800 euro lastenverlichting, maar hoe zit het met de btw?

PvdA en VVD zouden het lage btw-tarief op kappersdiensten ook willen afschaffen. Beeld anp
PvdA en VVD zouden het lage btw-tarief op kappersdiensten ook willen afschaffen.Beeld anp

Met de plannen voor verhoging van de btw kreeg het kabinet vandaag iedereen in de gordijnen: van de kappersbranche en de schoenmakers tot vakbonden en hoogleraren economie. Maar zo heet wordt de soep niet gegeten, betogen politiek verslaggevers Lex Oomkes en Jelle Brandsma.

De oppositie kreeg ze vandaag onder ogen: drie scenario's voor hervorming van de belasting. Eén daarvan is een fikse lastenverlichting en die komt er sowieso. Het moet een gemiddeld huishouden met één of twee werkenden 800 euro per jaar opleveren. De totale lastenverlichting bedraagt vijf miljard euro.

In scenario twee staan extra hervormingen, met onder meer veranderingen in de btw en vergroening komen er ook. Op voorwaarde dat hierover voldoende oppositiepartijen willen onderhandelen.

Het kabinet zegt dus tegen de oppositie: we kunnen de burger met Prinsjesdag een extraatje geven en je mag daaraan meedoen, maar dan praten we ook over een verdere hervorming van de btw en vergroening van het belastingstelsel. Weigert de oppositie dit en blijft ze roepen dat het kabinetsplan openbaar moet worden? Dan doen VVD en PvdA het wel alleen en mag de oppositie uitleggen waarom ze niet meewerkten aan een belastingplan met fors lagere lasten voor iedereen.

Verlichting voor iedereen
Want de Nederlanders krijgen verlichting: voor lastenverlichting is naar schatting vier tot zes miljard euro beschikbaar. Ook verwacht het kabinet nog meer opbrengsten van besparingen, die het zal inzetten om arbeid minder te belasten. Doel: meer banen.

Hoe wordt de lastenverlichting uitgewerkt? Eén optie is verlenging van de eerste twee belastingschrijven. Dat betekent dat meer mensen onder het tarief vallen van 36,5 procent (nu nog voor inkomens tot 20.000 euro) en 42 procent (momenteel bij een inkomen tot 34.000 euro). Dit helpt vooral de middeninkomens.

Om laagbetaalde arbeid goedkoper te maken en de afstand tussen de laagste inkomens en een uitkering te vergroten worden heffingskortingen als de arbeidskorting verlaagd.

Verhoging btw was geen taboe
Vandaag lekte uit dat het kabinet van plan zou zijn om het lage BTW-tarief van 6 procent te verhogen naar 21 procent, behalve voor voeding. Dit is een van de onderwerpen waarover het kabinet met de oppositie wil praten. Volgens bronnen rond het kabinet heeft geen enkele oppositiepartij de verhoging van het lage btw-tarief taboe verklaard, ook de Socialistische Partij niet. Die reageerde vandaag al in de openbaarheid al boos op dit nog verre van definitieve voornemen.

De SP weigert al bij voorbaat te onderhandelen omdat de plannen van het kabinet niet openbaar worden gemaakt. Het CDA heeft tot op heden aangegeven géén deals met het kabinet te sluiten. Partijleider Sybrand Buma vindt dat een oppositiepartij pas in de Kamer een voorstel van het kabinet beoordeelt: goede plannen steunen wij, slechte wijzen wij af, is zijn motto. De vraag is wat de christen-democraten nu gaan doen. Als zij toch met het kabinet gaan onderhandelen en meewerken aan bijvoorbeeld een hogere btw komt er extra geld in de staatskas, dat ook weer aan de burger terug gegeven kan worden, wat het CDA ook zo vurig wil.

Het CDA staat dus voor een dilemma. In deze plannen komt de lastenverlichting - een grote CDA-wens - vooral ten goede aan de middeninkomens. Botweg weigeren mee te praten onder het mom dat de partij geen afspraken wil maken in achterkamertjes zal een hoge prijs hebben: want in de middenklasse zitten veel kiezers.

Ook de opstelling van de ChristenUnie is een vraagteken, want die partij heeft tot op heden ook betoogd dat het kabinetsplan openbaar moet worden. D66 en GroenLinks vinden ook dat alle belastingplannen publiek bekend moeten zijn, maar zijn daarover minder stellig.

Halbe Zijlstra (VVD) verlaat het ministerie van financiën nadat het kabinet en de coalitie begin deze week een akkoord bereikten over de herziening van het belastingstelsel. Beeld anp
Halbe Zijlstra (VVD) verlaat het ministerie van financiën nadat het kabinet en de coalitie begin deze week een akkoord bereikten over de herziening van het belastingstelsel.Beeld anp

Welke scenario's voor belastinghervorming zijn er nu?

1. Alleen lastenverlichting (dit kan het kabinet zelf regelen)
De aantrekkende economie zorgt voor extra geld in het laatje van de overheid, en voor meevallers in de zorg. Ook zijn er minder uitkeringen. Dat geld kan allemaal naar belastingverlaging. Die ruimte wordt bovendien groter als het kabinet, zoals in april al werd afgesproken, het wat rustiger aan gaat doen bij het verlagen van het financieringstekort. Het kabinet heeft daarbij één probleem: Brussel accepteert alleen een hoger financieringstekort als er extra uitgaven nodig zijn om een hervorming in de economie door te kunnen voeren. Een nieuw belastingstelsel zou zo'n hervorming zijn, dus elke hulp van de oppositie is welkom. Komt die steun er niet, dan kunnen alleen de meevallers gebruikt worden.

Op Prinsjesdag zal het kabinet dus met een mooie boodschap kunnen komen, geholpen door de oppositie, maar ook zonder die hulp. Volgens bronnen in PvdA en VVD is hiervoor niet tevoren duidelijkheid nodig over wat de Eerste Kamer uiteindelijk zal doen. De inschatting is dat die, na goedkeuring van de Tweede Kamer een belastingverlaging niet zullen blokkeren.

2. Meer opbrengst uit btw (hiervoor is de oppositie nodig)
Het tweede scenario is veel meer een echte hervorming. Steun van de oppositie is hiervoor onontbeerlijk. Centraal staat lastenverschuiving. Naast de lastenverlichting uit het eerste scenario kunnen de lasten op arbeid nog verder omlaag door elders de tarieven te verhogen. Het gaat dan vooral over de btw en de milieuheffingen.

De commissie-Van Dijkhuizen, die eerder studeerde op een belastinghervorming, adviseerde al meer diensten en producten van het lage btw-tarief (nu zes procent) naar het hoge over te hevelen. Ook de voorganger van Eric Wiebes als staatssecretaris op financiën, Frans Weekers, had zijn oog daar al op laten vallen. Hij stelde ooit dat de overheid miljarden aan btw-inkomsten misliep doordat in Nederland over ongewoon veel zaken het lage tarief berekend wordt.

Producten en diensten die, mocht met de oppositie overeenstemming bereikt kunnen worden, wel eens duurder zouden kunnen worden zijn bijvoorbeeld theater- en restaurantbezoek, de band laten plakken bij een fietsenwinkel, bloemen en de kapper.

In het tweede scenario probeert het kabinet ook het ingewikkelde toeslagensysteem te vereenvoudigen. Voor de kinderopvangtoeslag is al een oplossing gevonden (rechtstreeks uitkeren aan de opvangorganisaties), voor toeslagen voor de zorgverzekering en de huur wordt nog gestudeerd op een oplossing.

3. gemeenten nemen deel belastingheffing over (lange termijnscenario)
Mocht de gesprekken over de eerste twee scenario's resultaat opleveren, dan heeft Wiebes nog een derde pakket maatregelen in petto waar hij over zou willen praten. De discussie over de vraag of gemeenten niet meer eigen inkomsten via belastingen zouden moeten krijgen is heviger geworden na de grote decentralisatie-operatie van het kabinet. Wiebes voelt daar wel voor.

Hij heeft de afgelopen weken zitten studeren op de mogelijkheid de gemeenten rond vijf miljard euro zelf binnen te laten halen. In ruil zou de uitkering aan het gemeentefonds dan met een zelfde bedrag omlaag moeten. Voor de burger is het vestzak, broekzak, maar in de verhoudingen tussen de landelijke en de lokale overheden zou dit een doorbraak betekenen. In de coalitie wordt ervan uitgegaan dat dit derde scenario, als het al ooit op tafel komt in de huidige gesprekken, verre toekomstmuziek is. Vergeet het eigenlijk maar, zegt de ene bron, terwijl ook een andere het er op houdt, dat het waarschijnlijk voorlopig een vrome wens zal blijven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden