'40 DATA '45

DATA VAN ZATERDAG 5 TOT EN MET VRIJDAG 11 AUGUSTUS 1944.

Zaterdag 5 aug. 1944 - Het Maandschrift van het Centraal Bureau voor de Statistiek heeft een overzicht gepubliceerd van de totale hoeveelheden van de gerantsoeneerde levensmiddelen in achtereenvolgens '41, '42 en '43. In het overzicht gaat het, tenzij anders gemeld, om kilo's per persoon boven de 21 jaar. Bij de cijfers dient men in acht te nemen, dat melk in '42 vervangen werd door taptemelk en dat sommige produkten niet langer gedistribueerd kunnen worden - daarbij behoort nu ook snoep. Wat de vervangende middelen betreft, deze worden uitgedrukt in blokjes bouillon en de cijfers hebben betrekking op de laatste periode van 28 weken. Aardappelen zijn verdeeld in twee categorieën: a) is voor personen beneden de inkomensgrens (houders van vetkaarten) en b) is voor personen boven de inkomensgrens (houders van boterkaarten).

Het overzicht:

1941 1942 1943

Suiker 14.0 13.0 13.0 Snoep -3.01.4# Peulvruchten 3.0 3.75 1.875 Cacao - - -# Koffiesurrogaat 1.25 2.25 2.25# Jam 3.06.57.0# Brood 105.2 93.6 93.6 Bloem 3.63.63.6# Rijst 2.5 - -# Havermout 2.25 0.752.5 Vermicelli 1.31.31.3# Gort2.0 3.75 3.375 Boter en vet11.25 9.25 7.375# Kaas5.25.53.7# Eieren 41 st. - 1# Taptemelk - 28.0 l 84.0 l Melk 26.25 l - -# Vlees 15.25 13.7 7.225 Aardappelen a) 102.5 197.0 265.0#

b) 97.0 171.5 213.0 Verv. midd.- - 0.35# Raapolie - - 0.18

Het is jammer dat het CBS de vergelijking niet maakt met bijvoorbeeld 1939, maar ook zonder dat materiaal biedt het overzicht een vrij desolate aanblik.

Doodvonnissen Trouw-medewerkers

Zondag 6 aug. 1944 - “De Höhere SS- und Polizeiführer 'Nor-West' maakt bekend:

Het Polizeistandgericht 's-Hertogenbosch heeft op 5 augustus 1944 onderstaande Nederlanders wegens misdrijven tegen de verordening op de bescherming der orde ter dood veroordeeld:

1. de installateur Willem Santema, geb. 2 maart 1902; 2. de winkelbediende Jan van der Laan, geb. 14 december 1914; 3. de hulpmachinist Germanus Mooij, geb. 30 januari 1923; 4. de belastingambtenaar Petrus van Gils, geb. 6 oktober 1916; 5. de vlashandelaar Friedrich Vogel, geb. 23 mei 1909;# 6. de student Rudolph van Baarle, geb. 31 juli 1918; 7. de bestuursambtenaar Johannes Spits, geb. 18 maart 1916; 8. de laborant Theodor Mooij, geb. 21 februari 1920; 9. de ingenieur Jan Willem H. Penning, geb. 21 september 1917; 10. de boekhandelaar Douwe Werkman, geb. 12 juli 1914;# 11. de winkelbediende Dionisius Engelsen, geb. 1 april 1921; 12. de handelsbediende Pieter Pleurke, geb. 1 december 1920; 13. de kantoorbediende Johannes Hagedoorn, geb. 2 juni 1911; 14. de drukker Everhardus Overeem, geb. 12 oktober 1919; 15. de conservator Steven Bastiaans, geb. 7 februari 1891;# 16. de leraar Hendrik Uittien, geb. 16 september 1898; 17. de kantoorbediende Josef van de Mortel, geb. 5 april 1910; 18. de patroontekenaar Andries Gort, geb. 24 januari 1914; 19. de schilder Cornelis de Graaff, geb. 3 november 1914; 20. de advokaat Louis Cornelis Dijkman, geb. 5 augustus 1919; 21. de student Lodewijk van Duuren, geb. 5 augustus 1917; 22. de kantoorbediende Johannes Rainer de Mildt, geb. 26 februari 1924; 23. de onderwijzer Jan Nauta, geb. 3 mei 1917;# 24. de magazijnbediende Arthur Victor Martens, geb. 27 september 1917.

Alle veroordeelden waren vooraanstaande actief deelnemende leden van een organisatie tot het verspreiden van ophitsende geschriften. Allen waren reeds voor de oprichting van deze organisatie werkzaam in andere illegale verenigingen.

Volgens een bepaald organisatieplan namen zij deel aan de samenstelling en verspreiding van een vrij omvangrijk illegaal ophitsend geschrift, dat de laatste tijd openlijk opriep tot strijd tegen de bezettende macht. Ook vereenzelvigt zich het geschrift met degenen, die Nederlandse nationaal-socialisten vermoorden. Het bevatte verder zeer onbehoorlijke karikaturen, die de Führer van het Groot-Duitse rijk en zijn soldaten moeten beledigen, maar tegelijkertijd Stalin verheerlijken.

Het standgericht heeft geconstateerd, dat in deze kring van daders de auctores intellectuales moeten worden gezien van de talrijke misdaden tegen de bezettende macht, die de laatste maanden gepleegd zijn. Op grond van deze overweging en omdat de in de verordening op de bescherming van de orde genoemde strafbare feiten in meer dan een opzicht aanwezig zijn, moest de doodstraf worden uitgesproken.

Het vonnis is na onderzoek van de mogelijkheid van gratie aan 23 veroordeelden voltrokken.

De Nederlander Andries Gort werd begenadigd tot 15 jaar tuchthuis.''

In beperkte kring is met deze publikatie duidelijk, dat het gaat om een grote groep medewerkers van het illegale Trouw. Maar voor meer duidelijkheid moet toch gewacht worden op het nieuwe nummer van dit 'vrij omvangrijk illegaal ophitsend geschrift.'

Trage vorderingen in Frankrijk

Maandag 7 aug. 1944 - Langzaam begint er enige tekening te komen in de strijd in Frankrijk, waar de geallieerden na de landing in Normandië op taai verzet van de Duitsers zijn gestoten. De Britten en Amerikanen zijn over de linie Caen-Vire-Mortain overgegaan tot een zware aanval, die succes heeft. “Eerst na een urenlange worsteling gelukte het de tegenstander onze stellingen binnen te dringen,” aldus het weermachtbericht. “Bij Mayenne en Laval zijn onze bezettingen in strijd gewikkeld met vijandelijke strijdkrachten. Ook ten zuidoosten van St. Malo en in het gebied van deze vesting zelf, zijn hevige gevechten ontbrand. Onze steunpunten in Bretagne bleven de tegenstander tegenstand bieden.”

Vakantiepret niet bedorven

Dinsdag 8 aug. 1944 - De verleden week genomen maatregel tot het verbod van straatwedstrijden is door de politiepresident weer ingetrokken. In de vakantietijd zijn straatwedstrijden toegestaan voor kinderen tot en met 16 jaar.

Proces tegen daders aanslag

Woensdag 9 aug. 1944 -Het volksgerecht van het Groot-Duitse rijk heeft in het Kammergericht te Berlijn de zaak behandeld tegen de acht uit het leger gestoten verraders, die deelgenomen hebben aan de mislukte aanslag op Hitler van 20 juli.

“De beklaagden Erwin von Witzleben, Erich Hoeppener, Hellmuth Stieff, Albrecht von Hagen, Paul von Hase, Robert Bernardis, Friedrich Karl Klausing en Peter Graf York von Wartenburg werden als meinedige, eerloze, eerzuchtigen wegens hoog- en landverraad ter dood veroordeeld. Hun vermogen vervalt aan het Rijk.”

Het verslag van de zitting, waarop elk der beklaagden toegaf deel te hebben genomen aan een poging om Hitler te doden of minstens af te zetten (volgens von Witzleben hadden ze meer aan een levende Führer dan aan een dode, maar volgens Stieff was het de bedoeling Hitler uit de weg te ruimen en bestonden daartoe meerdere plannen), maakt duidelijk, dat elke juridische kwestie door het volksgerecht terzijde is geschoven.

“Bij geen hunner is het zo gelegen dat hij niet voor zijn persoon tenminste een belangrijke bijdrage voor het hoogverraad had. Zij hebben de oorlogsinspanningen van Duitsland systematisch geblokkeerd. Zij hebben getracht door een moordaanslag op de Führer, die door Gods zegen is mislukt, macht te krijgen over leger en vaderland. Zij waren typische reactionairen. Zij wilden laf en onwaardig Duitsland aan de vijand uitleveren. Zij zijn derhalve niet alleen hoogverraders, zij zijn ook infame landverraders.”

Daarom krijgen zij ook niet de straf van 'een eerlijke kogel': de straf kan slechts met de strop voltrokken worden.

“De beklaagden kregen toen het hun volgens de wet toekomende laatste woord.” Want het volksgerecht heeft de wet er weldegelijk bij gehaald. Maar kenmerkend voor de beklaagden was het dat twee hunner zelfs op dit moment hun kleinheid toonden. “De beklaagden Klausing en Bernardis verzochten het door hen verwachte vonnis met de kogel te voltrekken.”

Bekendmaking

Donderdag 10 aug. 1944 - De Nederlander Peter Hendrik de Bie is bij vonnis van het Duitse Obergericht ter dood veroordeeld, daar hij in het verboden bezit van een vuurwapen met munitie was en anti-Duitse geschriften had verspreid. Het vonnis is na onderzoek van de mogelijkheid van gratie voltrokken.

Centrale verdeling groenten en fruit

Vrijdag 11 aug. 1944 - In verband met de grote problemen is het noodzakelijk gebleken de groeten- en fruitvoorziening geheel in handen te leggen van het bedrijfschap voor groenten en fruit. Vooral in de grote bevolkingscentra bleek het de laatste tijd onmogelijk om voor een redelijke aanvoer van deze produkten te zorgen. De centralisatie betekent, dat het kontakt tussen de veiling en de handel geheel wordt verbroken. Zodra duidelijk is hoe met de beschikbare vervoermiddelen een eerlijke verdeling mogelijk is, zal deze regeling intreden.

“Tot deze centralisatie van aanvoer en spreiding, die zeer binnenkort in werking zal treden, is eert besloten, nadat met de Duitse autoriteiten ten opzichte van de te exporteren hoeveelheden zodanige overeenstemming was bereikt, dat vaststond, welk kwantum bestemd is voor export en over welke overblijvende hoeveelheid ten behoeve van de eigen voedselvoorziening kan worden beschikt.”

“De voor het binnenland bestemde hoeveelheden zijn van dien aard, dat, indien zowel de teler, de verdeling, de handel als de consument bereid zijn de nodige medewerking te verlenen, een enigszins dragelijke voorziening van groeten en fruit in den lande kan worden verkregen.”

Treinverkeer verder beperkt

Vrijdag 11 aug. 1944 - Met ingang van komende zondag wordt het spoorwegverkeer in Nederland verder beperkt. Hoe ver de beperking gaat, staat te lezen op de wijzigingsbladen, die morgen op de stations verkrijgbaar zijn. De beperkingen gelden op de geëlektrificeerde baanvakken en wel op werkdagen in de avonduren en op zon- en feestdagen de gehele dag.

In verband met het nijpende gebrek aan brandstof wordt verder het gebruik van taxi's en huurauto's aan banden gelegd. Deze wagens mogen alleen en onder bijzondere omstandigheden nog gebruikt worden indien ze niet op benzine rijden maar generator- of gasaandrijving hebben. Alleen mensen, die beroepshalve (artsen bijvoorbeeld) of noodzakelijkerwijs (invaliden, mensen met zeer zware bagage of zieken) van een taxi gebruik moeten maken, een afstand van minder dan tien kilometer moeten afleggen en geen alternatief openbaar vervoer hebben, kunnen dat ook daadwerkelijk doen. Plezierritten naar het theater enz., zijn verboden.

Dit alles is slechts een klein ongemak in vergelijking met het zuiden van België en het noorden van Frankrijk, waar in verband met de nadering van het front alle vervoer verboden is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden