75 jaar

De Volkskrant is afgelopen dinsdag 75 jaar geworden. Reeds vijf dagen is de krant getooid met dat getal, in een grote letter op de voorpagina. Maar het echte feest is nog niet gevierd. Dat zal op 19 oktober gebeuren, wanneer op een receptie een boek over de jarige krant wordt gepresenteerd aan belangrijke relaties.

Een van de eregasten op die receptie zal kardinaal Simonis zijn, voormalig abonnee. De Volkskrant is niet meer rooms-katholiek. Maar na een uiterst gespannen tijd haalt de krant de banden met het verleden weer wat aan.

De Volkskrant, in 1921 geboren als 'Katholiek dagblad voor Nederland', is in de loop van de afgelopen 75 jaar ver van haar oorsprong in de Katholieke Arbeidersbeweging (KAB) afgedwaald. Dat begon in 1965, toen de toenmalige hoofdredactie besloot dat de Volkskrant voortaan door het leven zou gaan als krant voor iedereen, rooms-katholiek of niet katholiek. De onderkop werd geschrapt.

Achteraf bleek dat besluit de redding van de krant te zijn: andere katholieke dagbladen, zoals De Maasbode en De Tijd, legden op een later moment het loodje. De verbreding werd destijds in een commentaar aan de lezers verduidelijkt: “De onderkop had zin in een tijd dat het bijvoegsel 'katholiek' voor katholieken de voornaamste reden was zich als abonnee op te geven. Deze zin heeft het echter al vele jaren verloren,” schreef toenmalig hoofdredacteur Jan van der Pluijm.

In datzelfde commentaar beloofde Van der Pluijm de lezers dat er aan de identiteit van de krant niets zou veranderen. “Men noemt de krant weleens een meneer. Als dat zo is, zou men kunnen zeggen dat hij zich deze week een nieuw pak aanschaft. De meneer blijft echter helemaal die hij was. Katholiek. En dat wellicht duidelijker nu hij er geen behoefte meer aan voelt dit op zijn voorhoofd te manifesteren.”

Een kleine vijftien jaar later legde de Volkskrant opnieuw haar identiteit vast, dit keer in een redactiestatuut. Van die rotsvaste katholieke identiteit, waar Van er Pluijm nog zo op had gehamerd, was slechts een afgeleide over. “De Volkskrant is een landelijk ochtendblad, dat zich tot taak stelt de lezers eerlijk en zo veelzijdig mogelijk te informeren. Zij is voortgekomen uit de katholieke arbeidersbeweging. Mede daarom wil zij vooruitstrevend zijn en vooral opkomen voor verdrukten en ontrechten. Zij is zelfstandig in haar meningsvorming. In het bijzonder beoogt zij ontwikkelingen te bevorderen, die een belofte inhouden voor een menswaardiger samenleving.”

Maar van eerlijke en veelzijdige berichtgeving over de oorsprong van de krant, de katholieke kerk, is nauwelijks meer sprake. Eén redacteur geestelijk leven bestrijkt al jaren het hele spectrum aan levensbeschouwing. Uit onvrede besloot een aantal katholieken een eigen dagblad te beginnen, het Katholiek Nieuwsblad, waarin de eigen oorsprong wèl en volop aan bod kwam. Die krant leidt inmiddels een zieltogend bestaan. Terwijl juist de Volkskrant, vierentwintig jaar na de afschaffing van de onderkop, de banden weer enigszins lijkt te willen aanhalen, getuige een recent bezoek van kardinaal Simonis en de bisschoppen Van Luyn en Muskens aan de redactieburelen aan de Amsterdamse Wibautstraat.

Er is weer een voorzichtige toenadering, waarin nog veel verkeerd gaat. Afgelopen donderdag bijvoorbeeld. Bisschop Muskens deelde op televisie verrassenderwijs mee, dat het de armen, volgens hem, is toegestaan brood te stelen. Iedere landelijke krant maakte melding van die opmerking, ook de neutrale NRC/Handelsblad en het Algemeen Dagblad. Allemaal, behalve de Volkskrant. Die zette Muskens niet op de voorpagina, en zelfs niet op de binnenpagina's. De weerzin tegen de katholieke wortels is kennelijk nog niet volledig uitgeroeid.

Dat leek wel het geval te zijn, toen de nog niet zo lang geleden aangetreden hoofdredacteur Broertjes afgelopen lente een uitnodiging stuurde aan kardinaal Simonis om een visite te brengen aan de Volkskrant. Simonis kwam, met in zijn kielzog ook Van Luyn van Rotterdam en Muskens van Breda. In een open dialoog probeerden beide partijen, episcopaat en redactie, uit te vinden wat ze voor elkaar konden betekenen. “Voor de bisschoppen is het best lastig dat er geen katholiek dagblad meer is”, zegt Van Luyn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden