Interview

50 jaar Tourwinnaar Jan Janssen: 'Alles heb ik aan het fietsen te danken'

Jan JanssenBeeld Patrick Post

Jan Janssen won in 1968 als eerste Nederlander de Tour de France. Wielrennen en de kerk bepalen zijn leven. 'De historie van het wielrennen moet levend blijven.'

Soms als Jan Janssen (78) in een verlaten dorp een kerk ziet, loopt hij even binnen. Hij steekt een kaarsje aan, zoekt een plek op een van de banken. De stilte raakt hem. Op dat moment kan hij mijmeren. "Hoe ik begonnen ben, wat ik gedaan heb en wat er overblijft."

Het zijn schaarse momenten van stilte. Op 21 juli is Janssen precies vijftig jaar Tourwinnaar. Als eerste, en met Joop Zoetemelk een van de twee enige Nederlanders. Het geeft hem status, en hij is er een drukbezet man door geworden.

Het gesprek met Janssen vindt op een vrijdagochtend plaats. Het was het enige moment in die week dat hij nog tijd had. Zo had de NOS een hele dag gereserveerd; vulde hij tijdens het Nederlands Kampioenschap (wat zo ongeveer in zijn achtertuin plaatsvond) een sponsorprogramma en hij moest ook nog aan de start staan van 'zijn' fietstocht, de Jan Janssen Classic.

Een leven in de schijnwerpers. De in Nootdorp geboren Tourwinnaar kent eigenlijk niks anders. Maar dat is niet erg. Hij praat graag over wielrennen, zegt zijn zoon op het moment dat hij de fietsenzaak van de Janssens in Hoogerheide binnenloopt. "Zeg tegen pa dat je journalist bent, en je bent twee uur verder."

Jan Janssen won tijdens de Tour van 1968 ook de 14de etappe (Perpignan - Canet Plage).

Absolute kopman

Talloze keren vertelde hij aan honderden mensen zijn verhaal van die bijzondere Tour de France van 1968, die hij won. Over de langdurige hitte ("Jongen, we hebben dorst geleden. Vier bidons over 280 kilometer en af en toe een fontein om in te duiken"), over de afsluitende tijdrit waarin hij de winst pakte en de Belg Herman Van Springel versloeg ("Ik zei tegen die motard die voor me reed: niet te ver voor me rijden hoor").

Hij vertelt ook over zijn verbale overwicht, zijn wens om als de absolute kopman gezien te worden. Janssen nam in de Tour van '68 geen blad voor de mond. 's Avonds werd aan tafel nog net niet gescholden. Janssen nam zijn teamgenoten vooral kwalijk dat ze niet goed genoeg waren. Na dag één verloor hij al een ploeggenoot. In een ploegentijdrit een paar dagen later reed hij zo hard dat zijn team uit elkaar viel.

Het was een Janssen die aan zichzelf dacht. Die 'de oogkleppen op had'. Voor succes moet je nu eenmaal werken, vond hij. En anderen laten werken voor jou. Hij leefde voor aandacht, voor mensen die na afloop van een rit op hem stonden te wachten. Toen hij tijdens de koers niet meer centraal stond, stopte hij vrijwel direct. Zo'n afgang wilde hij zichzelf besparen. Dat deed toen pijn, zegt hij nu. Omdat hij niet meer de man kon zijn die hij voorheen was.

Jan Janssen wordt gefeliciteerd door de verslagen Herman Van Springel.

Leverkanker

Nu praat er wel een 'andere Janssen', zegt hij, hoewel hij niet wars is van een mening. De Janssen van nu kan alleen in de kerk nadenken. "Over waarom wij hier zijn. Om onze sport te doen, om aardig te zijn voor elkaar. Om elkaar lief te hebben."

Aardig zijn voor elkaar, hoe belangrijk dat is merkte hij helemaal toen hij vier jaar geleden leverkanker kreeg. Zijn chemokuren waren extreem zwaar. Hij overleefde. "Je kan Onze Lieve Heer van het kruis bidden, maar er zijn dan mensen die er toch onderdoor gaan. En Jan Janssen komt erdoorheen. Hoe komt dat? Ik denk vertrouwen hebben."

Belangrijk waren ook de mensen die op bezoek kwamen. Hennie Kuiper, Joop Zoetemelk, 'noem maar op'. De steun die hij kreeg, gaf hij later ook aan anderen. Zo belde hij met Adrie Wouters, die in 1970 ook de Tour de France reed. Ze spraken af elke maand te bellen. "Hij brak de eerste keer toen hij mijn stem hoorde. We hebben het alleen maar over wielrennen gehad. Die man was zeer ernstig ziek, maar daar spraken we niet over. Dat hoeft niet altijd. Helaas was hij binnen twee maanden overleden."

Dat soort telefoontjes doen Janssen, die zelf streng katholiek is opgevoed, goed. "Dat geeft ook mij een soort opluchting. Mensen helpen is ook een deel van het christendom. Je hoeft niet altijd te bidden."

Zelf zit hij ook achterin het peloton, zegt hij. Geef hem nog vijf goede jaren, en misschien vijf wat mindere. Om hem heen ziet hij mensen lijden. Dat doet hem veel. Zo zag hij bijvoorbeeld begin dit jaar nog zijn voormalig ploegmaat Arie den Hartog. In een ziekenhuis, want Den Hartog had een hersenbloeding gekregen. "Hij had een band om zijn middel. 'Maak me los Jan', zei hij. 'Maak me los'. Dat deed iets met me. Ik was zeer geëmotioneerd. Het was afscheid nemen."

Janssen zag Den Hartog daarna niet meer. Zijn ploeggenoot, die onder meer Milaan-San Remo en de Amstel Gold Race won, overleed in juni.

Jan Janssen in zijn wielerzaak met een van zijn zoons.Beeld Patrick Post

Nog altijd aan het fietsen

Het leven tekent, ook al is Janssen ontzettend kwiek. Hij zette na zijn wielercarrière een fietsfabriek op. Janssen pakt pakketten aan, trekt voor de foto rustig meerdere T-shirts aan, rijdt fietsen heen en weer en krabt af en toe aan een paar korstjes op zijn elleboog. Hij was de week ervoor gevallen met de fiets, en liep er naast een kapotte arm een hersenschudding bij op. "Maar er was weinig aan de hand hoor. Waarom blaast iedereen dat zo op?"

Janssen fietst nog steeds. Dit jaar wel iets minder dan vorig jaar. Vorig jaar: achtduizend kilometer. Nu staat de teller op ongeveer 3500. Maar het jaar is nog lang. Fietsen doet hij vaak vroeg, zodat hij in zijn eentje de eekhoorns in de bomen kan zien klimmen. "Ik kijk altijd omhoog. Die wielrenners van nu, die zien alleen maar hun computertje. Moet ik niks van hebben."

Het is een hang naar nostalgie, geeft Janssen toe. Tegenwoordig rijden wielrenners precies zoals hun ploegleiders dat willen, zegt hij. Er wordt niet meer met het hoofd gefietst, maar alleen met de benen. Dat vindt hij maar niks. De geschiedenis is belangrijk. "De historie van het wielrennen moet levend blijven. Jonge renners moeten weten hoe het wielrennen in elkaar zit. Wat er is veranderd, welke fenomenen er waren. Je hoeft niet terug naar de tijd dat renners met banden om hun nek rondreden, maar je moet weten wat de drie mooie uitslagen zijn van Eddy Merckx."

21 juli, de dag dat Janssen vijftig jaar geleden de Tour won, is een feestdag. Hij ontmoet dan zijn oude makkers. "Daarna heb ik niets meer. En je hebt geen idee hoe fijn gevoel het geeft om geen verplichtingen meer te hebben."

De Tour is voor Janssen een prachtige herinnering. Al komt er een moment dat zijn overwinning uit de schijnwerpers verdwijnt. "Ik heb er vrede mee als ik in de anonimiteit beland. Ik denk dat mijn leven compleet is. Als ik zondag naar de kerk ga, en daarna op een terrasje koffie drink, denk ik bij mezelf hoe mooi we het hebben. Ik heb een fantastische familie, een fenomenale vrouw, een goed bedrijf, en een Touroverwinning. Dat is allemaal uit het fietsen gekomen."

Wat is dan datgene wat overblijft, als Janssen reflecterend in de kerk zit? "Het is een soort dankbaarheid voor alles wat ik gedaan heb. Ik heb gigantische risico's genomen. Ben met negentig kilometer per uur de berg afgedaald. Ik ben dankbaar dat ik uit die strijd gekomen ben."

TOURWINST MET 38 SECONDEN VOORSPRONG

Jan Janssen stelde de Tourwinst veilig in de afsluitende tijdrit over 54 kilometer. 'Dat was eigenlijk te lang voor mij', zou hij later zeggen. Janssen moest 17 seconden goedmaken op Herman Van Springel. Uiteindelijk gaf de Belg bijna een minuut prijs op de ontketende Janssen. Met 38 seconden voorsprong ging Janssen als Tourwinnaar in het Parc des Princes op de schouders.

Lees ook:

'Wielerploeg Sky smokkelt een beetje, zoals voetballers ook doen'

Chris Froome werd deze week vrijgesproken van dopinggebruik, maar er blijft een zweem van bedrog om hem heen hangen. Hoe ver mag je (nog) gaan in de wielersport?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden