'40 DATA '45

DATA VAN ZATERDAG 30 OKTOBER TOT EN MET VRIJDAG 5 NOVEMBER 1943, VIJFDE JAAR, WEEK 26.

“Te Wijkbrug, gemeente De Wijk, is het boerenechtpaar Osterveen het slachtoffer geworden van een moordaanslag. Reeds enige tijd geleden was de boerderij van boer Osterveen, bestaande uit woonhuis en stallen, door terroristen in brand gestoken en vernietigd. Het gezin Osterveen had een schamel onderdak gevonden in een houten barak, die Osterveen op zijn land had laten bouwen.

Op de tweede avond nadat het gezin de barak had betrokken, verschenen twee onbekende personen, die verzochten binnen gelaten te worden. Zij gaven zich uit als politieambtenaren en wilden Osterveen over de brand spreken. Osterveen liet hen binnen. De beide onbekende spraken driekwartier met het echtpaar Osterveen. Toen zij daarop met een handdruk afscheid namen, bracht een der beide onbekenden een pistool tevoorschijn. Toen Osterveen van schrik achteruit liep, stelde de onbekend hem gerust met de opmerking, dat hij het pistool zo maar tevoorschijn had gehaald. Osterveen, die gerust gesteld was, en met uitgestrekte armen op de onbekende toekwam, werd op dit ogenblik door de misdadiger neergeschoten. Tegelijkertijd schoot de tweede onbekende op vrouw Osterveen. Boer Osterveen werd dodelijk getroffen, terwijl vrouw Osterveen zwaar gewond werd. De moordenaars vluchtten na hun daad. De in een naastgelegen vertrek slapende kinderen waren door de schoten wakker geworden en vonden hun ouders badend in het bloed. Zij gingen naar hun zwaar gewonde moeder en waren niet te bewegen haar te verlaten om zodoende hulp te halen. Zo werd eerst bij het aanbreken van de dag de misdaad ontdekt.''

“Te Wageningen werd de Nederlandse staatsburger IJprenburg door een man neergeschoten. De dader, wiens signalement bekend is, nam na de aanslag de vlucht op een rijwiel. IJprenburg werd naar het gemeenteziekenhuis te Wageningen overgebracht. Nadat zijn familieleden hem een bezoek gebracht hadden, kwam 's avonds nog een onbekende persoon met een boeket bloemen de ziekenkamer binnen. De gewonde IJprenburg en de onbekende brenger van de bloemen bevonden zich alleen in de ziekenkamer. De bezoeker zette de in het bed liggende IJprenburg een pistool op de borst en loste een schot, waarna IJprenburg korte tijd later overleed. Voordat hij stierf, kon IJprenburg de toegesnelde politie nog belangrijke gegevens omtrent de persoon van de dader verstrekken, die voor het onderzoek van groot belang zijn.”

“In zeer nauwe samenwerking met de Duitse Siecherheitspolizei en de Nederlandse recherche zijn maatregelen genomen voor het ophelderen van de beide moordaanslagen en voor de arrestatie van de daders.”

Verblijfsverbod weer opgeheven

Zaterdag 30 okt. 1943 - Het op 4 augustus uitgevaardigde verbod op verblijf van niet ingezetenen in de provincies Groningen, Friesland, Drente, Overijssel en Gelderland is door de commissaris-generaal voor de veiligheid Rauter opgeheven. De verordening werd van kracht om op te kunnen treden tegen het toenemende aantal aanslagen en andere vormen van sabotage in het noorden van het land.

Of de maatregel werkelijk geholpen heeft, is nog helemaal de vraag. Nog steeds komen er meldingen uit de vijf aangewezen provincies over acties tegen de bezetter en tegen NSB'ers.

Baas boven baas in Italie

Zondag 31 okt. 1943 - Maarschalk Badoglio en de afgezette Duce Mussolini spelen met hun verschillende regeringen baas boven baas. De regering Badoglio, die Mussolini afzette en daarna capituleerde voor de geallieerden, bepaalde eerder in de week, dat onrechtmatig verkregen vermogens van ministers, ambtenaren en politici uit de tijd van het fascistische regime zullen worden afgenomen.

Nu heeft de in Rome zetelende regering van Mussolini bepaald dat deze maatregel wordt uitgebreid naar alle betrokkenen vanaf 4 oktober 1918, dus vanaf het einde van de vorige wereldoorlog.

Klachten over hoogleraren

Maandag 1 nov. 1943 - Op de derde landdag van het Nationaal Socialistische Studentenfront is van diverse kanten geklaagd over het wangedrag van hoogleraren. Studenten, die mee hadden gedaan aan de Oostinzet, moesten bij terugkeer in Nederland merken, dat veel hoogleraren de zaak nog steeds saboteren. Hoewel zij geen studenten meer hebben, geen colleges meer geven en geen tentamens meer afnemen, strijken zij nog wel hun salarissen op en maken ze nog steeds vrijelijk gebruik van de bibliotheken en de laboratoria.

Bovendien hebben de eerste- en tweedejaars studenten, die wel de loyaliteitsverklaring hebben ondertekend, moeten ervaren, dat ze gepest en getreiterd worden door hoogleraren, die het zelfs aan de moed ontbreekt om de consequenties uit hun overtuiging te trekken en dan maar hun ontslag te nemen om in de maatschappij naar een andere, belangrijke taak te zoeken.

Coordinatie van militaire operaties

Dinsdag 2 nov. 1943 - De drie ministers Corell Hull (VS), Anthony Eden (Eng) en H. V. M. Molotov (Rusl) zijn de afgelopen dagen in Moskou in totaal twaalf keer bijeen gekomen voor vergaderingen in het kader van hun driemogenshedenconferentie. Uit het slotcommunique blijkt, dat de drie het eens zijn geworden over de coordinatie van alle militaire operaties, de oprichting van een adviserende Europese commissie in Londen, het betrekken van alle vredelievende naties in een systeem van internationale veiligheid en over afspraken voor de bezetting van de Europese gebieden.

Voorts hebben de drie landen met daaraan toegevoegd China een verklaring ondertekend waarin staat, dat zij alle medewerking zullen verlenen bij de overgave en ontwapening van de vijand. Ook zijn in Moskou afspraken gemaakt over het herstel van de democratie in Italie en over de onafhankelijkheid van Oostenrijk.

Amerika, Engeland en Rusland eisen eveneens dat alle Duitse officieren, soldaten en andere leden van de nationaal socialistische beweging, die van enige misdaad kunnen worden beschuldigd, zullen worden berecht in het land waar zij door hun optreden straf hebben verdiend.

Nerveuze WA-man wil minder straf

Dinsdag 2 nov. 1943 - Het vredegerechtshof zal over tien dagen uitspraak doen in de zaak tegen de Nijmeegse leider van de WA, die eerder door de vrederechter in Arnhem veroordeeld was tot een maand gevangenisstraf wegens zeven overtredingen: misbruik van gezag, uitlokking van mishandeling, huisvredebreuk, twee gevallen van mishandeling en drie van belediging.

Procureur-generaal mr. Van Vloten achtte alleen een geval van mishandeling van een winkelier strafbaar, want dat geweld was overbodig. Voor het overige plaatste hij alle andere overtredingen in het kader van de harde acties tegen NSB'ers, inclusief sluipmoorden. Verdachte bezit een groot gezin en dat was gezien de dreiging mede van invloed op zijn resolute optreden. Een boete van vijftig gulden, zo meende de p.-g. kan volstaan.

Het oostfront

Woensdag 3 nov. 1943 - Van Duitse zijde wordt de situatie op de zuidelijke flank van het oostfront 'gecompliceerd' genoemd. Voor waarnemers is dat een waarschuwing, dat de strijd voor de Duitsers niet al te voordelig verloopt.

Het front is verdeeld in drie sectoren. Bij Kriwoi Rog staat de strijd in het teken van de Duitse tegenaanval, die zich gunstig ontwikkelt. Maar dat betekent wel, dat er eerst een aanval van betekenis is geweest van Russische zijde.

Ten zuiden van de benedenloop van de Dnjepr is sprake van 'beweeglijke gevechten' onder impuls van een doorbraak van Russische pantserformaties. De Duitse troepen staan hier in een zogenaamde 'elastische afweerstrijd' tegenover superieure Russische eenheden.

Tenslotte worden op de Krim aan weerszijden van de stad Kertsj aanvallen uitgevoerd door de Russen, die een nieuw moment markeren.

Duitse militaire waarnemers wijzen erop dat een succes op een van deze drie fronten niet de doorslag zal geven. Maar het gaat om het geheel. Dan moet overigens wel aangetekend worden, dat Duitsers bepaald niet in de meest voordelige positie verkeren. Maar het is niet zo, zoals van geallieerde zijde wordt beweerd, dat de Duitsers op het punt staan de Krim te ontruimen.

Keulse Dom weer geraakt

Donderdag 4 nov. 1943 - De Keulse Dom is opnieuw zwaar beschadigd geraakt bij een bombardement. Britse bommenwerpers hebben woensdagnacht Keulen aangevallen en woonwijken ernstig beschadigd. De volle omvang van de verwoestingen is nog niet te overzien, maar van de Dom is al bekend, dat in het linkerschip een voltreffer is geplaatst, waardoor kostbare ornamenten en onvervangbare beelden werden stukgeslagen.

Ook in het noorden van Duitsland hebben, in dit geval Amerikaanse bommenwerpers, vernielingen aangericht.

Vrijdag 5 nov. 1943 -De formatie van een nieuwe regering in Italie stuit op problemen die velen hebben met de houding die koning Victor Emanuel heeft aangenomen zowel bij de Italiaanse deelname aan de oorlog als bij het afzetten van Mussolini. Regeringsleider Badoglio, die toch al onder zware druk staat van de communisten, ontmoet bij kandidaat-ministers van de democratische partijen grote bezwaren tegen de koning.

Badoglio heeft de opdracht gekregen de koning duidelijk te maken, dat hij plaats zal moeten maken voor prins Vittorio IV, want ook de kroonprins Umberto komt vanwege zijn overeenstemming met Victor Emanuel niet voor opvolging in aanmerking. Vittorio IV is prins van Napels en een zoon uit het huwelijk van kroonprins Umberto en prinses Marie Jose, zuster van de Belgische koning Leopold.

Probleem is alleen dat prins Vittorio pas zes jaar oud is en dat er dus een regentschapsraad in het leven geroepen zou moeten worden. Daarin mogen Victor Emanuel en Umberto ook geen zitting nemen. Duitse waarnemers leiden uit het feit dat de Britse berichtendiensten deze berichten hebben overgenomen af, dat de geallieerden de eisen van de democratische partijen en de communisten onvoorwaardelijk steunen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden