dat kunnen realiseren.''

Geen kwaad woord over de burgemeester. De meeste dorpelingen lopen met hem weg. Collega-bestuurders reageren minder enthousiast wanneer de Boekelse regeling ter sprake komt. In de buurgemeenten Sint-Anthonis en Mill zeggen ze 'niets te moeten hebben' van de gedoogcultuur die strijdt met het bestemmingsplan. Van de Vondervoort noemt die reacties hypocriet. ,,Ik ben een wielrenner en fiets veel in de omgeving. Zo zie ik regelmatig optrekjes waarvan ik denk: 'Hé, wat een leuke paardestal met gordijnen en bloemen voor het raam'. Nee, ik weet zeker dat het ook in andere gemeenten voorkomt. Vaker in elk geval dan men wil toegeven. Alleen wij hebben het netjes geregeld en zij niet.''

Maar ook daarover wordt verschillend gedacht. Gedeputeerde Eric Janse de Jonge van de provincie Noord-Brabant wilde aanvankelijk zelfs met een bulldozer de illegale bouwwerken te lijf. ,,Maar de provincie heeft niet de bevoegdheid in te grijpen in Boekel, ook al is hun regelgeving in strijd met het provinciale streekplan. De gemeente tast het gebied met een landbouwbestemming aan, terwijl ze juist het ruimtelijk beleid van de provincie hoort te handhaven.''

Na een gesprek met minister Kamp (ruimtelijke ordening) veranderde de toon van Janse de Jonge en was hij opmerkelijk milder over de Boekelse regeling. ,,Vanuit sociaal oogpunt valt het zelfs toe te juichen wat Boekel doet'', zegt hij nu. ,,Het is een vorm van mantelzorg aan huis. Maar als bestuurder zeg ik: het moet wel goed geregeld worden. We moeten een leegloop uit de bejaardentehuizen voorkomen. Duidelijk moet zijn dat de bewoning tijdelijk is en dat er eisen gesteld worden aan de kwaliteit van de bijgebouwen.'' Eind januari volgend jaar hoopt de gedeputeerde zijn actieplan gereed te hebben.

Van de Vondervoort is blij met de veranderde houding van provincie en rijk. Wat hem betreft mag de provincie de Boekelse notitie 'Tijdelijke bewoning door ouderen' zo overnemen. ,,Maar zo zal het wel niet gaan'', lacht hij. ,,Ambtenaren willen zelf ook graag wat verzinnen. Van mij mogen ze. Veel gemeenten zullen er ook blij mee zijn. Krijgen ze een pasklare oplossing voor een probleem dat ze zelf nooit hebben willen aanpakken.''

Sinds de nieuwe regeling van kracht is in Boekel zijn acht gedoogvergunningen afgegeven. In één geval heeft de gemeente ingegrepen toen bleek dat in strijd met de voorwaarden gehandeld was. Van de Vondervoort: ,,Iemand had twee kavels gemaakt van zijn woning en de garage waar zijn moeder in woonde. Vervolgens heeft hij zijn huis verkocht, terwijl zijn moeder daar bleef wonen. Dat hebben wij verijdeld. Doordat de zoon verhuisde, werd de relatie ouder-kind in strijd met de regeling verbroken. Toen hebben wij gezegd: 'Dan moet je moeder ook vertrekken'. Er zijn wat tranen gevloeid, maar uiteindelijk is ze daar wel weggegaan. Via een urgentieverklaring kon ze overigens wel in Boekel blijven wonen.''

Dit geval toont aan dat Boekel de handhaving wel degelijk serieus wenst te nemen. Het beeld van een gedogende gemeente die mensen willekeurig in bouwvallige schuurtjes of stallen laat wonen, wil de burgemeester graag gecorrigeerd zien. Zo stelt Boekel zich ook onwrikbaar op jegens een plaatselijke restauranthouder die naast zijn etablissement een gebouw liet verrijzen dat bestemd was als bedrijfsruimte voor de opslag van bierfusten, frisdrank, vaatwas en als sanitaire voorziening voor het personeel.

In werkelijkheid wilde de eigenaar er -in strijd met het bestemmingsplan- zelf gaan wonen, zo bleek uit een inspectie. Er lagen houten vloeren, er waren diverse aansluitingen voor tv en telefoon, er was een open haard en een luxe badkamer met gouden kranen. ,,Het Brabants Hof zorgt goed voor zijn personeel'', grapte Van de Vondervoort in het Brabants Dagblad. De advocaat van de restauranthouder verweet de gemeente 'aperte willekeur', omdat ze wel de gevallen van illegale inwoning tolereert. De burgemeester wil van geen vergelijking weten. ,,Als we hieraan toegeven, bereiken we in Boekel nooit een situatie waarin het naleven van wetten en regels door burgers normaal wordt gevonden in plaats van het overtreden ervan.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden