Aaibaar en spijkerhard tegelijk

Jetta Klijnsma is de staatssecretaris met het sociale gezicht en de harde maatregelen. Gisteren sprak de Kamer over haar plan voor een strengere bijstand. 'Zij komt over als een lieve buurvrouw, maar zij is heel vasthoudend.'

Ik ben Jetta, staatssecretaris." Zo stapt Klijnsma af op de zes jonge gehandicapten die aan de slag zijn bij Center Parcs in het Drentse Dalen. Zij presenteert zich als een vrouw tegen wie iedereen gewoon kan praten. "Het ziet er hier geweldig uit", zegt zij. De jongeren werken in het restaurant van het park en hebben daar een gesubsidieerde baan. De staatssecretaris van sociale zaken vindt het een goed voorbeeld van hoe het moet. Vroeger bij haar in de buurt, vertelt zij, kregen gehandicapten een plek bij een plaatselijke ondernemer; iedereen hoorde erbij. Dat moet terugkeren.

In Dalen, vorig jaar november, ziet zij ook dat het in de praktijk lastig is om arbeidsgehandicapten aan het werk te helpen. Er moet begeleiding zijn in de bedrijven en het vervoer moet worden geregeld. Is er genoeg geld, zodat ondernemers bereid zijn arbeidsgehandicapten in dienst te nemen? Klijnsma probeert de jongeren en hun werkgever gerust te stellen. "Wij willen alles wat een mens nodig heeft zo dicht mogelijk bij die mensen organiseren: in de gemeente." Daar moeten de oplossingen worden bedacht, zegt zij.

Het tekent Klijnsma: het liefst is zij onder de mensen. "Zij heeft het imago van een makkelijk benaderbare vrouw", zegt iemand die haar al lang kent. Zij was misschien wel meer op haar plek als wethouder - de stad in en de buurten langs achter op de tandem bij haar man - dan op het ministerie van sociale zaken. Toen zij net staatssecretaris was, in 2009, had zij daar zelf ook nog twijfel over, zei zij in een interview. "Ik dacht: je bent geen knip voor de neus waard als je in dit soort moeilijke tijden dit niet op je neemt. Maar voor mij blijft het belangrijk dat ik met mensen spreek."

Klijnsma is de staatssecretaris met het sociale gezicht die harde maatregelen doorzet. Gisteren besprak de Tweede Kamer het strengere regime voor bijstandsgerechtigden. Gemeenten moeten regelen dat iemand die een uitkering krijgt daar iets tegenover stelt, bijvoorbeeld vrijwilligerswerk. En de uitkering wordt eerder gekort als iemand niet wil verhuizen naar een andere plaats waar werk is. Verder wordt gekeken of nog iemand anders in een huishouden een uitkering heeft: dan kan het wel wat minder. Ook moet Klijnsma de Participatiewet in goede banen leiden: arbeidsgehandicapten worden gekeurd en wie kan werken, moet aan de slag. Bedrijven moeten speciaal voor arbeidsgehandicapten banen openstellen. De toestroom naar de Wajong-uitkering wordt drastisch beperkt.

Zij tekende ook voor snijden in de nabestaandenuitkering, maar deze ingreep is door het Herfstakkoord met D66, ChristenUnie en SGP, van tafel verdwenen. Bij de maatregelen voor de bijstand en voor arbeidsgehandicapten werden vorige week de scherpe randjes weggeslepen om brede steun in de Kamer te krijgen. Het kwam Jetta Klijnsma niet slecht uit, maar de Socialistische Partij noemt de plannen van 'IJzeren Jetta' nog steeds 'spijkerhard'.

Jellejetta Klijnsma werd geboren op 18 maart 1957 in Hoogeveen. Haar vader was daar steenhouwer. Het gezin, met vier zussen, was gereformeerd. Anderhalf jaar na haar geboorte werd geconstateerd dat Jetta spastische benen heeft. In Groningen studeerde zij geschiedenis en werd in die stad actief voor de PvdA. Kamerlid Jacques Wallage, ex-wethouder in Groningen, haalde haar naar het Binnenhof. Zij werd medewerkster van onder anderen André van de Louw, de populaire ex-burgemeester van Rotterdam. Vervolgens werkte zij voor Kamerleden als Thijs Wöltgens en Marcel van Dam.

In haar element
In Den Haag ging Klijnsma ook zelf de politiek in. Zij kwam in de gemeenteraad en trad in 1998 toe tot het college, eerst als wethouder van welzijn en volksgezondheid en later van cultuur en financiën. In de stad was zij in haar element. Als Haagse wethouder ontketende zij een opstand door haar plan een pand in de wijk te openen voor de opvang van drugsverslaafden. De buurt was razend. Op een bewonersavond ging Klijnsma het debat aan met woedende omwonenden, en zij week geen millimeter. "Wat haar plan ook is, Jetta durft tussen de mensen te staan en zij probeert haar plannen zo goed mogelijk uit te leggen", vertelt een voormalig collega.

"Jetta is een vechter", zegt een Haags politicus. "In de bestuurlijke wereld is het lastig om stand te houden. Jetta kampt al haar hele leven met een beperking. Dat heeft haar gevormd en daarom zet zij door. Zij komt over als een lieve buurvrouw, en dat is zij ook, maar tegelijk is zij heel vasthoudend."

Klijnsma heeft een aaibare uitstraling, zegt een ander. Maar zij doet wat nodig is. "Dat overvalt mensen vaak. Die denken: dat doet ze niet, maar ze doet het wel. Dat contrast is groot. Wat je ziet, is het niet."

Soms ligt zij even dwars in haar eigen partij, want in het regeerakkoord is op verzoek van de VVD afgesproken dat illegaliteit strafbaar wordt, maar Klijnsma verzet zich daartegen. Op een 1 mei-bijeenkomst in Aduard, in Groningen, verklaarde zij vorig jaar dat deze kwestie haar zwaar op de maag ligt. Het PvdA-congres was ook in meerderheid tegen de strafbaarstelling van illegaliteit. Klijnsma verweet fractieleider Samsom de zijde van het kabinet te kiezen in plaats van de kant van het partij-congres: "Het is van tweeën één: of je laat je congres vallen of je laat het kabinet vallen." Een dag later al zei zij dat zij niet de indruk had willen wekken afstand te nemen van het regeerakkoord.

Jetta Klijnsma was bij de laatste verkiezingen nummer 2 op de lijst van de Partij van de Arbeid en verzamelde veel voorkeurstemmen. Traditioneel staat er bij de sociaal-democraten een vrouw op nummer 2, want tot op heden was de lijsttrekker steeds een man. De stemmen die zij kreeg, had zij niet per se te danken aan haar populariteit, maar ook aan het feit dat een groot aantal PvdA-stemmers kiest voor de eerste vrouw op de lijst. Een partijprominent noemt haar 'een soort Darling of the Forces. Een makkelijk benaderbaar type, niet in een ivoren toren, prettig in de omgang. Iedereen kan haar aanspreken. "De PvdA heeft vaak dit type vrouwen op nummer 2 gehad. Jeltje van Nieuwenhoven was ook van dat slag."

Pensioensparen
Met het akkoord over de bijstandswet deze week heeft Klijnsma een flinke stap vooruit gezet. Eerder strandde haar voorstel voor versobering van het pensioensparen - zij diende dat in samen met de inmiddels afgetreden staatssecretaris Weekers van financiën - nog in de Eerste Kamer. Dat debacle leidde een kentering in de opstelling van het kabinet en tot een reeks overeenkomsten met D66, ChristenUnie en SGP. Minister Asscher van sociale zaken kwam eraan te pas om samen met de oppositie een nieuw plan voor de pensioenen te ontwerpen. Sommige Haagse ingewijden zagen daarin onvermogen van de staatssecretaris, maar een ander zegt: "Het is helemaal niet gek dat de baas van het ministerie en ook vicepremier, zich met de pensioenen bemoeit."

"Waar ik jaloers op ben", zegt een PvdA'er "is de taal waarin ze mensen aanspreekt. Het verhaal dat zij vertelt, zit dicht op de mensen en zij weet hen te bereiken". Loopt Klijnsma het risico dat zij een sociaal imago kwijtraakt? "Klijnsma heeft de klus aanvaard omdat zij denkt: de maatregelen zijn pittig, maar als het gebeurt zonder mij wordt het nog erger", zegt iemand in haar omgeving. "Zoals ook Lodewijk Asscher per se het ministerie van sociale zaken wilde terwijl PvdA-vicepremiers in eerdere kabinetten vaak op Financiën zaten. Lodewijk wilde Jetta er graag bij hebben."

curriculum vitae
- Geboren op 18 maart 1957 in Hoogeveen

- Medewerker PvdA-Kamerfractie vanaf 1982

- Lid gemeenteraad Den Haag 1990-2002

- Wethouder Den Haag 1998-2008

- Staatssecretaris sociale zaken 2008-2010

- Lid Tweede Kamer 2010-2012

- Staatssecretaris sociale zaken 2012 tot nu.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden