'68 bracht ook verslaving aan seks, drugs en pop

De 'lokkende toekomst van de beweging van 1968' die Roel van Duijn ons voorhoudt (Trouw, Podium, 9 mei) steunt op een verdraaiing van de geschiedenis.

In zijn artikel 'The Beatles, Mozart en de revolutie van mei 1968 blijven actueel', schrijft hij namelijk dat de beweging van '68 “nooit enthousiast heeft kunnen zijn over Castro's Cuba of Ho Tji Min's Vietnam”. Maar bij ons op school, een keurige liberale montessorischool in de Randstad, werden begin jaren zeventig door linkse studenten Noord-Vietnamese propagandafilms vertoond. Ook de Rode Khmer van Pol Pot werd destijds kritiekloos omhelst. Helaas voor Roel van Duijn was de aanstormende intelligentsia uit die tijd tot de nok toe gevuld met 'fellow travellers': Harry Mulisch dweepte met de Cubaanse revolutie en massa's studenten en vroegrijpe scholieren dweepten met hem mee. Ik herinner me nog hoe Bram van der Lek op een PSP-congres de grootste moeite had om het enthousiasme te temperen van zijn 'pacifistische' studentikoze achterban voor marxistische bevrijdingsbewegingen zoals het later terroristische Frelimo (Mozambique).

Van Duijns apologie mag niet verhullen dat er óók een rechte lijn loopt van '1968' naar de Rote Armee Fraktion. Natuurlijk, niet alle studenten bekeerden zich, zoals de naamloze zoon uit de strip van Peter van Straaten ('Vader en Zoon') tot Mao, je had ook 'gematigden', die echter nog altijd wegliepen met het 'Joegoslavische experiment' of met weinig democratische regimes zoals dat van Nyerere in Tanzania.

De generatie van 1968 flirtte in feite met alles wat anti-kapitalistisch was. Met alle nadelen van dien overigens. Zo was het destijds ontwikkelde milieubesef dat Van Duijn roemt, eenzijdig tegen 'het grootkapitaal' gericht, zodat de consument, nu de belangrijkste vervuiler, te lang buiten schot is gebleven.

Decennia lang bleven we bovendien in het ongewisse over de gigantische zwijnenstal in het Oostblok, want kritiek op het 'reëel bestaande socialisme' speelde immers alleen maar kapitalisme in de kaart. Ook op de universiteiten heersten Castro en Ho Tji Minh. Van Duijn stelt: “Aan de universiteiten werd wel degelijk ook gestudeerd; ook al was dat vaker dan nu, uit 'maatschappijkritische boeken'.” Die boeken ken ik nog ja: als studenten waren wij voortdurend bezig ons te ontworstelen aan de bekrompen marxistische erfenis van onze 'kritiese' (zo schreef je dat toen) voorgangers.

Aan de door de revolutie van 1968 opgeroepen democratische 'WUB' (Wet op het Universitair Bestuur) lieten we ons weinig gelegen liggen. Onze 'post-marxistische' studie bracht ook aan het licht dat de vermaarde Amerikaanse maatschappijcriticus, niet-marxistische socialist en techniekhistoricus Lewis Mumford, op hoge leeftijd nog een vernietigend oordeel had geveld over de jaren zestig. De veelgeroemde vrijheid en tolerantie van toen gaven volgens hem vooral ruim baan aan de commercialisering van onze lage instincten en was beslist geen effectieve aanval op het establishment.

De Franse socioloog Le Goff schreef onlangs in een boek over '1968' dat “het individualisme van '68 is ontaard in gebrek aan engagement en consumentisme” (NRC Handelsblad, 9 mei 1998). '1968' betekende niet alleen maar protestsongs, de 'seksuele revolutie' en tolerantie ten aanzien van 'geestverruimende middelen'. '1968' heeft ons ook opgescheept met een aan seks, popmuziek en drugs verslaafde samenleving waar het bedrijfsleven, de onderwereld en commerciële omroepen handig van hebben geprofiteerd. Een slaapverwekkend bombardement van heel en half ontklede topmodellen in winkelcentra waar verdwaasde junkies in de trappengalerij rondhangen en, in plaats van Mozart, Beatles-'muzak' uit verborgen luidsprekers klinkt; ook dát is de actualiteit van 1968. Teveel 'verbeelding aan de macht' en te weinig inzicht in de macht hebben er voor gezorgd dat, inderdaad, 'dertig jaar later de gedachte aan een wereld zonder kapitalisme een illusie lijkt'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden