'50Plus heeft nog geen tradities'

interview | Het rommelt binnen 50Plus. Eerder gingen LPF, Leefbaar Nederland en TON aan geruzie ten onder. Wat maakt nieuwe politieke partijen zo kwetsbaar? Gebrek aan tradities en leiders met gezag, stelt politicoloog Gerrit Voerman.

Jan Nagel moet zich de laatste tijd flink op zijn vuist hebben gebeten. Alles deed de politieke boemerang eraan om de vierde politieke partij van zijn hand te laten slagen. Hij wilde koste wat kost voorkomen dat 50Plus ten onder zou gaan aan gekrakeel zoals bij de LPF, TON en eerdere ouderenpartijen. Keer op keer hamerde hij op rustige groei en de zorgvuldige kandidatenselectie bij de partij - op baantjesjagers en ruziezoekers zat Nagel niet te wachten.

Maar al die inspanningen ten spijt, ontstaan er toch de nodige smetten op het blazoen van 50Plus. Er zijn problemen met het bestuur, het loopt lokaal niet lekker en daar bovenop kwam gisteren het vertrek van partijleider Henk Krol, nadat bleek dat hij in zijn tijd als Gay Krant-hoofdredacteur jarenlang geen pensioengelden betaalde voor zijn medewerkers. Een gevoelig verlies voor een partij die het vooral moet hebben van een eerste man die het met een vlotte babbel goed doet voor de camera's.

Hoe kan het toch weer misgaan, moet Nagel zich hoofdschuddend afvragen in zijn huis in Hilversum. Hoe kan het dat ondanks al Nagels betrachte zorgvuldigheid en eerdere ervaring met Leefbaar Nederland toch ook nu weer problemen de kop op steken?

"Nieuwe partijen missen wat oudere partijen vaak wel hebben", zegt de Groningse politicoloog Gerrit Voerman. "Een systeem van tradities en interne mechanismen om conflicten op te lossen. Ze hebben geen eminence grise, geen mensen die hun sporen hebben binnen de partij en woorden spreken die zwaar wegen. Daardoor liep het eerder bij de Boerenpartij, LPF, TON en PVV ook uit de hand."

Ter vergelijk wijst hij op een machtsstrijd binnen het CDA uit 2001, toen partijvoorzitter Marnix van Rij lijsttrekker-kandidaat Jaap de Hoop Scheffer aan de kant zette om de weg vrij te maken voor een meer aansprekende leider, die gevonden werd in Jan Peter Balkenende.

De Hoop Scheffer had zich erbij neer te leggen en werd later beloond met een ministerspost op buitenlandse zaken. "Daar loopt het minder scherp uit de hand. Die tradities moeten jonge partijen nog opbouwen."

Zo'n stabiele partij met dempende tradities, zoals het VVD, CDA of PvdA, is tegenwoordig nog maar moeilijk te smeden, legt Voerman uit, die tevens directeur is van het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen in Groningen. De ontzuiling heeft van burgers zwevende kiezers gemaakt die zich niet meer hun leven lang binden aan een partij. Ze worden minder vaak lid van een politieke partij en als ze het al doen, is het vaak tijdelijk. Probeer in zo'n tijd maar eens een duurzame partij op poten te zetten, wil Voerman maar zeggen. "Elke nieuwe partij heeft het zonder meer moeilijk."

Wat niet helpt, is dat het bij 50Plus lijkt te ontbreken aan een breed, bindend ideologisch gedachtegoed. De partij richt zich vrij sec op een fatsoenlijk ouderenbeleid, maar hoe oud ook, een liberaal op leeftijd denkt over andere zaken toch weer anders dan een sociaal-democraat van boven de vijftig. Dat maakt dat een one issue-partij, zoals de seniorenpartij van Nagel, een vruchtbare grond schept voor meningsverschillen en gesteggel, aldus Voerman.

Mediagenieke stemmentrekker
De populistische insteek van 50Plus maakt het er voor de partij ook niet gemakkelijker op. Met Henk Krol als mediagenieke stemmentrekker veroverden de ouderen bij de Tweede Kamerverkiezingen van vorig jaar gelijk twee zetels en sindsdien steeg de partij snel in de peilingen.

"Dan ontkom je er niet aan dat de media hun vizier op je richten", zegt Voerman. Intern gesteggel haalt daardoor eerder de krantenkoppen.

Hij ziet in de succesvolle peilingen voor 50Plus een belangrijk verschil met de Partij voor de Dieren, óók een jonge partij met twee zetels. "De Partij voor de Dieren heeft altijd vrij stabiel op twee zetels gestaan en kon zich zo in de luwte verder ontwikkelen. Dat het tussen de twee parlementariërs niet boterde, kreeg niet zoveel aandacht."

Geen lokaal netwerk
Een ander risico is de volgorde die 50Plus hanteert: het bestuur heeft gelijk gemikt op zetels in de Eerste en Tweede Kamer terwijl achter de schermen nog aan de fundering van de partij wordt gewerkt en lokaal geen netwerk is opgebouwd. Zet daar tegenover de SP, schetst Voerman. Via lokale afdelingen en gemeenteraden kon de partij zich langzaam voorbereiden op een plek in het parlement - na eerdere pogingen lukte dat in 1994. "Achteraf kun je het voor de SP een blessing in disguise noemen dat ze niet gelijk in de Tweede Kamer zijn gekozen."

Is het alles overziend dan niet logisch dat er nu onenigheid leeft binnen de partij van Nagel? "Ik vind het te makkelijk om te zeggen dat dat een ijzeren wet is", zegt Voerman. Aan het aftreden van Krol kon de partijtop in zijn ogen maar weinig doen. "Bij een sollicitatiegesprek vraag je de kandidaat naar lijken in de kast. Als diegene zegt dat hij zuiver op de graat is, hoever moet je dan gaan om dat te controleren? Krol moet hebben geweten dat hij alles had moeten melden. Hij is geen vreemde in Jeruzalem, hij werkte in de jaren zeventig als VVD-voorlichter."

Voorspelbaar of niet, als 50Plus het gerommel binnen de partij wil doen verstommen, dan is een nieuwe, geaccepteerde leider cruciaal, aldus Voerman. "Een leider die breed wordt aanvaard, voldoende dominant is en die zaak kan vlottrekken. Een onomstreden iemand, maar met het nodige gezag. Maar ik zou niet weten wie dat moet doen. Als die persoon er niet komt, wordt het ingewikkeld om de zaak bij elkaar te houden."

Partijen die uit elkaar zijn gespat. Boven: 2011, Rita Verdonk met Trots Op Nederland. Linksonder: 2002, voorzitter Ed Maas (l) en bestuurslid Oscar Hammerstein van de LPF. Rechtsonder: 1997, P. Veugen, voorzitter van het Algemeen Ouderen Verbond.

'Oudere partijen hebben interne mechanismen om conflicten op te lossen, dat heeft een partij als 50Plus niet'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden