'40 DATA '45 DATA VAN ZATERDAG 6 TOT EN MET VRIJDAG 12 NOVEMBER 1943. VIERDE JAAR, WEEK 27

Duitsers uit Kiev verdreven Zaterdag 6 nov. 1943 - Russische troepen hebben Kiev 'ten dele' heroverd, meldt het Duitse weermachtsbericht. Nog maar twee weken geleden werd in Berlijn voorspeld, dat er voorlopig weinig nieuws van het oostfront zou komen. De stellingen waren duidelijk en de winter is in aantocht. Maar inmiddels blijken de Russen dag aan dag enige voortuitgang te boeken. Zoals nu bij Kiev.

Het weermachtbericht verpakt het nieuws nu zo: “Ten noorden van Kiev wierpen de Sovjets vers aangevoerde superieure troepen in de strijd. Om een dreigende doorbraak te verijdelen, werden onze taai en verbeten strijdende troepen op meer westelijk gelegen stellingen teruggetrokken. Daarbij werden onze troepen teruggenomen uit de reeds sinds weken in de gevechtslinie liggende delen van de stad.”

Hielenlikkerij van de NSB?

Zondag 7 nov. 1943 - Het zijn historische gedenkdagen deze week: donderdag is het 25 jaar geleden dat keizer Wilhelm II aftrad en tot een wapenstilstand werd besloten, die een einde maakte aan de wereldoorlog van '14'18. En maandag wordt herdacht dat Hitler voor twintig jaar in de Munchense Burgerbraukeller de viering van vijf jaar novemberrevolutie onderbrak met een pistoolschot en de woorden: “Die nationale Revolution ist ausgebrochen.”

De revolutie brak toen niet uit. Een dag later greep de politie in bij de zegevierend bedoelde intocht in Munchen van Hitler en generaal Erich Ludendorff. Zestien aanhangers van Hitlers NSDAP kwamen daarbij om het leven. Hitler zelf werd door een kogel geraakt maar niet ernstig gewond. Aan de kant van de politie vielen drie doden.

In Utrecht zijn beide gebeurtenissen hecht aaneen gesmeed tijdens de 'dag der solidariteit' die de NSDAP en NSB in Tivoli in Utrecht vierden en waar rijkscommissaris Seyss-Inquart en Mussert grote toespraken hielden. Duitsland, betoogde de rijkscommissaris, heeft in 1918 'de door God gewilde saamhorigheid' vergeten met alle rampzalige gevolgen van dien.

“November 1923 echter, die toen bij de afloop van de gebeurtenissen niet tot succes heeft geleid, maar die doden zag liggen op de straten en pleinen, bewijst ons, dat het tijdelijk mislukken van een daad, die gesteld werd uit de diepste verantwoordelijkheid, nooit vergeefs is. Want van deze dag af, van deze offergang der partij uit, stroomt - geleid en altijd waakzaam gehouden door onze Fuhrer - de oneindige kracht door het gehele Duitse volk, die dit volk heeft opgeroepen, heeft wakkergeroepen en capabel, groot en sterk heeft gemaakt tot deze enorme prestatie, die het thans nodig heeft om het tegen zijn vijanden vol te houden.”

Seyss-Inquart hield een langdurige volkenkundige exercitie over de kenmerken van bolsjewieken, Amerikanen en echte Europeanen. Nog in 1916 kwam de Russische soldaat op de Duitsers af als 'op een of andere wijze handelbare en tenslotte goedmoedige boer'. Het bolsjewisme heeft, gebruik makend van de Russische natuur een ander mens gemaakt van die boer. De uitgestrekte Russische steppe maakt de mens melancholiek en melancholieke mensen kunnen in een roes raken, waarin zij losbandig en teugeilloos worden. Hun stormlopen zullen op Europa blijven afkomen, als zij nu niet voor eens en voor altijd verslagen worden.

De Amerikanen, zo ging de rijkscommissaris verder, zijn ook al teugeilloos. “Wij hebben het gevoel, dat zij mensen zijn van ons bloed. Maar de nakomelingen van alle Europese volken daarginds zijn in een smeltkroes geworpen met negroiden en joodse bijvoegsels. Daar ontwikkelt zich een geslacht, dat over enige generaties ook door ons als niet meer Europees zal worden erkend.”

“Schijnbaar is het nog de puriteinse geest, die daarginds heerst, in werkelijkheid echter heeft de teugeilloosheid, die ook aan dit continent in zijn onbegrensheid eigen is, uit de leer van de predestinatie van het puriteinisme geleid tot een teugeilloos vrijbuiterdom, dat in het geheel slechts een vrijheid kent: de vrijheid van de meest meedogenloze uitbuiting van de evenmens.”

Nee, dan de Europeaan. Seyss-Inquart schilderde hem in bevlogen woorden: “Het kenmerk van Europa is de ongemene veelvuldigheid, de rijkdom aan bloesems van de culturen en volkspersoonlijkheden, die eigen zijn aan de aard en door bloed gebonden, die hier in de afzonderlijke landen en gewesten als in grote en fraai door de natuur opgediste schalen, hun volksaard ontwikkeld hebben. Wij zouden ophouden Europeanen te zijn, wanneer wij er niet meer onze roeping in zouden zien deze rijkdom aan bloesems van de aan aard eigen en door bloed gebonden culturen van de Europese volken te behouden en te bevorderen.”

Na Seyss-Inquart sprak Mussert, ook zeer geinspireerd, al ontkende hij vroeg in zijn rede dat er zoiets als een door de natuur fraai opgedist Europa bestaat. “Ik weet het, velen zullen er zijn, misschien wel honderdduizenden, die zeggen: 'Wat hebben wij, Nederlanders, te maken met die wapenstilstandsdag, wij waren toch niet in de oorlog van 1914-1918' en andere honderdduizenden zullen zeggen: 'Wat hebben wij, Nederlanders, te maken met die Duitse nationaal-socialisten, die daar in Munchen in 1923 opmarcheerden?' En dan zijn er nette tegenstanders van ons en die zeggen: 'Zie eens, dat is overdreven, dat is iets van de NSB'ers, die weer hoffelijk willen zijn tegenover de Duitse bezetting'. En dan zijn er minder nette tegenstanders, die zeggen: 'Daar heb je weer die hielenlikkerij van de NSB'ers'.”

“Wij zeggen: wij hebben er alles mee te maken, want het hangt samen met de solidariteit en die moet er zijn tussen nationaal-socialisten en solidariteit moet er zijn tussen Germaanse volkeren, tussen het Duitse, het Nederlandse, het Noorse, het Deense en het Zweedse, en daaroverheen weer de solidariteit van het continent Europa, dat zich nog altijd niet weet te gedragen als een continent.”

Zenuwinstorting? Onmogelijk!

Maandag 8 nov. 1943 - In de zaal van de Lowenbrau-Keller in Munchen was Adolf Hitler vandaag zelf aanwezig bij de herdenking van zijn toen mislukte revolutie van 1923. Hij pakte er uit met een van zijn lange redevoeringen, waarin hij zich steeds vaker ook tot defaitistische opmerkingen laat verleiden. De afloop van de oorlog staat voor hem vast, maar hij reageert nu op Britse en Amerikaanse berichten, die blijkbaar door velen serieus worden genomen, hij roept steeds harder dat er geen sprake is van ontevredenheid bij de bevolking, maar dat er wel een paar misdadigers zijn, die het moreel van de bevolkingen proberen aan te tasten, en de strijd aan de fronten is er niet langer een van superioriteit, maar een van verbeten doorzetten en vooral van hoop.

Aan het slot werd Hitler zelfs wat melancholiek. “Ik lees iedere week minstens drie of vier maal, dat ik een zenuwinstorting gekregen heb. U kunt ervan overtuigd zijn: alles is mogelijk, maar dat ik mijn zenuwen verlies, is totaal uitgesloten.” Hij ontkende ook met klem dat hij regelmatig ruzie heeft met zijn vriend Goring, zoals Hitler hem noemde.

“Tenslotte wil ik ook degenen, die mij steeds over religie spreken, iets zeggen: ook ik ben religieus, en wel in mijn diepste innerlijk religieus. En ik geloof, dat de voorzienigheid de mensen weegt en dat degene die de proef der voorzienigheid niet kan doorstaan, maar daaronder bezwijkt, door de voorzienigheid ook niet voor grotere dingen bestemd is. Het is een uit de natuur voortvloeiende noodzakelijkheid, dat bij de selectie slechts de sterken overblijven. Het Duitse volk, zoals ik het in de massa van zijn vormen heb leren kennen, is God zij dank sterk en kerngezond. Wat al successen heeft de voorzienigheid ons niet gegeven, wat voor grootse overwinningen heeft zij ons niet doen behalen. Hoe hebben wij in enkele jaren een bijna wanhopige toestand van ons land en ons rijk volkomen veranderd. Hoe heeft ons de voorzienigheid ook bijna hopeloze situaties, zoals de Italiaanse ineenstorting, meester doen worden. En zouden wij dan zo erbarmelijk zijn om aan deze voorzienigheid te versagen of te vertwijfelen? In dankbaarheid buig ik mij voor de Almachtige, dat Hij ons zo gezegend heeft en ons geen zwaardere beproevingen, de strijd op Duitse bodem, gezonden heeft, maar dat wij erin geslaagd zijn, tegen een wereld van overmacht deze strijd tot ver buiten de grenzen van het rijk te voeren.”

Roosevelt niet herkiesbaar

Dinsdag 9 nov. 1943 - Volgens berichten uit de Verenigde Staten heeft president Roosevelt besloten zich niet voor de vierde keer kandidaat te stellen voor het presidentschap. Roosevelt, zo luiden de berichten, ambieert 'een hoger ambt in de toekomstige wereld'. Het zou hem gaan om het voorzitterschap van de toekomstige Volkenbond.

Een tweede Pearl Harbour?

Woensdag 10 nov. 1943 - Tokio juicht al van een 'tweede Pearl Harbour' naar aanleiding van Japanse berichten over het verloop van de strijd om de Salomonseilanden, waarbij de Amerikanen zware verliezen zouden moeten incasseren. Afgelopen maandag begon de strijd in de wateren van Bougainville.

Japan heeft al een overzicht van de verpletterende schade die is aangericht. Tegenover het verloren gaan van een torpedojager, terwijl een kruiser licht werd beschadigd, staan aan Amerikaanse zijde het verlies van 72 oorlogs- en andere schepen. In totaal 48 Japanse vliegtuigen hebben zich op vijandelijke doelen gestort.

Churchill prijst luchtaanvallen

Donderdag 11 nov. 1943 - De voortdurende luchtaanvallen op Duitsland zijn de belangrijkste reden voor de geallieerde successen aan de verschillende fronten. Dit zei de Britse premier en thans ereburger van Londen, Churchill, op het jaarlijkse banket van de lord Mayor in Mansion House. Hij herhaalde dat Groot-Brittannie de strijd niet zal opgeven voor Duitsland uit alle veroverde gebieden is verdreven.

Wat betreft de kritiek van sommige landen op het eigenmachtige optreden van Engeland, de VS en Rusland zei de premier, dat het niet mogelijk is om met elk van de 33 landen die bij de geallieerde operaties zijn betrokken steeds alle militaire plannen te bespreken.

Verpakkingen soberder

Vrijdag 12 nov. 1943 - Met uitzondering van bepaalde levensmiddelen en producten die om hygienische redenen beschermd moeten worden, is het in nieuw papier of karton verpakken van nieuwe artikelen met onmiddellijke ingang verboden. Verpakking in gebruikt papier of karton is wel toegestaan, mits het dan gaat om produkten die niet al door de fabrikant verpakt zijn. Dubbel verpakken is helemaal verboden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden