'Aan de snoskommer kom ik niet'

Regisseur Steven Spielberg waagde zich aan de verfilming van het populaire kinderboek 'De GVR' van Roald DahlBeeld epa

Roald Dahl staat bekend om zijn unieke taal. Marjolein Algera probeert die in de Nederlandse filmversie van 'De Grote Vriendelijke Reus' zoveel mogelijk intact te laten.

Voor de Nederlandse versie moest natuurlijk iemand de dialogen vertalen voor de acteurs die de stemmen inspreken. Roald Dahls literaire, vernuftige teksten toegankelijk maken voor een Nederlands bioscooppubliek: vertaalster Marjolein Algera kan nauwelijks een leukere klus bedenken.

Hoe gaat dat in zijn werk, een Nederlandse filmversie maken?
"Vroeger kreeg ik de film toegestuurd en dan ging ik rustig aan de slag. Tussen de Amerikaanse en Nederlandse première zaten wel een paar maanden. Tegenwoordig gaat het anders: grote studio's zijn bezorgd over piraterij en brengen films vaak op één moment wereldwijd uit. Nu krijg ik een versie waarbij het beeld vaag is gemaakt en alleen de monden, de 'bekjes' zoals we dat noemen, te zien zijn. Met de Engelse dialogen erbij maak ik de vertaling."

De vertaling van Dahls boek door Huberte Vriesendorp leverde gevleugelde woorden op als 'snoskommer', 'fropskottel' en 'Bloedbottelaar'. Ik neem aan dat u daar niet omheen kon?
"Nee, maar dat zou ik ook niet willen! Haar vertaling is zoiets als de Statenbijbel. Twee generaties zijn met die woorden opgegroeid. Ik noem mijn werk dan ook een 'hertaling'. Overigens bleef er voor mij voldoende te vertalen over hoor, want geschreven en gesproken taal zijn twee verschillende dingen. Gelukkig heb ik twintig jaar ervaring met stemmen inspreken: zie je een acteur een i-klank maken dan kan ik niet met een a-klank aankomen."

(tekst loopt door onder de afbeelding)

Beeld epa

Kunt u een voorbeeld geven van dat gepuzzel met taal?
"In Dahls boek noemen de andere reuzen de GVR 'runt', vertaald als 'scharminkel'. Maar dat woord is veel langer, dat krijg je nooit lipsync. Dus heb ik daar 'kriel' van gemaakt. Althans, in beeld. Wordt het buiten beeld gezegd dan heb ik vastgehouden aan 'scharminkel'. Je begrijpt precies wat Dahl met zijn eigengemaakte woorden bedoelt. Het is mijn taak om dat intact te houden. Zo trippelde ik steeds op een evenwichtskoord: behouden wat mogelijk is, en creatief zijn om het te laten kloppen. Het is tijdrovend werk: per bioscoopminuut ben ik ongeveer een uur bezig."

Algera maakte de vertaling in opdracht van Creative Sounds, een bedrijf gespecialiseerd in Nederlandse geluidsbewerking van animatieseries en films. Het is een tak van de filmindustrie waar veel kijkers geen moment bij stilstaan, zegt Algera. "Voor mij is het grootste compliment als mensen zeggen dat ze zich niet realiseerden dat er een originele versie wás. Ik ben bijvoorbeeld al jaren de stem van Laalaa, van de Teletubbies. 'Ach jaaa.... dat is natuurlijk niet oorspronkelijk Nederlands', hoor ik mensen wel zeggen, haha. Wat ik doe lijkt misschien ondankbaar, maar ik word heel blij als mijn werk onzichtbaar is, als de 'bekjes' precies kloppen."

Was 'De GVR' een bijzonder project?
"Voor mij als groot Dahl-fan, ja. Mijn GVR-boek bleek zoek, dus ik heb onmiddellijk een nieuw exemplaar gekocht en het weer drie keer gelezen. Eerlijk gezegd ben ik soms een beetje sceptisch bij dit soort films, maar ik denk dat de liefhebbers blij zullen zijn: de film is dicht bij het boek gebleven, zelfs de tekeningen van Quentin Blake komen even terug. Ik vond het waanzinnig leuk om eraan mee te werken."

Ode aan verwondering en de kracht van de fantasie

The BFG
Regie: Steven Spielberg
Met: Ruby Barnhill, Mark Rylance, Penelope Wilton

****

Het is misschien een vreemde aanbeveling bij een film, maar alleen de woorden zijn al reden genoeg om Steven Spielbergs adaptatie van Roald Dahls 'The BFG' te gaan zien, zulke heerlijk vervormde misbaksels legt Dahl zijn grote vriendelijke reus in de mond. Ook al bevat het boek veel meer van die woordspelletjes dan de film, deze mix van animatie en live action is een fijne kennismaking met Dahl.

The BFG vertelt over een land hier ver, ver vandaan, Engeland om precies te zijn, nog voor de Brexit, en over de vriendschap tussen het weesmeisje Sophie en een eeuwenoude reus. 's Nachts blaast hij dromen in de hoofden van mensen om iets terug te doen voor het leed dat zijn soortgenoten aanrichten als ze afdalen uit Reuzenland om op mensen te jagen. Zelf is hij vegetariër, een reden voor de Kinderkauwer, de Meisjesstamper en de andere reuzen om hem te bedreigen en vernederen. Sophie kan de pesterijen niet langer aanzien en verzint een plan.

Ook al is het boek iets speelser en ondeugender dan de film - Dahl had meer lol in het menseneten dan Spielberg - beide brengen een ode aan verwondering en de kracht van fantasie. De gouden kleur van de droom die de reus voor Sophie vangt, is een directe verwijzing naar de Yellow Brick Road in 'The Wizard of Oz', een ander klassiek verhaal over een meisje en een droom. Ook ik sta op de schouders van reuzen, zegt Spielberg.

Spielberg heeft het verhaal soberder gemaakt. Niet alleen door Mark Rylance te kiezen voor de rol van The BFG, een acteur die excelleert dankzij zijn sobere spel. Hij veranderde ook het slot, waardoor de film op een iets ernstiger noot eindigt. Twee uitstekende keuzes. Dahl was tijdens zijn leven geen liefhebber van de filmversies die er van zijn boeken werden gemaakt, maar voor The BFG waren zijn handen op elkaar gegaan.

Ronald Rovers

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden