Aan die toeristenstroom komt geen einde - Amsterdam maakt er maar het beste van

Beeld Brechtje Rood

Niemand verwacht dat de groei van het toerisme in Amsterdam zal stilvallen. En dus probeert de stad de drukte maar zo goed mogelijk te managen.

Voor elke inwoner van Amsterdam zijn er verspreid over het jaar zeker tien hotelgasten in de stad, vakantieverhuur via onder meer Airbnb niet meegerekend. Dit jaar meren er 187 zeecruiseschepen af in Amsterdam, doen bijna tweeduizend riviercruises de hoofdstad aan en brengen tienduizenden bussen groepen toeristen naar de stad. En dan zijn er nog de dagjesmensen. Het centrum van Amsterdam zucht en zweet onder de drukte die volgens deskundigen de komende jaren zal blijven toenemen.

"De groei van het toerisme in Amsterdam is behoorlijk hard gegaan", zegt Jeroen Slot, hoofdonderzoeker bij onderzoek, informatie en statistiek van de gemeente Amsterdam. "Sommige bezoekersstatistieken namen met wel 10 procent toe."

De Amsterdamse ombudsman Arre Zuurmond kraakte afgelopen weekeinde het toerismebeleid in Amsterdam en waarschuwde voor de drukte die daardoor ontstaat. "Het bestuur heeft bewust na de economische crisis het toerisme gestimuleerd, maar is vergeten om weer op de rem te trappen en aanvullende maatregelen te nemen." De gevolgen zijn dagelijks merkbaar in de stad en zorgen volgens hem 's avonds voor onveilige situaties.

Groei van het aantal restaurants en cafés. Beeld Jorris Verboon

Inschattingsfout

De noodkreet van Zuurmond was lang niet de eerste waarschuwing. De voorlaatste kwam van onderzoeksbureau McKinsey, in december. Dat signaleerde dat het centrum van Amsterdam overvol raakt en vergeleek de Nederlandse hoofdstad met 67 andere wereldsteden. Dat resulteerde in een kaart waarop Amsterdam voor toeristendichtheid en -intensiteit de meest alarmerende kleur kreeg toebedeeld.

Om het tij te keren zette de gemeente in op het spreiden van toeristen, over de stad en andere trekpleisters. Maar die moeite lijkt weinig te hebben opgeleverd. "Spreiding blijkt niet gemakkelijk. Met mooi weer gaan toeristen naar het strand of de Zaanse Schans. Maar het grootste deel bezoekt, zeker 's avonds, de Amsterdamse binnenstad. Dus neemt de druk op de openbare ruimte alleen maar toe", zegt Slot.

We hebben een inschattingsfout gemaakt, gaf directeur van Amsterdam Marketing Frans van der Avert toe in Het Parool. Zijn organisatie onderschatte in 2012 de gevolgen van culturele oppeppers van de stad, zoals de heropening van het Rijksmuseum, en de groei van goedkoop vervoer en accommodaties. Inmiddels is een overnachting in Amsterdam vergeleken met andere steden duur, maar een vliegticket naar Schiphol kost soms slechts een paar tientjes.

Groei van het aantal mensen dat werkt in het toerisme. Beeld Jorris Verboon

"Er zijn steeds meer mensen met tijd, geld en belangstelling voor Amsterdam", zegt Slot. "Goedkoop reizen speelt een belangrijke rol in de groei van het toerisme."

Taxistandplaats

Om Schiphol te ontlasten wil het kabinet vakantievluchten vanaf 2020 verplaatsen naar het nieuw te openen Lelystad Airport. Deskundigen twisten over de vraag of dit, met het oog op de drukte in de hoofdstad, gewenst is. Toerisme-expert Stephen Hodes vindt van niet. "Willen we al die extra vakantievluchten richting Amsterdam of doen we dat gewoon niet?"

Ook lector citylogistiek aan de Hogeschool van Amsterdam Walther Ploos van Amstel waarschuwt: "Lelystad moet geen hub worden waar horden toeristen goedkoop naartoe kunnen vliegen. Dat Schiphol wordt ontlast, is goed, maar we moeten ervoor waken dat het aantal vakantievluchten na de opening van Lelystad stijgt."

Zelf ontvluchtte Ploos van Amstel een half jaar geleden de binnenstad: hij verhuisde. "Ik houd van mensen en gezelligheid. Maar als de drukte je privéleven raakt, dan ga je. Er kwam een taxistandplaats voor mijn deur en in de straat werd er illegaal verhuurd aan toeristen. Toerisme brengt misschien veel opbrengsten met zich mee, maar mijn buurt was mijn buurt niet meer."

Groei van het aantal bedden. Beeld Jorris Verboon

Intussen doet de gemeente wel meer om de drukte te managen. Er is een hotelstop, verhuur via het onlineplatform Airbnb wordt beperkt, grote groepen met een reisleider worden uit de stad geweerd en touringcars mogen niet meer stoppen in het centrum. Volgens Slot kunnen deze maatregelen effect hebben. "Maar voorlopig lijkt het er niet op dat de groei van toerisme in de stad stilvalt."

Duizenden woningen verhuurd aan toeristen

Verhuurplatform Airbnb wordt regelmatig afgeschilderd als de oorzaak van veel toerismeleed in Amsterdam. Onder meer de Vereniging Vrienden van de Amsterdamse Binnenstad pleit voor een volledig verbod op sites als Airbnb. Zelf ziet de verhuursite het probleem niet. Deze week lanceerde ze een campagne in Amsterdam om haar slechte imago op te vijzelen. Op billboards en in dagbladadvertenties geven 'hosts' tips over Airbnb.

Cijfers over de site zijn schaars. Volgens Airbnb zelf en de gemeente slaapt 5 procent van de bezoekers in Amsterdam in een woning die via Airbnb wordt verhuurd. Maar volgens makelaarsbureau Colliers en de Haagse Hotelschool is dat al ruim 10 procent.

Amsterdam heeft strikte maatregelen tegen Airbnb genomen. De maximale termijn dat een woning aan toeristen verhuurd mag worden, nu nog zestig dagen, wordt volgend jaar gehalveerd. Minister Ollongren van binnenlandse zaken, voorheen wethouder in Amsterdam, wil dat er een registratieplicht komt voor Airbnb-gebruikers. Dat biedt een extra handvat voor gemeenten om uitwassen te voorkomen. Zo worden volgens data-analisten duizenden woningen in Amsterdam tegen de regels in stelselmatig aan toeristen verhuurd en zo onttrokken aan de woningmarkt. Airbnb ontkent dit.

Aantal hotels groeit nog altijd

Hotelstop of niet, de komende jaren komen er in Amsterdam nog duizenden hotelkamers bij. Dat berekende Sonny Duijn, econoom bij ABN Amro, die lopende vergunningen voor hotels bekeek. Vanaf 2017 geldt er voor grote delen van Amsterdam een bouwstop voor hotels. Toch stijgt het huidige aantal hotelkamers (ongeveer 35.000) de komende jaren door tot 40.000. Tussen 2012 en 2017 kwamen er in Amsterdam al 81 hotels bij.

Groei van het aantal hotels. Beeld Jorris Verboon

"Veel plannen waren ingediend voordat de hotelstop van kracht werd. Een groot deel van de nieuwe hotelkamers wordt dit jaar en in 2019 gerealiseerd", zegt Duijn. Maar ook als rond 2022 de hotelstop doorwerkt in de cijfers verwacht Duijn een groei van  toeristen in de hoofdstad. "Het aantal Airbnb-overnachtingen neemt dan waarschijnlijk toe. Alternatieve platformen voor vakantieverhuur kunnen profiteren van het restrictieve hotelbeleid in Amsterdam."

Duijn verwacht dat het nieuwe hotelbeleid streng gehandhaafd zal worden. Wel maakt de gemeente voor sommige gebieden of plannen een uitzondering. "Investeerders wijken uit, maar Amsterdam blijft voor hen een belangrijke plek."

Toeristengids aan banden

Om de voetgangersdrukte in het centrum van Amsterdam te beheersen, werkt de gemeente met crowdmanagement. Met wifi-sensoren en het telefoonsignaal van bezoekers meten handhavers hoe druk het is. Als er sprake is van een onveilige situatie, grijpen ze in, onder meer met matrixborden of door eenrichtingsverkeer in te stellen.

"Zie de binnenstad als een snelweg. Daar wordt de drukte ook gecontroleerd en wordt met een voorspellend model verkeer omgeleid om files te voorkomen", zegt Walther Ploos van Amstel. Als het aan de lector citylogistiek aan de Hogeschool van Amsterdam ligt, kan de gemeente de mensenmassa nog meer sturen. "Op sommige plekken in Amsterdam is het een drama, zeker waar verschillende straten bij elkaar komen. Meer eenrichtingsverkeer zou helpen."

Om de drukte te spreiden, scherpte de gemeente in april de regels voor aanbieders van rondleidingen op de Wallen fors aan. Groepen mogen niet groter zijn dan twintig personen en wie meer dan vijf personen door de stad gidst, moet een ontheffing hebben. Een overtreding wordt beboet met 190 euro.

Lees ook:

'Elders was ik al vijf keer opgepakt voor wat ik hier in twintig minuten gedaan heb'

Het centrum van Amsterdam verandert ’s nachts in een wetteloze urban jungle, zei ombudsman Arre Zuurmond zaterdag. Trouw ging kijken.

'Door zo'n beeld van de Wallen te schetsen breng je veel ondernemers in de problemen'

Ja, er komen excessen voor als het 's nachts druk is in het Wallengebied, erkent Cor van Dijk. Maar de kwalificatie van de Wallen als crimineel gebied zit de voorzitter van Ondernemersvereniging Oudezijds Achterburgwal niet lekker. 'Ik ben niet zo blij met dat soort generalisaties.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden