'40 DATA '45 VAN ZATERDAG 14 TOT EN MET VRIJDAG 20 FEBRUARI 1942. TWEEDE JAAR, WEEK 42.

Vier doodvonnissen voltrokken

Zaterdag 14 febr. 1942 - Het bureau van de Weermachtsbevelhebber in Nederland deelt mee:

Een Duitse krijgsraad heeft twee Nederlanders wegens spionage en twee andere wegens begunstiging van de vijand en verboden wapenbezit ter dood veroordeeld.

De vonnissen zijn met de kogel voltrokken.

Zware kritiek aan adres van Churchill

Zaterdag 14 febr. 1942 - In Engeland is een golf van kri tiek over premier Churchill uitgestort naar aanleiding van de zeeslag die dezer dagen in Het Kanaal is uitgevochten met de Duitsers. De Britten leden daarbij grote verliezen: twintig bommenwerpers, zestien jagers en zes vliegboten. De regering wordt verweten - en niet voor de eerste keer - grove inschattingsfouten te hebben gemaakt. De Duitse slagschepen 'Scharnhorst' en 'Gneisenau' waren in feite afgeschreven, terwijl die schepen nog over een grote slagkracht bleken te beschikken. Van Duitse zijde is gemeld dat de Britten hebben toegegeven dat er 3 299 aanvallen op beide kruisers zijn uitgevoerd toen ze in Franse havens lagen. Er zou voor 4 000 ton aan bommen zijn uitgeworpen, er gingen bij de acties 43 vliegtuigen verloren, terwijl 247 Britten het leven verloren. En nog blijken de 'Scharnhorst' en 'Gneisenau' geen noemenswaardige schade te hebben opgelopen.

Britten in Singapore geven zich over

Zondag 15 febr. 1942 - Singapore is gevallen. Om tien uur in de avond, plaatselijke tijd, werden langs het hele front de vijandelijkheden gestaakt, nadat de Britse strijdkrachten 's middags om half drie aan het Japanse hoofdkwartier hadden laten weten bereid te zijn zich over te geven. Daarover werd enkele uren later kort onderhandeld, waarna besloten werd om de wapens om tien uur neer te leggen.

Er blijven hoogstens duizend man Britse troepen in de stad achter om de openbare orde te waarborgen in afwachting van het binnentrekken van de Japanners.

De strijd om Singapore heeft een week geduurd en nooit was er zicht op het keren van de kansen. Met de verovering is de veldtocht in Malakka afgesloten. Aangenomen wordt dat Japan zich nu op Nederlands-Indie zal richten en vervolgens op Australie.

In een radiorede tot 'de hele Britse wereld, onze trouwe vrienden in Brits-Indie, onze bondgenoten in Rusland en onze stamverwanten in de Verenigde Staten schetste Churchill in vogelvlucht het aanvankelijke verloop van de oorlog, waarbij Engeland het alleen tegen de Duitsers en Italianen moest opnemen.

Inmiddels is dat beeld veranderd: Rusland is in de oorlog betrokken, de Verenigde Staten ook. En Japan is natuurlijk gaan deelnemen: "Het is of een dam bezweken is en de watermassa's onweerstaanbaar door de bedding razen. In geen geval mogen wij de Japanse oorlogsmachinerie onderschatten. In de lucht, ter zee en in de strijd van man tegen man zijn zij opmerkelijke en dodelijke strijders gebleken. Zelfs wanneer wij beter voorbereid waren geweest, zouden wij het niet alleen tegen de Japanners hebben kunnen opnemen, terwijl de Duitsers en Italianen ons te lijf gingen."

Over de kritiek die hem de laatste dagen ten deel is gevallen zei Churchill tenslotte: "Ik heb nooit beloofd, dat wij een gemakkelijke tijd tegemoet gingen. Nu moet ik zeggen, dat een zeer ongunstige en moeilijke tijd voor ons ligt. Dat zal vele maanden duren. Er is maar een misdaad, die de geallieerden van de overwinning zou kunnen beroven en dat is de misdaad van de zwakheid en onenigheid."

Admiraal Hart niet ziek, maar dood

Maandag 16 febr. 1942 - Admiraal Hart, opperbevelhebber van de geallieerde vloot in de Stille Oceaan is niet wegens gezondsheidsklachten teruggetreden, aldus meldt het Duitse persbureau DNB: admiraal Hart is gesneuveld. De admiraal, die als opperbevelhebber inmiddels is opgevolgd door de Nederlandse vice-admiraal Helfrich, was aan boord van de Amerikaanse kruiser 'Houston', die tien dagen geleden tijdens een slag met Japanse bommenwerpers ten onder is gegaan.

President Hoge Raad overleden

Dinsdag 17 febr. 1942 - In Den Haag is op 71-jarige leeftijd mr. L. E. Visser overleden. Begin 1939 was hij benoemd tot president van de Hoge Raad, waar hij al jarenlang lid van was. Eind november '40 werd hij door de bezetter uit die functie ontslagen.

Mr. Visser was behalve een befaamd jurist ook een markant figuur, die zeker in geval van onrecht zijn mening niet verborgen hield. Direct na de Duitse inval liet hij dat ook weer blijken; op 10 mei 1940 had hij het in de Hoge Raad over de Duitse inval en sprak hij van 'moord' en een 'verraderlijke overval'.

Na zijn gedwongen ontslag bleef Visser zich verzetten tegen het onrecht, in snel toenemende mate de joden aangedaan. Hij was ook de drijvende kracht achter de Coordinatie Commissie, een door de joodse kerkgenootschappen ingesteld samenwerkingsorgaan. Deze commissie is vorig najaar ontbonden, nadat de Duitsers bepaald hadden dat de Joodse Raad voor Amsterdam het enige joodse overlegorgaan kan zijn.

Visser heeft steeds laten weten dat hij het volstrekt oneens was met de werkwijze van de Joodse Raad, die elk Duits bevel uitvoert. Hij protesteerde daar ook tegen, zonder echter enig resultaat te boeken. Tekenend voor de verhouding tussen de Joodse Raad en mr. L. E. Visser is dat het Joodse Weekblad deze week geen aandacht besteedt aan zijn overlijden. Wel staat er een overlijdensadvertentie in waarin hij 'President van de Hoge Raad der Nederlanden b.d.', wordt genoemd (niet 'voormalig' maar 'buiten dienst' dus).

Bier blijft in de kelder

Dinsdag 17 febr. 1942 - Er zijn bijna geen sigaretten meer te koop en nu wordt ook al de bierleverantie stopgezet. In overleg met de brouwerijen is besloten geen bier meer af te zetten. Vanwege 'verschillende omstandigheden' moest het brouwen toch al beperkt worden. De eerste zorg is nu om de bestaande biervoorraad, vooral te beschermen tegen bederf. Er ligt nog wel een aanzienlijke hoeveelheid jong bier in de kelders te rijpen, maar dit proces dient niet verstoord te worden door levering aan ongeduldige, dorstige klanten.

Mussert belooft voorbeeldige jeugd

Woensdag 18 febr. 1942 - De Nederlandse soldaat zal in de toekomst deel uitmaken van de Germaanse weermacht. In de Haagse Pulchri Studio heeft leider Mussert van de NSB dat aangekondigd in een toespraak tot het hoger en middenkader van de Nederlandse arbeidsdienst.

De opvoeding van de jeugd van Nederland zal langs nieuwe banen geleid worden naar een veelbelovend resultaat. "Na de opvoeding, aanvankelijk door de moeder alleen, daarna door de ouders, in de scholen, waar ouders en kerk hun natuurlijke invloed hebben, maar waarbij de Jeugdstorm het volksbindende element zal vormen, en vervolgens in de Arbeidsdienst, komt als sluitstuk de militaire dienst. In het nieuwe Europa zal er een streng onderscheid zijn tussen degenen, die al of niet de wapenen mogen dragen, en het Nederlandse volk als Germaanse volk zal dit recht stellig ontvangen."

"De dagen van 10 tot 14 mei hebben getoond, dat een afzonderlijke Nederlandse weermacht geen reden van bestaan heeft; in de toekomst zal de Nederlandse soldaat deel uitmaken van de grote Germaanse weermacht, om zijn vaderland te verdedigen waar dit behoort te geschieden, namelijk aan de grenzen van Europa. Zoals in Rusland gebeurd is, zal hij tonen een even goed soldaat te zijn als de Duitse. Aldus de Jeugdstorm doorlopen hebbend, in de Arbeidsdienst geschoold, deugdelijk militair opgeleid, grootgebracht in Godsvertrouwen, liefde voor volk en vaderland en eerbied voor de arbeid, zal straks de jonge Nederlander op zijn 21ste jaar plechtig en feestelijk worden opgenomen als volwaardige staatsburger in de Nederlandse volksgemeenschap."

Elfstedentocht eiste zware tol

Donderdag 19 febr. 1942 - De Elfstedentocht van januari, zo blijkt nu pas, kent een treurige nasleep. Vanuit Stiens wordt gemeld dat een van de vijftien deelnemers uit die plaats overleden is, als gevolg van de ontberingen tijdens de tocht: "Tenen afgezet, infectie en . . . dood. Een tweede zal hoogstwaarschijnlijk een voet moeten missen en een derde twee stukken van oren en twee vingers."

Twee stevige boerenknechten uit Gaasterland, twee broers bovendien, hebben de ijselijke kou ook niet doorstaan. Beiden liepen bevroren tenen op, stelden zich onder doktersbehandeling en overleden ten gevolge van een infectie. Het bestuur van de Elfstedenvereniging heeft nu aangekondigd een enquete te zullen instellen onder de deelnemers. Die moet inzicht geven in de omvang en de aard van de nadelige gevolgen van de tocht.

WA-leider brengt Hagenaars aan

Vrijdag 20febr. 1942 - De Heerbanleider der W. A. in Den Haag, J. A. Feenstra heeft het ANP uitgebreid verslag gedaan van zijn bevindingen in de afgelopen wintertijd, toen de W. A. zich nadrukkelijk ten dienste stelde van de gemeenschap en dan vooral de zwakken en ouden van dagen daarin.

Deze inzet heeft onder meer tot gevolg gehad dat de groenteman Vogelaar is gearresteerd wegens het schaden van het volksbelang, terwijl ook de Haagse wethouder Buurman zich kan voorbereiden op een verblijf in de cel wegens een, volgens Feenstra, zelfde vergrijp.

Groenteman Vogelaar weigerde zitting te nemen in een speciale gemeentelijke commissie voor samenwerking van de middenstand, omdat hij als 'man van eer' niet met nationaal-socialisten in een commissie wenste te zitten. Deze houding verbaast Heerbanleider Feenstra achteraf niet, daar hem ter ore is gekomen dat genoemde Vogelaar eigenlijk een zware crimineel is, met op zijn strafblad zaken als diefstal, valsheid in geschrifte en dood door schuld.

Wethouder Buurman van sociale zaken heeft zich schadelijk voor het volksbelang getoond, door niet voldoende informatie te verstrekken aan Feenstra, toen deze hem daartoe telefonisch opriep. Dat gebeurde nadat NSBvrouwen hem ervan in kennis hadden gesteld dat het met de groentevoorziening in de stad slechts gesteld is, terwijl zij ook beklag deden over de vergoeding die aan sneeuwopruimers werd toegekend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden