Aanjagen en opbouwen

interview | Al een paar seizoenen is de Nederlandse dirigent Lawrence Renes muzikale baas van de Koninklijke Opera in Stockholm. Hard werken, maar Renes geniet. Dat doet ook het Zweedse publiek, dat de weg naar de Kungliga Operan weet te vinden.

De Koninklijke Opera van Stockholm staat op een prominente plek in de Zweedse hoofdstad. Het koninklijk paleis rechts van de ingang ligt op loopafstand. Onder het water dat de gebouwen van elkaar scheidt, loopt een geheime tunnel, alleen te gebruiken voor de koninlijke gasten als ze eens een opera willen bezoeken.

In deze Kungliga Operan, die qua grootte en interieur veel weg heeft van de Amsterdamse Stadsschouwburg, voelt de Nederlandse dirigent Lawrence Renes zich thuis. "Vanwege de bereidheid van de orkestmusici om flink te werken en vanwege hun openheid", legt hij uit. Hij begint er later die dag aan zijn vijfde seizoen als chef-dirigent. Op het programma een nieuwe productie van Richard Strauss' 'Der Rosenkavalier', een opera die Renes nooit eerder dirigeerde.

Renes loodst die prima verlopen première naar een groots einde. De stemmen van Malin Byström (Marschallin), Anna Stéphany (Octavian) en Elin Rombo (Sophie) smelten in de het beroemde slot-terzet prachtig samen, gedragen door een volromige en toch gedetailleerde orkestklank. De dirigent houdt de balans goed in de gaten en zorgt ervoor dat de stemmen niet verdrinken in een orkaan van geluid. Moeilijker dan gedacht, omdat de akoestiek van het operahuis niet al te best is. Dat weet Renes als geen ander.

Hard werken

"We moeten hier heel hard werken om de balans goed te krijgen. De orkestbak is veel te klein waardoor de klank niet kan opbloeien. Voor de zangers kan het lastig zijn. De beroemde tenor Jussi Björling had hier op het podium een speciaal plekje, waar hij het liefste stond. Precies dáár klonk zijn stem het beste."

"Het huis voelt aan als een favoriete oude jas, die twee maten te klein is geworden. Er is een groot plan om te gaan verbouwen, maar dan moet het gebouw twee hele seizoenen dicht. Men praat ook over een mogelijk geheel nieuw operagebouw, zoals die er gekomen zijn in de verschillende hoofdsteden van de buurlanden: Oslo, Helsinki en Kopenhagen. Allemaal architectonische prestige-objecten. En Stockholm ziet zichzelf nou eenmaal graag als dé hoofdstad van Scandinavië, dus wie weet. Nee, er is nog geen bouwtekening."

In Stockholm werkt Renes samen met Birgitta Svendén, ooit een beroemd zangeres maar nu al zeven seizoenen directrice van het huis.

"Toen zij begon, zaten de zalen hier halfvol. Svendéns eerste prioriteit was meer publiek de zaal in te krijgen. En dat is gelukt. Vooral door meer populaire titels te brengen. We zitten nu op gemiddeld 93 procent zaalbezetting en dat is veel voor een huis als dit, waar bijna elke dag iets anders geprogrammeerd staat. Vanavond dus 'Der Rosenkavalier', maar gisteren speelden de musici nog 'Madama Butterfly' en morgen begeleiden ze een ballet."

"In het orkest spelen honderdtien musici en die draaien eigenlijk te veel diensten, twaalf à dertien per week. Al schept het wel een band als je zo hard moet werken, merk ik. Vorig seizoen heb ik hier vijfenzestig voorstellingen gedaan van zeven verschillende opera's."

"Het wordt nu tijd om een beetje te gaan schaven aan het repertoiresysteem dat we hier hebben. De tien voorstellingen van 'Der Rosenkavalier' doen we in ruim zes weken tijd, en niet meer over de maanden van het seizoen verspreid. We moeten, nu het gelukt is om meer publiek over de drempel te krijgen, een kwaliteitsslag maken."

"Het wordt tijd om wat gedurfder te gaan programmeren en een internationaler uitstraling te krijgen. Daarin wil ik de aanjager zijn. Volgend seizoen open ik met 'Nixon in China' van John Adams, een opera die ik al in San Francisco gedaan heb. En ik wil meer werk van Britten en Janácek brengen. Ons publiek moet de kans krijgen om daarmee kennis te maken."

Benjamin

"Op mijn aandringen hebben we hier 'Written on Skin' van George Benjamin gedaan, maar daar heb ik veel voor moeten praten. Ik zag de wereldpremière in Aix-en-Provence en ben direct op de componist afgestapt om te vragen of we het in Stockholm mochten doen. Vervolgens heb ik Birgitta Svendén meegenomen naar Amsterdam toen de opera daar te zien was, en ze begreep meteen dat het een belangrijk werk was. Ik ben erg blij dat ik dit werk hier heb kunnen introduceren. Overigens is me dat met 'Sunken Garden' van Michel van der Aa niet gelukt. Dat bleek een stap te ver. De muziek was iets te progressief en we hebben te veel technische beperkingen om dat ingewikkelde werk hier te ensceneren."

Renes is enthousiast over zijn werk in Stockholm, maar zegt er wel bij dat hij niet van plan is om vijftien of twintig jaar in Zweden te blijven hangen. Renes is meer het type om iets op te bouwen, iets te laten groeien. Dat heeft hij overgenomen van zijn mentor Edo de Waart.

"Als er geen ontwikkeling meer zit in je samenwerking met een orkest, dan is de tijd gekomen om te gaan. Zo was het bij Het Gelders Orkest en zo ging het ook met mijn aanstelling bij de Staatsphilharmonie Bremen. Terugkijkend was ik veel te jong en onervaren toen ik chef-dirigent werd van Het Gelders Orkest. Maar het was toch een goeie tijd en ik heb er veel geleerd. Ik krijg hun nieuwsbrief nog steeds en ik lees met een glimlach dat het orkest deze dagen Mahlers 'Das Lied von der Erde' speelt met als soliste Anna Larsson, een Zweedse. Toch een uitloop van de Mahler-traditie die ik daar heb helpen opzetten."

"Er was sprake van dat alle nog levende chef-dirigenten vorig jaar in het jubileumseizoen van Het Gelders Orkest zouden komen dirigeren. Helaas lukte het uiteindelijk niet met mijn planning. Maar natuurlijk zou ik terugkomen als de data en de programmering kloppen. Waarom niet? Nederland is druk met zijn eigen dingen en ik ben druk met die van mij. Zo is het nou eenmaal. Ik bedoel daar niets negatiefs mee. De Nationale Opera is een prachtig huis en de producties die ik daar gedaan heb, beschouw ik als persoonlijke hoogtepunten."

"Maar nee, er zijn geen dirigeerbeurten in Nederland gepland. Ik ben hier in Stockholm bij alle repetities, ook de niet-muzikale. Dat slokt veel tijd op, maar zo wil ik het. Het is daarom lastig data te vinden waarop ik vrij ben."

"Mijn plotse debuut bij het Koninklijk Concertgebouworkest is inmiddels twintig jaar geleden, maar eigenlijk denk ik helemaal niet op die manier. Ik ben volkomen gelukkig om hier 'Der Rosenkavalier' te kunnen doen met jonge zangers, voor wie het bijna allemaal roldebuten zijn. Iets opbouwen, met z'n allen groeien. Net als destijds bij de Reisopera zijn dat cruciale momenten in mijn ontwikkeling."

"Dit vak blijft een leergang, elke keer weer. Edo de Waart en ik zijn nog steeds heel close, we bellen elkaar elke week wel. Hij heeft in Amerika net zijn eerste 'Così fan tutte' gedaan, een opera die ik goed ken. En ik doe nu 'Der Rosenkavalier', een specialiteit van hem. Het is overigens niet zo dat we dan met de partituur op schoot zitten te bellen en aan elkaar vragen: Hoe dirigeer jij maat 256? Nee. Weet je, de essentie van het muziek maken zit in het hier en nu. Waar ik over tien jaar ben, boeit me nu niet zo. Ik moet me er goed voelen en men moet mij willen. Dat is alles."

'Der Rosenkavalier' is t/m 2 november nog zeven keer in Stockholm te zien. Verder dirigeert Renes er dit seizoen 'Parsifal', 'Falstaff', 'Le nozze di Figaro' en 'Così fan tutte'. Info: www.operan.se

Wie is Lawrence Renes?

Renes (1970) werd opgeleid als violist en kreeg als 14-jarige tijdens optredens met het Nationaal Jeugdorkest dirigent-aspiraties. Hij begon op het Conservatorium van Den Haag met orkestdirectie en studeerde daar in 1993 cum laude af. Een jaar later werd hij assistent-dirigent van Edo de Waart bij het Radio Filharmonisch Orkest.

In 1995 kwam zijn grote doorbraak toen hij als 25-jarige inviel voor een zieke Riccardo Chailly bij het Koninklijk Concertgebouworkest. Van 1998 tot 2002 was hij chef-dirigent van Het Gelders Orkest. Daarna was hij van 2002 tot 2006 chef-dirigent van de Staatsphilharmonie Bremen en directeur van het operahuis daar. Sinds 2012 is hij muzikaal directeur van de Koninklijke Opera van Stockholm.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden