'40 DATA '45 VAN ZATERDAG 25 TOT EN MET VRIJDAG 31 JULI 1942. DERDE JAAR, WEEK 12.

Hotels moeten versoberen

Duitse duikboten boeken groot succes

Maandag 27 juli 1942 - In Berlijn zijn de Duitse duikbootsuccessen sinds 24 januari van dit jaar op een rijtje gezet. Sedert die dag zijn er 616 vijandelijke schepen met een gezamenlijke inhoud van 3 843 200 brt tot zinken gebracht. Dat is een gewiddelde van drie schepen per etmaal.

De grootste slag werd de afgelopen weken toegebracht in de Noordelijke IJszee, waarbij 38 schepen, (de Nederlandse vrachtvaarder 'Paulus Potter' blijkt volgens de jongste opgave ook tot de vernietigde schepen te behoren) de grond in werden geboord. De schepen hadden voor 350 000 ton oorlogsmateriaal aan boord, bestemd voor de Sowjet-Unie.

Zoals het in Berlijn zo beeldend wordt gezegd: dit is de uitrusting voor een leger van 50 000 manschappen, inclusief de voor de gemotoriseerde voertuigen nodige bezine.

Over en weer luchtaanvallen

Dinsdag 28 juli 1942 - Meer dan tweehonderd Duitse vliegtuigen hebben afgelopen nacht deelgenomen aan een aanval op Birmingham in Engeland. Over de schade die daarbij is aangericht is nog niets bekend.

De aanval moet gezien worden als een vergelding voor de aanval die de Britten maandagnacht hebben uitgevoerd op Hamburg. Daarbij werd zware schade aangericht en zijn vele tientallen, mogelijk honderden mensen om het leven gekomen. Een nauwkeuriger opgave van de schade ontbreekt. Wel is het aantal neergeschoten Britse toestellen geteld: achttien.

Voorlopig ook geen kermis meer

Woensdag 29 juli 1942 - De arbeidsprestaties in voor de oorlog belangrijke bedrijfstakken worden geschaad door het nog steeds houden van grote kermissen in bepaalde plaatsen. Bovendien wordt het goederenverkeer van de spoorwegen onevenredig zwaar belast door het transport van kermismateriaal. Daarom heeft de secretaris-generaal voor het departement van binnenlandse zaken bepaald, dat tot nader order alle transporten van kermistenten, draaimolens, kramen enz., verboden zijn voor zover deze plaatsvinden per trein of met andere voertuigen die aangedreven worden door benzine, andere brandstof of generatoren.

In de praktijk betekent dit een verbod op het organiseren van kermissen.

Bekendmaking

Donderdag 30 juli 1942 - "De Nederlander Arie de Haan uit Rotterdam, die bij vonnis van het Duitse gerechtshof van 1 juli 1942 wegens communistisch optreden als saboteur ter dood was veroordeeld, is vandaag terechtgesteld door de kogel." De Haan was verspreider van het ondergrondse blad 'De Waarheid'.

375 mannen naar het oostfront

Donderdag 30 juli 1942 - Het hoofd van de afdeling 'actieve propaganda' van het departement van volksvoorlichting en tevens leider van de propaganda van de NSB, Ernst Voorhoeve, is naar het oostfront vertrokken. Hij hoorde bij een groep van 375 mannen, die in Den Haag met enige vertoon zijn uitgeluid. Ook Musserts gemachtigde voor Noord-Brabant, H. Leeuwenberg, en algemeen zangleider M. Schuurman van de NSB behoorden tot deze Nederlandse bijdrage aan de strijd tegen de Sowjet-Unie.

'Tweede front' wordt actueel

Vrijdag 31 juli 1942 - In de Berlijnse Wilhelmstrasse acht men het niet van betekenis ontbloot, dat in de Britse pers de discussie over het tweede front abrupt gestaakt lijkt. Nog slechts twee kranten publiceren erover, terwijl de woordenstrijd te afgelopen week in alle media gevoerd werd.

De nadruk kwam de afgelopen dagen te liggen op de risico's die verbonden zijn aan zo'n tweede front. In Berlijn willen militaire kringen niet zeggen, dat de Britse pers van hogerhand opdracht heeft gekregen om dit onderwerp voorlopig te negeren, maar het wordt ook niet uitgesloten.

In Duitsland is de afgelopen dagen de discussie over een tweede front juist aangewakkerd. Er werd op gewezen dat de Britten langs de Kanaalkust versterkingen aanbrengen. En in 'Das Reich' sloot dr. Goebbels niet uit, dat Engelse en Amerikaanse troepen een uitval naar het vasteland van Europa zullen doen om zo de Russen een hart onder de riem te steken. Maar dat zal niet lang kunnen duren, weet hij, na een mogelijk succesje zal het Duitse leger een nieuwe terugtocht als bij Duinkerken afdwingen.

Een tweede front in het westen wordt niet meer als een hersenspinsel afgedaan, maar als idee serieus genomen en vervolgens als kansloos terzijde geschoven. 'Op het meest onwaarschijnlijke moet men per saldo voorbereid zijn en wij zijn dat dan ook', aldus militaire zegslieden in Berlijn.

En verder . .

Uit Londen komt het nieuws dat dr. P. Kasteel (de vroegere parlementsredacteur van 'De Maasbode') is benoemd tot gouverneur van Curacao als opvolger van G. J. Wouters.

Niet alleen de namen van naar (levende) leden van het Koninklijk Huis vernoemde straten moeten worden gewijzigd; ook de namen van joden zijn voortaan taboe. Daardoor verdwijnen namen van grote en verdienstelijke Nederlanders (Spinoza, Da Costa) of buitenlanders (Mendelsohn) uit het straatbeeld.

Het werk is grondig uitgevoerd. Dat blijkt bijvoorbeeld in Amsterdam, waar zelfs de naam 'Lazerussteeg' (een naam die twee keer in het Nieuwe Testament voorkomt) geen genade kon vinden. De straat heet voortaan als 'Leprozensteeg'.

Protest kerken bij Seyss-Inquart

Zondag 26 juli 1942 - "De hieronder genoemde Nederlandse kerken, reeds diep geschokt door de maatregelen tegen de joden in Nederland, waardoor zij uitgesloten worden van het deelnemen aan het normale volksleven, hebben met ontzetting kennis genomen van de nieuwe maatregelen, waardoor mannen, vrouwen, kinderen en gehele gezinnen zullen worden weggevoerd naar het Duitse rijksgebied en onderhorigheden. Het leed dat hiermee over duizenden gebracht wordt, de wetenschap dat deze maatregelen tegen het diepste zedelijk besef van het Nederlandse volk strijden, bovenal het indruisen van deze maatregelen tegen hetgeen ons van Godswege als eis van gerechtigheid en barmhartigheid gesteld wordt, nopen de Kerken tot u de dringende bede te richten, aan deze maatregelen geen uitvoering te geven. Voor de christenen onder de joden wordt ons deze dringende bede tot u bovendien nog ingegeven door de overweging, dat hun door deze maatregelen het deelnemen aan het kerkelijk leven wordt afgesneden."

Op 11 juli heeft het Convent der Kerken een telegram met deze tekst gezonden aan rijkscommissaris Seyss-Inquart, aan de commissarissen-generaal Schmidt en Rauter en aan generaal Christiansen. Vandaag is de tekst ervan voorgelezen in de kerken, met uitzondering van de Nederlandse hervormde kerk, die naar zich laat aanzien gezwicht is voor druk van Duitse zijde.

"Dit heeft althans dit tot gevolg gehad," zo vervolgt de kanselafkondiging over het telegram, "dat namens de rijkscommissaris door een der commissarissen-generaal is toegezegd, dat christen-joden niet zullen worden weggevoerd, voor zover zij voor januari 1941 tot een van de christelijke kerken behoorden."

De afkondiging ging daarna verder met: "Hoog en heilig God, God van Abraham, Izaak en Jacob. Vader van onze Here Jezus Christus, wiens oordelen over de aarde gaan, wij werpen ons voor u teneder in onze grote nood. Wij willen niet slechts klagen over zoveel leed, als waardoor uw mensenkinderen worden gewond. Wij willen ook niet enkel hen beklagen, wie dit leed bijzonder zwaar drukt. Wij bidden u, of gij ons wilt bewaren, opdat wij niet alleen anderen aanklagen, maar allereerst onszelven. Beweeg ons door uw Heilige Geest, zo, dat wij voor alles en in alles klagen over onze zonden."

"Het zijn onze zonden, die van ons land en volk, onze kerk en gemeente, onze gezinnen en personen, die uw oordelen naar recht over ons hebben gebracht. Wij hebben geleefd in zelfgenoegzaamheid en gerustheid, in overmoed en eigenwaan, in wereldse gezindheid en genietingen, in dubbelhartigheid en dubbelzinnigheid van leven, ook in schijn van godsvrucht en deugdzaamheid, en wij hebben daarbij vergeten en vertreden het recht, dat gij op ons hebt en dat onze naasten in uw naam op ons kunnen doen gelden. Wij hebben geen ernst gemaakt met uw rechten en wet, met uw heiligheid en liefde, met het kostbaar bloed van Christus en de zalving van uw Heilige Geest."

"En nu zijn uw oordelen gekomen. Geef, dat zij ons tot verbrijzeling en bekering mogen brengen, persoonlijk en gemeenschappelijk. Ruk daartoe weg uit ons hart elke wortel van bitterheid, doof elke vlam van onheilige haat en leer ons voor u bukken in de gemeenschap van zonde en schuld met alle mensen, ook met hen, wien gij toelaat ons te vernederen en te tuchtigen. Wij bidden u ook voor hen om bekering."

(. . .)

"Wij dragen bepaaldelijk aan u op het volk Israel, dat in deze dagen zo bitter wordt beproefd. Gij zult hen niet voor altijd verstoten, want bij u zijn levende beloften voor hun toekomst. Houd hen staande. Breng hen tot bekering, opdat zij de waarachtige verlossing mogen verkrijgen, die gij geschonken hebt in Christus, uw zoon. In het bijzonder bidden wij voor die kinderen Israels, die met ons verbonden zijn door eenzelfde geloof. Schenk hun de kracht om hun kruis te dragen, achter hem aan, in wie zij hun verlossing hebben gevonden."

Tot zover enkele fragmenten uit de kanselvoorlezing.

Reacties op deportaties

Zaterdag 25 juli 1942 - De Nederlandse regering in Londen heeft, via 'Radio Oranje', gereageerd op de deportaties van joden uit Amsterdam, die een week geleden begonnen zijn. Minister-president Gerbrandy riep, in bedekte termen op tot verzet tegen deze maatregelen van de bezetter.

"Er bereiken ons berichten omtrent nieuwe maatregelen welk de vijand heeft beraamd tegen de joodse Nederlanders. Blijkbaar is met de uitvoering van die maatregelen die een vergaande strekking hebben, reeds begonnen. Zij komen neer op niets meer of minder dan de wegvoering van tienduizenden volwaardige Nederlandse burgers naar Duitsland en waarschijnlijk van daar verder naar het oosten.

De gedwongen verhuizing van joodse Nederlanders naar Amsterdam, het uiterlijk kenmerken van de vervolgden door de on-Nederlandse jodenster, het verbod om bij niet-joodse medeburgers de huizen te betreden, de verplichting om op bepaalde uren thuis te zijn, het verbod van reizen - al deze maatregelen hebben duidelijk de bedoeling, een kordon te trekken om een groep van honderdtachtigduizend Nederlandse staatsburgers met de bedoeling om dan in een enkele slag de sinds weken luid aangekondigde gewelddaad tegen weerlozen uit te voeren.

Wij weten dat niet alleen wij, maar ook gij, landgenoten in bezet gebied, de samenhang in al deze maatregelen duidelijk hebt gezien. Omdat wij weten dat gij gebleven zijt wat gij waart, vertrouwen wij erop dat ge inmiddels hebt gezonnen op middelen om deze onschuldige mensen, zoveel in uw vermogen ligt, bij te staan in dit ogenblik van hun diepste nood. De vijand luistert mee. Ik zal op deze middelen dus niet nader duiden. Ik zeg u slechts: luistert naar uw geweten en handelt in christelijke barmhartigheid."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden