'40 DATA '45

DATA VAN ZATERDAG 26 AUGUSTUS TOT EN MET VRIJDAG 1 SEPTEMBER 1944. VIJFDE JAAR WEEK 17

Snelle ontwikkelingen in Oost-Europa

Zaterdag 26 aug. 1944 - De vorderingen van de Russen aan het oostfront zorgen voor snelle politieke ontwikkelingen in een aantal betrokken landen.

Zo is, naar nu eerst bekend is geworden, op 1 augustus een opstand uitgebroken in Warschau, georganiseerd door aanhangers van de Poolse regering in ballingschap. Hoewel het aantal opstandelingen aanzienlijk was, slaagden de Duitsers er snel in de onrust de kop in te drukken.

Volgens de Duitsers gaat het hier om een Russisch complot, gericht tegen de Poolse nationalisten. Als de Russen de opstandelingen hadden ondersteund, had de Weermacht niet zo snel kunnen ingrijpen. Nu zijn de nationalisten gewoon uitgeleverd aan Duitsland en hebben de communisten daar dus al mee afgerekend.

In Bulgarije heeft het parlement na drie dagen van debatten besloten, dat het land zich uit de oorlog terugtrekt en zich verder neutraal zal gedragen. Volgens premier Bagrianow is dit alles een gevolg van de politieke stabilisatie die in Bulgarije is opgetreden. Het volk heeft na vijfentwintig jaar eindelijk vertrouwen in een regering, die doet wat het volk wenst. De wens is nu, dat Bulgarije de banden met Duitsland verbreekt, zonder vervolgens aan de kant van de geallieerden daadwerkelijk aan de oorlog te gaan deelnemen. De eerdere oorlogsverklaringen aan Engeland en de Verenigde Staten worden vergissingen genoemd.

Onder koning Boris streeft Bulgarije nu naar een vreedzame regeling van alle aangelegenheden, naar overeenstemming met alle naburige landen in het bijzonder Turkije en naar het vermijden van oorlog op de Balkan.

In Roemenië is leider maarschalk Antonescu ten val gebracht door koning Michael. Antonescu, zo luidt de Duitse verklaring, werd afgezet door een laffe hinderlaag van de koning en zijn verraderskliek, bestaande uit anglofiele politici en reactionaire hovelingen. Onlangs nog bracht Antonescu een bezoek aan Hitler, waarbij beiden het opnieuw roerend eens bleken over de Roemeense bijdrage aan de oorlog tegen Rusland.

De koning heeft het leger opgeroepen de strijd tegen de communisten te staken. Rusland heeft ondertussen al dertien punten omvattende capitulatie-overeenkomst ingediend. Daarin staat onder meer dat Bessarabië en Boekowina weer teruggegeven moeten worden aan de Sovjet-Unie.

Inmiddels is de situatie in Roemenië verder geëscaleerd. Nadat de Duitsers een aanval hadden ingezet op de hoofdstad Boekarest heeft Roemenië nu de oorlog verklaard aan Hitler.

Is Parijs gevallen?

Zondag 27 aug. 1944 - Volgens geruchten is Parijs afgelopen vrijdag al door de geallieerden veroverd en heeft generaal von Cholitz de overgave van de stad getekend. Maar van zo'n feit, dat in één klap duidelijk zou maken dat het geallieerde offensief onder meer in de richting van Nederland nu werkelijk goed op gang is gekomen, is in de dagelijkse berichten van het hoofdkwartier van de Führer geen sprake. Of de overgave van de Franse hoofdstad zou goed verborgen moeten zitten in de zin, die vrijdag werd verspreid: 'In het gebied ten noordwesten van Parijs is de vijand met sterke strijdkrachten van het westen en het zuiden uit onze divisies gevolgd, die zich in de richting van de benedenloop van de Seine gedistantieerd hebben'. Voor de stad zelf gold: 'In de buitenwijken van de stad zijn hevige straatgevechten ontbrand.'

Wie de kaart erbij pakt mag uit de jongste gegevens echter wel aannemen dat Parijs gevallen is of op vallen staat. Het weermachtbericht spreekt van gevechten bij Corbeil, Montereau, Montargis en Melun. Bovendien steekt de vijand overal de Seine over, wat weliswaar ten koste gaat van veel verlies aan mensen en materiaal, maar uit niets blijkt, dat de Duitsers ergens langs deze noordelijke frontlijn in staat zijn de geallieerde troepen tegen te houden.

Tekenend voor de situatie is dat Zweden en Turkije hebben besloten hun diplomatieke betrekkingen met de Franse regering in Vichy te verbreken.

Nieuwe beschieting door vliegtuigen

Maandag 28 aug. 1944 - In verschillende delen van het land hebben vliegtuigen van de geallieerden met boordwapens aanvallen uitgevoerd op treinen en auto's. Volgens de eerste berichten zijn daarbij zeker veertien doden gevallen en tientallen gewonden.

Duits protest tegen VS-troepen

Dinsdag 29 aug. 1944 - Het Duitse ministerie van buitenlandse zaken heeft door bemiddeling van Zwitserland een protest ingediend bij de Verenigde Staten tegen de behandeling van krijgsgevangenen in Frankrijk. Volgens een rapport van de Duitsers hebben de Amerikanen tijdens de strijd om St. Malo Duitse krijgsgevangenen gedwongen plaats te nemen op de tanks, die voorop gingen in de strijd. Dit heeft de Duitse verdediging ernstig bemoeilijkt. De Duitse regering zegt in het protest te verwachten, dat dit soort schendingen van het volkenrecht zich niet meer zullen herhalen.

De Gaulle vormt regering

Woensdag 30 aug. 1944 - Volgens het persbureau Reuter heeft generaal De Gaulle een voorlopige regering van de Franse republiek gevormd. De Gaulle zelf heeft het presidentschap op zich genomen. Generaal Catroux gaat de staatszaken beheren, René Massigli wordt minister van buitenlandse zaken en Em. Bastier de la Vigerie komt op het departement van binnenlandse zaken.

Montgomery bevorderd

Donderdag 31 aug. 1944 - Generaal Montgomery, bevelhebber van de Britse troepen aan het westelijk front is bevorderd tot veldmaarschalk.

Volgelingen prof. Schilder

Donderdag 31 aug. 1944 - Sinds de afzetting van prof. Schilder heeft een aantal gemeenten hem gevolgd. Er zijn vrijgemaakte kerken ontstaan in Berkel-Rodenrijs, Krommenie, Rotterdam-zuid.

De generale synode van de gereformeerde kerken heeft een aantal gedragslijnen opgesteld voor gemeenten waar 'reden tot nadenken' bestaat over de ondertekening van de Acte van vrijmaking of wederkeer. “Indien blijkt dat er zulke ambtsdragers zijn, of indien ambtsdragers eigener beweging de Acte van vrijmaking of wederkeer ondertekenen, zal de kerkeraad uitspreken, dat deze broeders in het ambt niet kunnen gehandhaafd worden en zal men tot schorsing en later, bij volharding, tot afzetting overgaan.” En: “Indien in een of andere classis de meerderheid zich achter deze actie stelt, moet terstond door het trouwe deel een wettige classis worden geformeerd of, indien dit niet mogelijk is, de hulp worden ingeroepen van een genabuurde classis.”

Het kan geen verbazing wekken, dat deze week te Kampen en Utrecht al kort gedingen in deze kwestie hebben gediend.

Zwitserland roept troepen op

Vrijdag 1 sept. 1944 - In het strikte neutrale Zwitserland zijn troepen onder de wapenen geroepen. In een dagorder van het opperbevel wordt de verwachting uitgesproken, dat Zwitserland alsnog in de oorlog betrokken zal raken en zelfs buiten de landsgrenzen ten strijde zal kunnen trekken.

“In onze onmiddellijke nabijheid bestrijden grote legers elkaar. Beproefde veldheren en dappere soldaten staan tegenover elkaar. Velen vallen op de slagvelden. Soldaten, denkt steeds daaraan. Dit zal u helpen uw plicht te vervullen. en de daarmee verbonden offers op u te nemen, ten einde zodoende tot over de grenzen van ons land voor ons vrij vaderland eer te behalen en achting af te dwingen.”

Geslagen, niet verslagen

Het illegale blad Trouw verschaft in de jongste uitgave meer inzicht in het bericht van 9 augustus, toen 23 mannen door de Duitsers werden geëxecuteerd. Meer dan een bekendmaking van de Wehrmachtbefehlshaber was daar niet van bekend. Nu schrijft Trouw onder de kop 'Geslagen, niet verslagen':

“Deze mannen zagen het werk van Trouw als een noodzakelijk onderdeel van onze nationale strijd tegen de Duitsers voor de vrijheid van Nederland, een noodzakelijk onderdeel ook van onze christelijke strijd en het behoud van een Nederland van de goede geest.

Zij zijn deze strijd begonnen omdat de Duitsers aan 't Nederlandse volk deze strijd opgedrongen hebben. Zij zijn die strijd mede begonnen, omdat zovele Nederlanders half waren en slap, verloochenaars van hun plichten en hun beginselen.

De Duitsers zijn in de eerste plaats verantwoordelijk voor de moord, die zij bedreven hebben, maar niet minder waar is de wrange gedachte, dat het bloed van deze strijders en martelaren komt op het hoofd van al die Nederlanders, die lauw en berekenend terzijde stonden en hun plaats niet wilden innemen aan het front van deze totale oorlog.

Wij, die samen aan Trouw werken en onze talloze vrienden in den lande, staan met de ouders, vrouwen, verloofden en kinderen van onze gevallen makkers geslagen, bij deze wrede moord.

Geslagen zijn wij, verslagen niet. Hun werk, ons werk, gaat door. De Duitser denkt dat werk door terreur en intimidatie te breken. Vandaar de hardheid van dat vonnis. Maar wij zullen blijven hameren op de gewetens van het Nederlandse volk en dat volk de weg der gerechtigheid blijven wijzen.

Nauwelijks minder zwaar dan door de dood van onze medewerkers werden wij getroffen door het verscheiden van 16 dappere vaderlanders, die ten dele sneuvelden bij, ten dele doodgeschoten werden na een mislukte overval op het Huis van Bewaring te Amsterdam op 15 juli j.l. Onder leiding van Johannes Post en Hilbert van Dijk hadden deze mannen een overval op touw gezet om een groot aantal gevangenen, wier leven gevaar liep, te bevrijden. Het plan werd verraden. Een hevig vuurgevecht was 't gevolg van Nederlandse pistolen tegen Duitse machinegeweren. 10 Duitsers sneuvelden, 6 of 7 der onzen wisten door de vijand heen te breken en te ontkomen. En deze dappere onderneming, dapper zowel om de koenheid van 't plan als om de kloekheid bij de strijd, betitelt de Duitser als een laffe overval.

Het sterven dezer mannen heeft ons allen die hen gekend hebben, diep gesmart. Zij hadden allen grote verdiensten in de strijd voor verzorging van de ondergedokenen en tegen de Gestapo-agenten.''

(...)

“Ons volk echter wete wat die mannen der voorpagina, wat Post, v. Dijk en hun dappere vrienden gedreven heeft. Het antwoord moet luiden: zij hadden een scherp inzicht in de geestelijke aard van deze oorlog. Zij zagen die als een deel van de strijd tussen God en de boze. En daarin kozen zij partij. In die oorlog hebben zij al hun talenten en kwaliteiten, hun bestaan zelf, volledig ter beschikking gesteld. Het werd hun niet afgenomen, zij gaven het vrijwillig, toen zij de risico's van het ondergrondse verzet kozen. Zij voelden hun roeping. In het vervullen van die roeping zijn zij gevallen.

Mede uit hun bloed bloeit eens het herboren Nederland op.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden