'40 DATA '45

DATA VAN ZATERDAG 28 AUGUSTUS TOT EN MET 3 SEPTEMBER 1943. VIERDE JAAR, WEEK 17

Problematischer is het voor bewoners die nog niet uit deze gebieden zijn geevacueerd. Ook zij dienen steeds een vergunning plus identiteitspapier met daarop een goedgelijkende foto bij zich te dragen.

Van het ontvangen van familiebezoek kan geen sprake zijn, tenzij het gaat om een overlijdensgeval of een kwestie van ziekte, waarvan het levensgevaarlijke karakter deugdelijk is aangetoond.

Bulgaarse koning Boris III overleden

Zondag 29 aug. 1943 - Koning Boris III van Bulgarije is gisteravond op 49-jarige leeftijd overleden. Vorige week zaterdag was hij getroffen door een hartaanval. Boris III wordt opgevolgd door zijn thans 6-jarige zoon prins Simeon II. De regering zal als regentschapsraad optreden.

Koning Boris III wordt geeerd als een groot vriend van Duitsland. Hij was het ook die ervoor zorgde dat Bulgarije in 1940 toetrad tot het driemogendhedenpact, waardoor zijn land na verloop van tijd weer verrijkt kon worden met gebieden als Dobroedsje, Thracie, Macedonie en Moravie, waardoor 'het onrecht' van het verdrag van Neuilly uit 1918, weer ongedaan werd gemaakt.

Onder Boris III was Bulgarije overigens geen toonbeeld van politieke rust. Er werden twee aanslagen op de koning gepleegd, bij een daarvan, in de kathedraal van Sofia, kwamen 150 mensen om het leven. Hitler heeft koningin Johanna een rouwtelegram gezonden. “Bulgarije verliest met koning Boris een vorst, die zijn volk met wonderbaarlijke moed en beleidvol inzicht heeft geleid. Ik zelf verlies in hem een trouwe vriend en bondgenoot, wiens aandenken door mij en het Duitse volk altijd in hoge eer gehouden zal worden.”

Onrust in Denemarken

Zondag 29 aug. 1943 - De bevelhebber van de Duitse troepen in Denemarken heeft in de vroege zondagochtend de militaire uitzonderingstoestand uitgeroepen. In een summiere verklaring voor deze maatregel staat: “De jongste gebeurtenissen hebben aangetoond, dat de Deense autoriteiten niet meer bij machte zijn, rust en orde in Denemarken te handhaven. De door vijandelijke agenten aangestichte onlusten zijn rechtsreeks gericht tegen de Duitse weermacht.” Wel is bekend gemaakt dat de regering Scavenius zijn ontslag heeft ingediend bij de koning. Voorlopig worden de ministeries beheerd door de directeur of de secretaris-generaal.

Kinderbijslag gewijzigd

Maandag 30 aug. 1943 - Met ingang van 1 januari wordt de kinderbijslagwet verruimd. Allereerst wordt de leeftijdsgrens opgetrokken van 15 naar 18 jaar. Wanneer kinderen dagonderwijs volgen is de grens zelfs bepaald op 21 jaar. De kinderbijslag blijft wel bestemd voor gezinnen met meer dan drie kinderen en arbeiders wier gezin meer dan twee kinderen heeft beneden de wettelijke leeftijdsgrens.

Laatste nummer Frankfurter Zeitung

Dinsdag 31 aug. 1943 - De 'Frankfurter Zeitung' is vandaag voor de laatste keer verschenen. Dat wordt overigens in de krant zelf niet gemeld. Alleen het hoofdartikel draagt een weemoedige strekking onder de kop 'Das Ganze'. Hierin wordt betoogt dat zowel aan het front als in Duitsland alle inspanningen erop gericht zijn om het Duitse rijk in stand te houden.

Landingspoging in Calabrie

Woensdag 1 sept. 1943 - Enkele honderden Engelse soldaten hebben gisteren een landingspoging uitgevoerd in Calabrie in het uiterste zuiden van Italie. De ongeveer 400 man werden op enkele tientallen na meteen verdreven. De overblijvenden probeerden zich in de bergen te verschuilen, maar werden door de Duitse troepen opgespoord. Uit het feit dat vooral verbindingsmateriaal werd gevonden, kan worden afgeleid dat het alleen een poging was om een bruggehoofd op het vasteland van Italie te vestigen.

Zweedse vissers beschoten

Woensdag 1 sept. 1943 - Zweden brengt zijn neutrale positie in gevaar, als het zich openlijk blijft uitspreken tegen het optreden van de Duitsers in het zogeheten waarschuwingsgebied. Op 25 augustus heeft zich in het Skagerrak een incident voorgedaan, waarbij twee Zweedse visservaartuigen door Duitse marineschepen tot zinken zijn gebracht.

De Zweedse vissers werden 's middags in het waarschuwingsgebied aangetroffen en daaruit door enkele schoten voor de boeg verjaagd. In de avonduren bleken de boten teruggekeerd te zijn. Toen ook ontdekten de Duitsers dat van de zeven lichtboeien, die de voorgaande nacht waren gelegd, er nog maar een brandde. Bij de overige was de lamp verwijderd of de schakelaar omgedraaid. Bij de nadering van de Duitse marine sloegen de vissers op de vlucht, waarna zij beschoten werden. Namens de Duitse regering is meteen een scherp protest in Stockholm ingediend.

Verder hebben Duitse boten opdracht gekregen niet langer soepel op te treden tegen vissersboten die in het waarschuwingsgebied varen. De reacties in de Zweedse pers, waar het Duitse optreden scherp wordt veroordeeld, worden door Duitsland een opzettelijk prijsgeven van de neutraliteit genoemd.

Paus vraagt om een soort vrede

Woensdag 1 sept. 1943 - Paus Pius XII heeft voor Radio Vaticana een toespraak gehouden, nu de oorlog het vijfde jaar ingaat. De paus herinnerde de wereld eraan, dat hij nog een oproep had gedaan om deze strijd te voorkomen, maar dat zijn boodschap in 1939 niet werd gehoord, blijkbaar.

In alle landen, aldus Pius XII, groeit de afkeer van de wreedheid van de methoden van een totalitaire oorlog. Meer en meer worden de volkeren gekweld door twijfel, of voortzetting van deze oorlog nog in overeenstemming is met de redelijke en gerechtvaardigde nationale belangen tegenover het christelijke en menselijke geweten.

De paus riep op tot een grootmoedige en rechtvaardige vrede, die door het oorlogslot minder begunstigde landen tenminste een uitzicht geven op een betere toekomst. Hij sprak de wens uit, dat de leiders der volken door God mogen worden verlicht en door Zijn matiging en wijsheid mogen worden geinspireerd, tot een jaar dat niet leidt tot verder bloedvergieten, maar tot verzoening, samenwerking en opbouw.

De paus van Rome ziet de oorlog blijkbaar als een machtsstrijd zonder ideologie en hoger doel, waaraan men als verstandige mensen onder elkaar een einde kan maken. In bezette landen zal dat sommige r.-k.-gelovigen minstens merkwaardig klinken. Veel troost zal men er niet putten uit de oproep van de paus om zijn ziel dan maar in lijdzaamheid te bezitten want de paus Pius XII heeft de vrede gedefinieerd als elke toestand waarin niet gevochten wordt.

Vredegerechtshof weer aan de slag

Donderdag 2 sept. 1943 - Twee nieuwe arresten van het vredegerechtshof te Den Haag, dat 'door omstandigheden genoodzaakt' enige tijd geen zittingen heeft gehouden, maar nu weer aan de slag is gegaan.

Een Hagenaar werd veroordeeld tot een boeten van vijftien gulden, omdat hij een colporteur van 'Volk en Vaderland' had uitgescholden voor 'landverrader'. Het hof overwoog, dat in onderhavig geval eerder sprake is van domheid of op z'n best gebrek aan inzicht, dan van slechtheid of boosaardigheid.

Een man uit Alphen aan den Rijn werd vrijgesproken van een aanklacht, dat door zijn schuld een NSB'er enige tijd door het militaire gezag wederrechtelijk van zijn vrijheid beroofd is geweest. In oorlogstijd, aldus het hof, moet het militair gezag naar eigen inzicht beslissen wie aangehouden wordt. Dat de verdachte een klacht indiende, kan hem niet verweten worden, dat het militair gezag daar op inging evenmin.

Ouderlijke zorg strenger geregeld

Vrijdag 3 sept. 1943 - De verantwoordelijkheid van ouders voor hun minderjarige kinderen is aangescherpt, zo blijkt uit een nieuwe verordening. Ouders of voogden kunnen maximaal zes jaar gevangenisstraf krijgen als aan hun zorgen toevertrouwde minderjarigen strafbare feiten begaan, die bij een behoorlijk toezicht voorkomen hadden kunnen worden.

De achtergrond van deze maatregel is vrij simpel: al enkele keren is geconstateerd, dat minderjarigen betrokken waren bij sabotagedaden, waarbij het vermoeden bestond, dat hun ouders daarvan op de hoogte waren, maar hoopten dat minderjarigen er bij eventuele ontdekking met een lage straf vanaf zouden komen.

Tegelijk heeft Utrecht zich geschaard in de rij van gemeenten, waar meisjes beneden de achttien jaar 's avonds na 19 uur (als de zon na 21 uur ondergaat, is dat tijdstip op 21 uur gesteld) niet meer zonder begeleiding van een opvoeder op straat mogen zijn. In geval van overmacht, zoals ernstige ziekte van een familielid dient ontheffing bij de politie gevraagd te worden.

Veerboot aangevallen

Vrijdag 3 sept. 1943 - De veerboot 'Prins Hendrik' is in de Zeeuwse wateren door Engelse en Amerikaanse vliegtuigen beschoten en tot zinken gebracht. Aan boord waren dertig mensen, van wie er 24 zijn verdronken, onder wie zes bemanningsleden.

Doelmatige terugtrekkingen

Vrijdag 3 sept. 1943 - Aan het oostfront houden de Russische aanvallen aan. Maar, zo laat het hoofdkwartier in Berlijn weten, er is geen sprake van enig vijandelijk succes. Ten koste van bloedige verliezen aan bolsjevistische kant, houden de Duitsers vast aan een defensieve oorlogsvoering, die gekenemerkt wordt door het doelmatig prijsgeven van terrein, als op sommige momenten de meest geschikte manier om de Sovjets ernstig te benadelen. Dit verklaart, waarom het front langzaam terugschuift.

Maar dit is allemaal uiterlijke schijn. In werkelijkheid zijn de Duitse troepen de situatie volstrekt meester en dwingen zij de vijand al enkele weken aan een stuk om steeds weer terrein te winnen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden