Aanklagen van Obama een kansloze missie?

President Obama tijdens zijn speech in Kansas City Beeld epa

Het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden wil president Obama voor de rechter dagen voor het misbruiken van zijn macht. De meerderheid stemde daar gisteren mee in. Is het grootspraak, een slimme campagnestrategie of een kansloze actie?

Waarvoor willen de Republikeinen Obama aanklagen?

President Obama zou zijn bevoegdheden misbruikt hebben door de wet aan te passen zonder het Congres te raadplegen. De Republikeinen zijn niet blij met de manier waarop Obamacare, de nieuwe zorgwet, is ingevoerd. Zij doelen daarmee op uitstel van de eis dat werkgevers de zorgverzekering van hun werknemers moeten regelen. Deze aanpassing van de wet ging buiten het Congres om en zou daarom illegaal zijn.

Niet alleen bij de invoer van Obamacare in 2010 voelden de Republikeinen zich gepasseerd, dit was ook het geval bij andere zaken die geen steun van het Huis van Afgevaardigden hadden, maar toch door Obama werden doorgevoerd. Enkele voorbeelden: de ruil van vijf Taliban voor de Amerikaanse sergeant Bowe Bergdahl, het tegenhouden van de deportatie van sommige minderjarigen die illegaal de VS waren binnengekomen en invoer van klimaatwetgeving.

De Republikeinen spitsen hun aanklacht toe op de zorgwet omdat dit in een rechtszaak de grootste kans van slagen zou hebben. In de Verenigde Staten is veel weerstand tegen Obamacare.

Volgens John Boehner, de Republikeinse voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, doet Obama een onrechtmatige greep naar de macht. "Dit gaat niet om Republikeinen of Democraten. Het gaat om het verdedigen van de grondwet."

Heeft een rechtszaak kans van slagen?

Het gebeurt niet vaak dat het Congres een rechtszaak aanspant tegen een president. In 2008 werd een zaak voorbereid tegen de regering Bush om vervolging van medewerkers van het Witte Huis af te dwingen. De zaak werd opgestart, maar eindigde in een overeenkomst tussen de partijen.

Gebruikelijker is het dat één of enkele Congresleden een zaak voor de federale rechter proberen te krijgen, al is dit zelden succesvol. In 2011 klaagde de Republikein Dennis Kucinich president Obama aan omdat hij een militaire operatie was begonnen in Libië, maar de zaak werd afgewezen.

Een federale rechter moet beoordelen of het Huis van Afgevaardigde voldoende is geschaad door de acties van Obama. De rechter is hier doorgaans terughoudend in. Dat een meerderheid van het Huis van Afgevaardigden heeft ingestemd met de rechtszaak tegen Obama vergroot de kans.

Een rechtszaak tegen de president zal flink wat tijd in beslag nemen, waarschijnlijk jaren. Het is zeer onwaarschijnlijk dat deze zal plaatsvinden voor de ambtstermijn van Obama afloopt in 2017. De uitkomst van een eventuele rechtszaak zal voornamelijk invloed hebben op de verhoudingen tussen het Congres en de volgende president.

Waarom willen de Republikeinen een rechtszaak?

Waarom een rechtszaak beginnen die nog jaren op zich kan laten wachten? Een politiek spelletje, denken de Democraten. In november zijn de verkiezingen voor het Congres en de Republikeinen zouden hun achterban willen mobiliseren door Obama in een kwaad daglicht te stellen.

Volgens de Democratische Afgevaardigde Louise Slaughther is een rechtszaak een verspilling van tijd, energie en geld, alleen bedoeld om de steun van conservatieve kiezers te krijgen bij de verkiezingen.

Obama doet het af als een politieke stunt en beschuldigde de Republikeinen ervan tijd te verdoen in plaats van zich bezig te houden met belangrijke zaken. "Stop met de hele tijd boos zijn. Stop, stop, stop met de hele tijd te haten", zei hij woensdag tijdens een speech in Kansas City.

Doen de Republikeinen er verstandig aan?

Sean Sullivan, politiek analist voor The Washington Post, beoordeelt de aanklacht tegen Obama als een domme zet. De Republikeinse partij staat er goed voor in de verkiezingspolls en een meerderheid in zowel het Huis van Afgevaardigden en de Senaat lijkt aanstaande. Volgens Sullivan zou een 'haatcampagne' tegen Obama weleens voordelig kunnen zijn voor de Democraten omdat de achterban wordt wakker geschud en aangespoord om naar de stembus te gaan. Sinds John Boehner de rechtszaak in juni aankondigde stroomt het geld binnen bij de Democratische partij. Sindsdien ontving het voor 7,6 miljoen dollar aan online donaties.

De Democraten doen hun best om de zaak in het eigen voordeel te laten uitpakken. Op hun beurt proberen ze de beslissing van het Huis van Afgevaardigden af te schilderen als een poging om een afzettingsprocedure van Obama in gang te zetten, een veel verdergaande en gevoelige maatregel dan een rechtszaak. Nancy Pelosi, leider van de Democratische minderheid in het Huis, sprak van "extremisten die hongeren naar afzetting".

Ook binnen de Republikeinse partij zorgt de zaak voor verdeeldheid. Vooral de zeer rechtse Tea Party ziet een rechtszaak en een afzettingsprocedure wel zitten, terwijl de rest van de partij gematigder is. Discussie over afzetting van de president wordt vermeden om kiezers niet af te schrikken. Het resultaat is een ongemakkelijk compromis: Obama zou zijn uitvoerende macht hebben misbruikt, maar niet zo ernstig dat het noodzakelijk is om hem af te zetten.

Wat zegt Obama er zelf van?

Wat de president daadwerkelijk denkt zullen wij nooit weten, maar publiekelijk lacht Obama om de aantijgingen aan zijn adres. Het Witte Huis en Democraten zeggen dat Obama heeft gehandeld binnen de mogelijkheid van de uitvoerende macht.

Tijdens zijn speech in Kansas City zei Obama dat hij zelf in actie moest komen omdat het Congres niets doet om hem te helpen. "Er zijn genoeg dingen die gedaan moeten worden. Helaas is het voornaamste waarvoor ze gestemd hebben, de vraag of ze me aanklagen omdat ik mijn werk doe."

Obama heeft sinds zijn aantreden een moeizame verhouding met het Congres. De Republikeinse partij heeft een meerderheid in het Huis van Afgevaardigden waardoor de president moeite heeft zijn plannen door te voeren. Het 113e Congres gaat waarschijnlijk de geschiedenis in als het minst productieve in de recente geschiedenis, met een historisch laag aantal wetsvoorstellen die zijn omgezet in wetgeving.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden