Recensie

Aan het einde van haar roman heeft Alma Mathijsen je precies waar ze je wil hebben

null Beeld Alma Mathijsen
Beeld Alma Mathijsen

In de derde roman van Alma Mathijsen sluiten twee vriendinnen de buitenwereld buiten.

‘Een standbeeld van een personage maken, ergens verklaar je daar iemand mee dood”, zegt schrijver Iris Kouwenaar in ‘Vergeet de meisjes’ van Alma Mathijsen. Iris wordt geïnterviewd naar aanleiding van de onthulling van een standbeeld van Ebony uit ‘Antidote’ (tegengif), de roman die haar wereldberoemd maakte. Maar het gaat slecht met het schrijven; Iris is verliefd, een emotie die ze vroeger wantrouwde. “Alles was immers een stofje in mijn hoofd”, zal ze elders in de roman zeggen, “en dat kon niet echt zijn”.

De komst van de liefde luidt de dood in van de schrijver. Nu, zeven jaar later, woont ze samen met Kay Idle (let op de initialen die spiegelen met die van haar vriendin: I.K.) in het aangeharkte Voorschot, haar geboortedorp. Iris is doodziek en raakt geen pen meer aan. Ze vertelt nog wel verhalen voor en aan Kay. Utopische, sprookjesachtige vertellingen, waarin jongens worden opgevoed als meisjes, zeemeerminachtige vrouwen naar kokkels duiken, en waarin ook een rol is weggelegd voor Kay: “Je was de allereerste buitenlander die meedook.” Kay, op haar beurt, zorgt als een moeder voor Iris en schermt haar voor de buitenwereld af. Als die dan toch haar intrede doet gaat dat gepaard met grotesk geweld: een slordig omgehakte eik die met denderend geraas op het dak belandt, klungelende houthakkers die vanaf het balkon takken zagen, journalist Fields die zich in de slaapkamerkast heeft verschanst.

Hij is uit Amerika overgevlogen voor een interview met Iris. ‘Antidote’ nadert zijn twintigste levensjaar, de leeftijd die Iris had toen ze het schreef. Omdat Fields destijds geen zin had de gehypte roman van dat ‘pedante meisje’ te lezen, vindt zijn chef hem de geknipte figuur om er vanuit een actueel standpunt over te schrijven, de roman zou ‘het verlies van de collectieve ervaring voorspellen’.

De tekst gaat verder onder de afbeelding.

null Beeld Alma Mathijsen
Beeld Alma Mathijsen

Begeerte ontbreekt

Met de blik van Fields kijken wij, vanuit die kast dus, naar de intieme relatie tussen Kay en Iris, zonder dat die overigens ooit pornografisch of zelfs maar erotisch wordt. De begeerte ontbreekt, zowel bij Fields als bij Kay en Iris, het is een ‘vriendschapsliefde’, zoals Iris het noemt.

De afstand van Fields tot de vrouwen is, ook al zit hij er met zijn neus bovenop, groot. Omdat de lezer het moet doen met wat hij waarneemt blijft zij lange tijd een buitenstaander. Ik was geïntrigeerd, maar werd niet echt gegrepen. Ik stond erbij en ik keek er naar: Iris en Kay waren gebeeldhouwd, zó geconstrueerd dat ze passen in een ideeënrijk. Knap gedaan, maar wel wat bloedeloos. Naar wat hen bewoog, buiten uitgesproken motieven om, was het gissen. Ook de schrijfstijl trok mij zo nu en dan uit het verhaal. De taal van vrouwen die elkaar met paardje en geitje aanspreken kan functioneel zijn, maar ik raak van hen vervreemd. Een zin als “Onder haar tong spreekt ze de naam van haar vriendin uit”, snap ik niet, en een vergelijking waarbij vingers als een klimop om een arm groeien, is gezocht. Als die klimop alleen los zou zijn te knippen met een ‘heggenschaar’, ben ik weg.

In beweging

Maar dan komt de roman - we zijn halverwege - samen met Fields, in beweging. Hij is een zelfbenoemd ‘observator’. Iemand die niet ingrijpt maar blijft kijken. Soepel haakt dat thema zich aan de vraag die de plot voortstuwt: gaat Fields Iris redden uit haar toxische relatie, of houdt hij zich erbuiten? Kay’s zorg blijkt - spoiler alert! - aan het maniakale te grenzen. Ik moest denken aan ‘Misery’ van Stephen King. Daarin wordt een schrijver, na een auto-ongeluk in de bergen waarbij hij zijn been breekt, gegijzeld door zijn ‘grootste fan’. Deze vrouw dwingt hem een personage dat hij had laten sterven, weer tot leven te wekken.

En dan is daar ook nog die prachtige brief waarin Mathijsen leentjebuur speelt bij ‘Je me souviens’ van Georges Perec. “Zeven jaar geleden werd ik verliefd op een vrouw die er niet wilde zijn”, schrijft Iris aan Kay. Wat volgt is een liefdevolle reconstructie van hun vriendschap. We zijn dan aan het eind van de roman, de ontknoping is in zicht. Iris heeft haar enge universum verlaten, er vloeit weer inkt uit haar pen en bloed door haar aderen. En misschien heeft Mathijsen me dan wel precies waar ze me wil hebben.

Alma Mathijsen

Alma Mathijsen (33) debuteerde in 2006 met een erotische verhalenbundel. Haar literaire ‘doorbraak’ kwam in 2014 met het autobiografisch getinte ‘De grote goede dingen’ waarin een jonge vertelster op zoek gaat naar de geschiedenis van haar dode vader, een muzikant die zich aan het ouderschap ontrok, geïnspireerd op het verhaal van Mathijsens echte vader Hub. Mathijsen. Alma Mathijsen trad de afgelopen weken in de krant en op tv op als een van de woordvoersters in de #metoo-campagne tegen seksuele intimidatie en misbruik. Over haar eigen ervaring schreef ze indringend in ‘De grote goede dingen’. ‘Vergeet de meisjes’ is haar derde roman. In 2015 publiceerde ze een non-fictie boek over sekstoerisme in Thailand.

Alma Mathijsen
Vergeet de meisjes
De Bezige Bij; 304 blz. € 19,99

Lees hier meer boekrecensies van Trouw.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden