Aan de gedichten van Ted van Lieshout kunnen kinderen en volwassenen evenveel plezier beleven

Janita Monna schrijft wekelijks over poëzie voor Trouw.Beeld Maartje Geels

De nieuwe Ted van Lieshout opent met een serie portretten van poppekoppen. Geen poppen zoals je ze koopt bij de speelgoedwinkel, met zacht krullend poppehaar en een roze blos op de wangen, maar geboetseerde koppen met knikkers als ogen. 

Op het eerste gezicht hebben die koppen iets angstaanjagends. Maar kijk je langer, dan krijgen ze steeds meer karakter. Sommige ogen oud en broos, andere jong en fier. De ene kijkt wat hooghartig, de andere verlegen. Ze hebben zelfs iets grappigs, die poppen, want Van Lieshout heeft ze aangekleed met allerlei maffe voorwerpen: een halve kool, een schoen, een setje riemen of een paar theedoeken. En zo trekken die vreemde hoofden je als vanzelf de bundel in.

Van Lieshout is een multitalent. Hij is beeldend kunstenaar die zich niet tot één vorm of één techniek beperkt. Hij schrijft proza en poëzie, en daar kunnen kinderen en volwassenen evenveel plezier aan beleven.

Dat geldt, zo vermoed ik, ook voor de gedichten in ‘Onder mijn matras de erwt’, met een titel die natuurlijk verwijst naar het beroemde kindersprookje.

Het meisje dat aan het woord is in deze bundel heeft een groot inlevingsvermogen. In haar wereld hebben ook de keuken en de trap gevoel, en als ze ’s ochtends een stervend muisje aantreft op het aanrecht, eet ze uit medeleven met het diertje alleen een droge boterham, “want ik kon/ er toch zeker geen lekkere jam op doen/ terwijl dat muisje aan het sterven was?”

Met de scheiding van haar ouders onttovert langzaam haar wereld. Onzekerheid slaat toe, en boosheid, want dat haar vader en moeder uit elkaar gaan is de schuld van haar en haar zus, denkt ze: “Wij hebben ons bord niet leeg gegeten./ Wij zijn niet op tijd naar bed gegaan.”

Nietsontziend en weldadig nuchter

Ouders krijgen nieuwe vriendinnen en vrienden, het meisje zit er allerminst op te wachten. Van Lieshout gebruikt geen zalvende grotemensentaal om dat duidelijk te maken, maar kinderlogica, nietsontziend en weldadig nuchter: “Wij waren al naar het Dolfinarium geweest/ en de Drunense Duinen en toen moesten we/ van mama ook nog naar de nieuwe vriendin/ van papa, die we van onszelf eigenlijk nergens/ voor nodig hebben, en ze is ook helemaal geen/ attractie (…)”.

En terwijl het gezin uiteenvalt en oma aftakelt, worstelt het meisje met verdriet en onbegrip, maar ook met haar uiterlijk en met gedachten over de zin van het bestaan.

Puberale stemmingswisselingen, nu eens flink zwart, dan met een lichtere toets. “Aan mij is het leven/ het mooist. Ik wil het niet kwijt.”

Schoonheid, verontwaardiging, leugentjes om bestwil - het krijgt allemaal de ruimte. En zo gaan de gedichten een fraai gesprek aan met de poppenkoppen. Een tikje bruusk, en vaak net even anders dan je verwacht.

De tekst loopt door onder de afbeelding

Ted van Lieshout 'Onder mijn matras de erwt. Gedichten en portrettenBeeld Leopold

Ted van Lieshout

'Onder mijn matras de erwt. Gedichten en portretten'
Leopold; 96 blz. € 15,99

Nut

Ik moet mijn huiswerk nog maken,

mijn kamer opruimen, de vuilniszak

buitenzetten, me mooi gaan vinden,

niet boos zijn omdat mijn ouders

niemand beters konden krijgen

dan elkaar, geen die knapper was

om mee te vrijen, waardoor ik nu

opgezadeld ben met een aangeboren

lelijkheid die geen enkel kind verdient.

Ik mag blij zijn als ik later werk kan

vinden als afwashulp of vloerdweiler

in eetcafé Het gebochelde kippetje.

O, het zou goed zijn als ik zachtjes stierf,

verongelukte onder de grote voeten

van alles wat me vertrappelen wil

en schopt. Of komt er ooit een tijd,

waarin ik dan nog leef, dat ze te weten

komen dat het nuttig is dat ik besta?

Ted van Lieshout

Lees ook: Rauw en liefdevol requiem voor een overleden moeder

Lees ook: De nieuwe bundel van Dimitri Verhulst is geschreven om te zingen, zo lijkt

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden