Review

Aan Heidegger hebben we niks

Ons hele bestaan en onze taal zijn van ' zorg' doortrokken. Jan Vorstenbosch laat zien dat het zin kan hebben daarover te filosoferen.

I n Filosofie Magazine stond een fraai interview met de Utrechtse filosoof Jan Vorstenbosch over zijn nieuwe boek ' Zorg'. Spannend aan het verhaal was de mengeling van persoonlijke ervaringen en filosofische analyse. Naast beroepsfilosoof is Vorstenbosch namelijk ook ' buddy', een vrijwillig maatje voor psychiatrische en aidspatiënten.

Om vragen en dilemma's in het zorgen duidelijk te maken, verwees hij op een verhelderende manier naar zijn eigen activiteiten.

Daarnaast vertelde hij aanstekelijk enthousiast over de vaak verwaarloosde en vergeten positieve aspecten van zorg: ,, Door zorg leer ik mezelf kennen.# Het hedendaagse streven naar authenticiteit en autonomie wordt in de zorg gerelativeerd, of beter nog, op een paradoxale manier beantwoord. Door krampachtig een eigen authentieke identiteit te willen opbouwen, worden mensen vaak juist identiteitsloos en oppervlakkig.

Wie eerst het interview heeft gelezen en daarna het boek ' Zorg' pakt, wordt in eerste instantie enigszins teleurgesteld. ' Zorg' is namelijk, zoals ook de ondertitel luidt, ' een filosofische analyse'. De persoonlijke ervaringen uit het interview klinken er nauwelijks in door. In zijn voorwoord zegt Vorstenbosch het eerlijk. Zijn vele maatjes uit het vrijwilligerswerk die hem ' de politieke en emotionele betekenis van zorg' leerden kennen, moeten hem maar ' vergeven' dat zijn boek vooral ' de theoretische en conceptuele betekenis van zorg' handelt.

Als de lezer het hem ook kan vergeven, krijgt deze een mooi en diepgaand wijsgerig werk in handen. Vorstenbosch stijgt uit boven veel recente filosofische analyses die vooral de zorg-ethiek betreffen. Hij laat zien dat zorg ons hele bestaan doortrekt. Via een nauwgezette analyse van begrippen als ' zorgen voor' en ' zorgen dat', ' bezorgd' en ' zorgelijk', ' zorgzaam' en ' zorgvuldig', onderstreept hij dat bijna al onze handelingen met zorg verbonden zijn.

Dat werd in de eerste helft van de vorige eeuw ook door een filosoof als Heidegger betoogd. Toch is, zoals Vorstenbosch terecht stelt, diens begrip Sorge nauwelijks bruikbaar voor de meer concrete en ook normatieve analyses, die hij zelf onderneemt. Het is daarom jammer dat hij wel een uitgebreid hoofdstuk aan de diepe Duitse denker wijdt. Dit had beter achterwege kunnen blijven. Aan het eind van het hoofdstuk verwijst hij kort naar het denken van de Franse filosoof Levinas, dat veel inspirerender is voor een analyse van de zorg. Waarom dan geen hoofdstuk aan Levinas gewijd in plaats van de voor het doel van Vorstenbosch ' niet erg geschikte' Heidegger?

Gelukkig speelt Heidegger inderdaad in de rest van het boek geen rol meer, terwijl de opvattingen van Levinas er wel in doorklinken. Zorgvuldig

(!) analyseert Vorstenbosch in drie hoofdstukken de zorg voor anderen, de zorg voor dieren, natuur en milieu, en de zorg voor instituties, dingen en praktijken. Drie thema's uit de praktijk komen in een laatste deel daarna uitgebreid aan bod: de relatie tussen zorg en regels, zorg en macht, en ten slotte zorg en rechtvaardigheid.

Met name de twee laatste onderwerpen zijn hoogst actueel. Toch laat Vorstenbosch zich nergens verleiden tot snelle en gemakkelijke polemische stellingnames. Het verrassende is dat juist een diepgaande wijsgerige beschouwing de goede lezer een kritische positie in de huidige discussies over de verzorgingsstaat oplevert.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden