3D-hologram, popster van de toekomst

Hatsune Miku, de grootste popster van Japan, reist volgende week naar Amsterdam voor een optreden in popopera 'The End'. Het immer zestienjarige idool is echter niet van vlees en bloed.

Zal ze sterven? En hoe kan ze sterven als ze niet bestaat? Is er wel een einde, voor Hatsune Miku? Om deze vragen draait de opera 'The End', die vanaf volgende week te zien is op het Holland Festival. Het zijn vragen gesteld door de hoofdpersoon, Hatsune Miku, zo'n beetje de grootste popster van Japan op dit moment. Maar niet eentje van vlees en bloed.

Hatsune Miku is al sinds haar geboorte in 2007 zestien jaar oud. Ze is te herkennen aan haar twee tot de grond reikende, zwierig blauwgroene paardestaarten. Vaak gaat ze gekleed in schooluniform. Onder buitenaards lange wimpers stralen twee enorme paarsblauwe ogen. Haar zangstem bestaat uit een kinderlijk, heliumhoog kopstemgeluid. Geen mens, maar een personage, dat wel degelijk echt bestaat. Hatsune Miku wordt in leven gehouden door een enorme fanschare.

Hatstune Miku is bedacht door het Japanse mediabedrijf Crypton Future Media. Het mangafiguurtje is ontworpen door kunstenaar Kei Garo. Oorspronkelijk was ze bedoeld als mascotte van het bedrijf om hun Vocaloid in de markt te zetten: een samentrekking van 'voice' en 'android'. De vocaloid is een zogeheten vocalizer, ontwikkeld op basis van software van Yamaha. Net als met een synthesizer is hiermee muziek te maken met verschillende soorten samples. Bij de Vocaloid kun je melodielijnen en songteksten invoeren, en voilà, een popnummer. In dit geval zijn de samples menselijke stemmen, bij Hatsune Miku-vocaloid die van stemactrice Saki Fujita.

Je kunt hiermee dus naar hartelust eigen liedjes maken. En honderdduizenden Japanners hebben dat al gedaan. Sla YouTube er maar op na, of nog beter, NicoNico, de Japanse versie van de filmpjeswebsite. Dus niet alleen bestaat dit popicoon zelf niet, ze schrijft ook nog eens niet haar eigen liedjes.

Merchandise

Want dat doen haar fans. Precies, Hatsune Miku is 's werelds eerste gecrowdsourcede popster. Daarmee geeft de omschrijving 'popster' Hatsune Miku eigenlijk te weinig eer. Beter valt Hatsune Miku te omschrijven als gemeenschap, die wel degelijk echt bestaat. Kijk alleen al naar de hoeveelheden echte yens die ermee worden verdiend.

Er zijn tv-programma's, waarin Hatsune Miku optreedt met haar virtuele vriendjes Rin & Len Kagamine of Luka Megurine. Er zijn computerspelletjes. Haar beeltenis prijkt op Japanse stadsbussen. Er zijn sponsordeals gesloten met pizzabedrijven, automerken en raceteams. Bands treden op met Hatsune Miku-repertoire. Er ging al zeker voor meer dan 150 miljoen dollar aan Hatsune Miku-merchandise over de toonbanken.

Aan de basis van dit succes ligt de open source licentie van Crypton, die zonder winstoogmerk vrijelijk is te gebruiken. Bij commercieel gebruik van de naam of beeltenis deelt het moederbedrijf in de winst. Dus de fanbase blaast het fenomeen op, bedrijven springen erop in, Crypton doet niet veel meer dan verdienen aan Hatsune Miku.

Crypton-woordvoerder Guillaume Devigne gebruikt over de mail vanuit Japan vaak de term 'collaborative art', samenwerkende kunst. Volgens hem heeft het Hatsune Miku-karakter zo populair kunnen worden doordat ze als een van de eerste personages aan de toen nieuwe techniek werd gekoppeld die het kinderlijk eenvoudig maakte om op de thuiscomputer een eigen pophit te produceren. De gelijktijdige opkomst van sociale media en andere digitale platformen, om liedjes en clips van Hatsune Miku andere fans te delen, droeg ook bij aan haar snelle populariteit, denkt hij.

Only in Japan?

Want die fans samen maken Hatsune Miku tot het culturele fenomeen wat ze is. Een fenomeen dat inmiddels de grootste zalen en popfestivals vult, waarbij duizenden gillende Japanners uit hun dak gaan terwijl op het podium een hologram met piepstemmetje pophits ten gehore brengt. Only in Japan, zoiets.

Devigne denkt wel dat Hatsune Miku in Europa net zo'n succes zou kunnen worden als in Japan. "Zeker verschilt Japanse popcultuur en popmuziek behoorlijk van die van jullie, maar er zijn ook overeenkomsten. Bovendien is men in Europa zeer nieuwsgierig naar Japanse popcultuur. Daarnaast denk ik dat wat Hatsune Miku vertegenwoordigt - creativiteit, collaborative art, het delen daarvan - universele concepten zijn die ook in Europa van betekenis zijn."

Inmiddels zien we Hatsune Miku ook steeds vaker buiten Japan optreden. Ze stond vorig jaar in de Hammerstein Ballroom in New York. Pharrell Williams remixte een nummer voor haar, ze speelde in het voorprogramma bij Lady Gaga, David Letterman wist niet waar hij moest kijken toen haar hologram in zijn talkshow te gast was. Voor opera 'The End' ontwierpen Louis Vuitton en Marc Jacobs kleding voor het animatiefiguurtje.

Vooraf was de nieuwe festivaldirecteur van het Holland Festival sceptisch, maar Ruth Mackenzie moest naar eigen zeggen huilen na afloop van het stuk. De door Keiichiro Shibuya geschreven opera prijkt vooral op de programmering van het Holland Festival vanwege de verjongingskuur die Mackenzie wil doorvoeren. Het mag allemaal wat hipper en moderner.

En hip is deze opera zeker. Het is een opera zonder orkest, maar met elektronische muziek, en ook zonder menselijke zangers. De zangpartijen zijn immers voor rekening van de vocaloid-software. Visueel is het een heftige rit, 3D-projecties brengen Hatsune Miku tot leven in de mangastijl, waar de ster door abstracte, vervreemdende landschappen vliegt.

Kneedbaar

Devigne hoort vaker dat velen Hatsune Miku en haar verschijningsvormen als emblematisch zien voor Japanse popcultuur. "Veel afbeeldingen van Hatsune Miku volgen de esthetiek van Japanse manga en anime-stijl, maar dat komt vooral doordat veel van de vroege gebruikers Japanners waren, of daardoor zijn beïnvloed. Maar het is geen fundamentele eigenschap. Hatsune Miku is in Japan geboren, maar we geloven dat haar populariteit geen grenzen kent."

Want Hatsune Miku is kneedbaar. Buiten die aquamarijn-groene haren, die grote ogen, en haar zestienjarige uitstraling is Miku voor ieder wat hij er in wil zien (of horen). Fans hebben alle ruimte om haar tot ideaalbeeld te maken, platenmaatschappijen hoeven nooit bang te zijn voor roddelpers, drugsverslavingen of koppige sterallures. Het maakt Miku tot popster van de toekomst. En wie weet, ook wel tot opera-ster van de toekomst.

The End is volgende week 4 en 5 juni te zien in De Nationale Opera & Ballet in het kader van het Holland Festival.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden