Aan de drank, depressief en tot in de dood communist

'Zwaar aan de drank, gedeprimeerd omdat hij zich 'afgedankt' voelde en walgend van het Brezjnev-regime. Zo beschrijft de weduwe van Kim Philby, de beroemde Britse spion (voor KGB en de Britse inlichtingendienst) hem, in het eerste interview dat zij sinds haar achttien jaar durende huwelijk met de inmiddels overleden Philby heeft gegeven.

De KGB, zijn toenmalige opdrachtgever, maakte niet langer gebruik van Philby's diensten, nadat hij in 1963 naar de Sovjet-Unie was gevlucht. Weduwe Rufina Ivanova Philby vertelt in het interview in het Russische blad Literatoernaja Gazeta, dat hij in het begin van zijn verblijf in Moskou nog wel eens notities schreef voor de KGB, maar dat hem langzaam begon te dagen, dat hij eigenlijk voor niemand nog van nut was.

Philby woonde in die jaren enige tijd samen met de Amerikaanse Melinda, ex-vrouw van zijn mede-spion Donald Maclean. Zij was met haar vier kinderen haar echtgenoot gevolgd, toen die in 1951 naar Moskou was gevlucht. Het huwelijk strandde, en nadat was gebleken dat ook de relatie met Philby op niks uitliep (in een interview verklaarde Philby eens, dat hij niet kon opschieten met de kinderen), ging zij terug naar Amerika.

Rufina Ivanova, destijds ambtenaar op het economisch instituut in Moskou, ontmoette Kim Philby in 1970, toen hij op een dieptepunt zat. Ze ontkent dat hun ontmoeting door de KGB was geregisseerd, om de sombere Philby wat op te vrolijken en van vrouwelijk gezelschap te voorzien. Hun ontmoeting verliep heel romantisch, volgens haar beschrijving: met het echtpaar Blake (George Blake was ook een naar Moskou gevluchte Britse KGBspion), bezocht ze het Amerikaanse Ballet op IJs, een van de spaarzame optredens van Westerse gezelschapen in Moskou tijdens de koude oorlog. Andere gast van de Blakes was Kim Philby.

“Wil je je bril afzetten,” vroeg Philby haar nadat ze waren voorgesteld, “dan kan ik je ogen zien”. Achteraf vertelde hij haar dat hij meteen wist dat ze zouden trouwden (voor hem het vierde huwelijk).

Zij was minder onder de indruk van hem “het enige wat ik zag, was een man met een vriendelijk, uitgezakt gezicht”, maar uiteindelijk trouwden ze toch. De enige aanwezigen bij het huwelijk waren Philby's KGBbewakers. Zij was toen 33, hij 58. Ze gingen wonen in een beveiligd appartement in centraal-Moskou, achter het Poesjkinplein. Philby overleed vijf jaar geleden en zijn vrouw heeft de flat aangehouden. De Philby's leefden onder permanente bewaking, volgens de KGB omdat er plannen bestonden om hem te ontvoeren of te vermoorden. Hun materiele omstandigheden waren redelijk, vooral omdat Philby een toelage kreeg, die erop was toegesneden eventueel zijn gezin te onderhouden.

Toen duidelijk werd dat zijn vrouw, noch zijn kinderen (uit een eerder huwelijk had hij er vijf) hem niet naar Moskou zou volgen, verzocht Philby de KGB zijn toelage te verminderen, maar dat bleek vanwege 'bureaucratische redenen' niet mogelijk. De weduwe Philby herinnert zich als toppunt van luxe in die tijd de toiletzeep, die haar echtgenoot van de KGB kreeg.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden