Aan de taal kan het niet langer liggen

De complete Nieuwe Bijbelvertaling (NBV) komt over precies een jaar op de markt. Ze is bedoeld als de toekomstige standaardbijbel voor alle gezindten, gelovig of niet. Maar tot teleurstelling van de protestanten blijken de katholieken vooralsnog niet van zins de NBV ook als 'kerkbijbel' te gebruiken.

Mgr. Anton Hurkmans -behalve bisschop van Den Bosch ook 'referent voor Liturgie en Bijbel' van de Nederlandse rk kerkprovincie- deed zijn mededeling bijna terloops, gisteren in Soesterberg.

Hij liet doorschemeren dat de Nederlandse bisschoppen zeer terughoudend zijn over de geschiktheid van de Nieuwe Bijbelvertaling (NBV) voor de liturgie. De bisschoppenconferentie besloot te komen tot een eigen 'liturgische bijbelvertaling'. Die kan, na goedkeuring door Rome, wél aanbevolen worden voor de eucharistieviering. Dat 'principebesluit' is overigens vorig jaar al genomen, maar toen niet wereldkundig gemaakt.

Het blijkt voor menigeen in de volle zaal van Kontakt der Kontinenten geen boodschap die vrolijk stemt. De conferentie rond de NBV is georganiseerd door de Raad voor Contact en Overleg betreffende de Bijbel. Vertegenwoordigers van de 23 kerken die meedoen aan het megaproject buigen zich over de vraag welke 'kansen' de NBV biedt. Ook krijgen ze het derde en laatste deel gepresenteerd van 'Werk in uitvoering', met voorproefjes van de nieuwe vertaling. De complete bijbel verschijnt over een jaar, op 27 oktober 2004.

Al sinds 1993 werkt een uiterst oecumenisch gezelschap van vertalers, taalwetenschappers en literatoren aan de NBV. Vanaf het begin is ze bedoeld geweest als de nieuwe standaard, aanvaardbaar voor protestanten én rooms-katholieken. Ook de Nederlandse bisschoppen ondersteunen het initiatief, financieel en moreel. Ze gaven hun goedkeuring aan de lijst van rk 'supervisoren', en ze stemden in met de vertaalprincipes - brontekstgetrouw én doeltaalgericht.

Volgens bisschop Hurkmans mag de NBV 'zonder bezwaar' gebruikt in vergaderingen, studiebijeenkomsten, oecumenische vieringen, en bij het persoonlijk bijbellezen. Ook hoopt hij dat de NBV een 'vruchtbaar instrument' zal zijn ter verspreiding van de blijde boodschap. Maar daar lijkt het vooralsnog bij te moeten blijven.

,,De liturgie moet een eenheid zijn'', zegt Hurkmans later, gevraagd om een toelichting. ,,De gebeden en de Heilige Schift moeten op elkaar afgestemd blijven.''

In zijn lezing benadrukte hij al dat voor de rk kerk geen sprake kan zijn van sola Sciptura - de Schrift alleen, adagium van de Reformatie. De rk kerk ziet de Bijbel weliswaar als de openbaring Gods, maar daarnaast telt de traditie even zwaar. ,,Die gaat door, ook wanneer de openbaring op schrift is gesteld.''

De zuinigheid van de bisschop over de bruikbaarheid van de NBV contrasteert nogal met de geestdrift van de beide andere sprekers in Soesterberg.

Sijbolt Noorda, voorzitter van de commissie die de NBV begeleidt, roemt de grote bereidheid tot samenwerking bij het vertaalproject. ,,U weet maar al te goed dat een sterke belangengemeenschap over taal, cultuur en kerkgrenzen heen geen vanzelfsprekendheid is.'' Het resultaat noemt hij 'overtuigend'. ,,Goed en sterk Nederlands in teksten die het karakter, de stijlkenmerken en de inhoud van het origineel tot in details weten over te brengen.''

Noorda hoopt dat de belangstelling van de critici straks niet alléén naar de details zal uitgaan. ,,De tussentijdse introducties van het werk in uitvoering hebben me wat dit aangaat niet helemaal gerustgesteld. Ik ben minder aandacht tegengekomen voor de werking van het totaal dan ik had gehoopt. Minder de houding van Luther, en meer de houding van de calvinistische detaillist.''

Bas Plaisier, topman van de Samen-op-wegkerken, stelt zich vierkant achter de NBV. Een eigentijdse, toegankelijke bijbelvertaling was hoogstnoodzakelijk, vindt hij. Anders glijden we af naar 'een vorm van mysteriegodsdienst'. ,,De Bijbel zou dan een soort heilig en magisch boek worden dat alleen door de kenners - in dit geval de kerkgangers - verstaan kan worden.'' Hij onderschrijft de ervaring die meer NBV-lezers hebben: het stof is van de eeuwenoude teksten weggeblazen. ,,Het Woord is transparanter, toegankelijker geworden. Aan de taal zal het naar mijn gevoelen niet liggen als een moderne Nederlander de Bijbel niet interessant genoeg vindt om te lezen.''

Volgens de scriba staan we voor 'een historisch moment': voor het eerst kunnen álle kerken, van pentecostaal tot rooms-katholiek, kiezen voor een gemeenschappelijke kerkbijbel. Nee, zijn eigen Samen-op-wegkerken kunnen noch willen de NBV van bovenaf 'opleggen'. Maar Plaisier belooft ervoor te ijveren dat de kerken de nieuwe vertaling gaan erkennen als standaard in de eredienst.

Dat de rk kerk dat vooralsnog niet van harte doet, 'verdriet' hem, zegt hij desgevraagd. In een gesprek met kardinaal Simonis heeft Plaisier er nog op aangedrongen 'die ene vertaling' tóch te aanvaarden. ,,En ik blijf de hoop houden dat het grote belang ervan nog eens in de bisschoppenconferentie aan de orde zal komen. Zodat wij daarin gemeenschappelijk zijn.''

Uit een gisteren gepresenteerde enquête van het programma Twee Vandaag blijkt overigens dat 57 procent van de Nederlanders een bijbel in huis heeft. Een op de vijf vindt het tijd voor een nieuwe vertaling. Bij de bijbellezers is dat één op drie. Een kwart van de Nederlanders laat zich door de Bijbel voorschrijven hoe te leven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden