Reportage

35.000 klimaatspijbelaars zetten Belgische politiek onder druk

Initiatiefneemster van de protesten, Anuna De Wever, maakt selfies met andere jongeren.Beeld REUTERS

Vandaag trokken 35.000 leerlingen onder schooltijd naar Brussel om te protesteren voor een strenger klimaatbeleid. Ondertussen worstelen scholen hoe ze met de ‘bosbrossers’ om moeten gaan.

Lotte Steens, Liese Degrande en Miro Cnops (17) zaten vanochtend het eerste uur keurig in de schoolbanken. Engels. Daarna stapten de leerlingen van het Freinetatheneum De Wingerd in Gent met een stel klasgenoten op de trein naar Brussel om te protesteren voor een beter klimaatbeleid.

Precies om half 11 lopen ze de bomvolle stationshal van Brussel Centraal in. Overal lopen tieners met zelfgemaakte protestborden. Op uit elkaar gescheurde kartonnen dozen hebben ze slogans geschilderd als ‘Cool kids against global warming’, ‘Frustration: le climat est plus chaud que mon mec!? (Frustratie: het klimaat is heter dan mijn vriendje’) en ‘Als alles hetzelfde blijft, zal het hier rap veranderen’.

Lotte en Liese missen vanochtend onder meer wiskunde en Frans. Waarom? “Het klimaat is belangrijk voor iedereen”, zegt Lotte. “Natuurlijk moeten mensen zelf initiatief nemen, maar de politiek moet de grote maatregelen nemen, anders gebeurt er te weinig”, vult Liese aan.

Tienduizenden scholieren

Ruim twee weken geleden riep de Vlaamse scholiere Anuna De Wever (17) uit Mortsel haar leeftijdsgenoten via Facebook op om het initiatief van de 16-jarige Zweedse scholiere Greta Thunberg te volgen en één dag per week te spijbelen voor een beter klimaatbeleid. De Wever windt zich er mateloos over op dat de vier Belgische milieuministers geen deuk in een pakje boter slaan. Zo weigerde het land op de klimaattop in Polen in december een akkoord te ondertekenen om meer maatregelen te nemen tegen de opwarming van de aarde.

Bij het eerste protest trokken 3000 scholieren naar het centraal station van Brussel. Vorige week liepen ze met 12.500 in de stromende regen en vandaag trokken 35.000 jongeren joelend en zingend door de Europese wijk. Waar de eerste twee keren vooral Vlaamse scholieren kwamen opdagen, sloten ditmaal ook groepjes studenten aan, net als scholieren uit Wallonië. Langs de route staan zestigers en zeventigers van ‘grootouders voor het klimaat’ hen aan te moedigen.

Het is moeilijk te zeggen waarom dit protest juist in België van de grond komt. De traditie van stakingen en betogingen speelt allicht mee. En de weloverwogen, intelligente manier waarop Anuna De Wever het voortouw nam, heeft ongetwijfeld geholpen.

Maar velen vragen zich af hoe lang de scholieren hun protest kunnen volhouden. De Wever wil doorgaan tot de verkiezingen eind mei en politici zo onder druk zetten om een groen regeringsakkoord te sluiten. Duidelijk is dat ze een snaar hebben geraakt: de scholieren slagen er al twee weken in om het maatschappelijk debat in België te domineren.

Bosbrossers

Toch krijgt de Youth for Climate-beweging ook veel kritiek op haar oproep tot spijbelen. Onderwijsminister Hilde Crevits noemde het ‘positief’ dat jongeren zich inzetten voor het klimaat ‘maar spijbelen is niet de juiste methode’. Rechtse politici verweten de ‘bosbrossers’ (brossen is spijbelen, red.) opportunisme: waarom protesteren ze niet op hun vrije woensdagmiddag?

“Als we niet onder schooltijd zouden komen, zouden we niet zoveel impact hebben”, zegt Johanna Verstraelen (15) uit Antwerpen. Boven haar hoofd houdt ze een bord met de tekst ‘Ik val op mannen me ne kleine ecologische voetafdruk’. Ze schat dat er een kleine honderd leerlingen van het Sint Lievenscollege naar Brussel zijn gekomen. Die moeten volgende week woensdagmiddag nablijven. “Sommigen komen daar onderuit door een ziektebriefje in te leveren. Dat doen mijn ouders ook”, zegt ze.

Veel Belgische scholen worstelen met de klimaatspijbelaars, die vaak gesteund worden door hun ouders. Sommige scholen nemen genoegen met een briefje van de ouders of een selfie als bewijs dat leerlingen bij het protest aanwezig zijn. Andere zijn strikter en maken spijbelnotities, soms tot frustratie van de eigen leraren. “Sommige leraren moedigen ons aan om te gaan”, vertelt Liese Degrande. “Maar als we een toets missen, krijgen we een 0. Daarom konden we er vorige week niet bij zijn.”

“Bij het eerste protest heb ik lang getwijfeld of ik zou gaan”, zegt Miro Cnops. “Het was de eerste keer dat ik spijbelde. We missen belangrijke lessen als wiskunde en Latijn. Maar het klimaat is veel belangrijker.”

Liese, Lotte en Miro hebben toestemming van hun ouders, een voorwaarde van de school. Die verwacht hen vanmiddag bovendien terug in de klas voor de laatste twee lesuren. Wie ook daar niet komt opdagen krijgt niet één, maar twee spijbelnotities. Welke consequenties dat op den duur heeft, zal moeten blijken.

Wat doen de deelnemers zelf en waarom zijn ze hier?

Liese Degrande (17), Freinet Atheneum De Wingerd in Gent: "Ik gebruik een drinkfles in plaats van plastic wegwerpflesjes, een brooddoos in plaats van plastic zakjes."

Lotte Steens (17), Freinet Atheneum De Wingerd in Gent: "Ik eet nog maar twee keer per week vlees en ga elke dag op de fiets naar school. Mijn ouders hebben zonnepanelen op het dak van ons huis geïnstalleerd."
"Ik vind de kritiek op het protest heel jammer. Ze focussen op het negatieve in plaats van op het engagement dat wij jongeren tonen."

Luka Vlieghe (17) en Miro Cnops (17)Beeld Marijke de Vries

Luka Vlieghe (17) en Miro Cnops (17), Freinet Atheneum De Wingerd in Gent:
"De eerste keer heb ik lang getwijfeld of ik zou gaan. Het was de eerste keer dat ik spijbelde. We missen belangrijke lessen als wiskunde en Latijn. Maar het klimaat is veel belangrijker.”

Johanna Verstraelen (15)Beeld Marijke de Vries

Johanna Verstraelen (15): "Mijn ouders schrijven een ziektebriefje zodat ik niet hoef na te blijven. Mijn papa vond het direct ok. Mijn mama zei wel: ik weet niet of spijbelen de juiste oplossing is."

Heleen Mertens en Alexandra Stephan (beide 16)Beeld Marijke de Vries

Heleen Mertens en Alexandra Stephan (beide 16) van Wico Campus Sint-Jozef uit Lommel: "Het maakt ons niet uit dat we moeten nablijven of strafwerk moeten maken. Er moet iets gebeuren voor het klimaat. De politieke leiders kijken nu alleen maar naar geld en de economie."

Axelle Dambrain (17)Beeld Marijke de Vries

Axelle Dambrain (17) uit Saint Hubert (Wallonië): "Een meisje op onze school heeft het voorgesteld en de directie heeft het voor vandaag toegestaan. De leraren hebben zelfs proefwerken geannuleerd. Maar elke week gaan zal moeilijk zijn, we zijn meer dan twee uur onderweg om in Brussel te komen."
"Op school hebben we geen frisdrankautomaat meer, maar kunnen we onze flesjes hervullen bij een kraantje."

Merel Notebaert (12) en Ayla Blondé (12)Beeld Marijke de Vries

Merel Notebaert (12) en Ayla Blondé (12) uit Zottegem. "Wij zijn met de peter (peetvader) van Ayla gekomen. Ik heb een mailtje naar mijn school gestuurd dat ik ging demonstreren omdat het klimaat beter moet. Ze vonden het goed, op voorwaarde dat ik ook actie ga ondernemen op school”, zegt Merel. Ayla: "Ik ben hier al voor de tweede keer, omdat ik niet in een wereld met mondmaskers wil leven. Maar ik ben de enige van mijn school. Ze vinden het wel belangrijk, maar de andere leerlingen durven niet te spijbelen.”

Ook Amerikaanse zorgen over klimaatverandering

In de afgelopen acht jaar zijn de Amerikanen compleet anders over het klimaat gaan denken. Het aandeel Amerikanen dat zich ernstig zorgen maakt over de opwarming van de aarde is sinds 2011 verdriedubbeld, zo blijkt uit onderzoek van de Yale-universiteit. Die stelt een dwarsdoorsnede van de Amerikaanse bevolking iedere paar jaar dezelfde vragen. Dit keer keken de onderzoekers verbaasd op: waar eerst het aantal mensen dat geloofde dat het klimaat verandert gestaag toenam, was er nu opens een plotselinge toename te zien.

Op dit moment gelooft bijna driekwart van de Amerikanen dat het klimaat verandert. Dat is opvallend veel, zeker gezien het feit dat de Amerikaanse president Trump nog altijd spreekt van de ‘zogenaamde opwarming van de aarde’. Dat deed hij bijvoorbeeld nog begin deze week, omdat grote delen van zijn land te duchten hebben van extreme koude.

Bijna twee van de drie (62 procent) Amerikanen is er van overtuigd dat de opwarming veroorzaakt wordt door de mens. Nog iets meer (65 procent) gelooft dat het Amerikaanse weer daaronder te lijden heeft.

Lees ook: 

Het plan van Katowice toont de angst om door te pakken voor het klimaat

Na ruim twee weken praten kwam de klimaatconferentie in Katowice met een mager actieplan, dat kleine stapjes zet richting de ambitieuze ‘Parijs-doelen’. De Zweedse Greta Thunberg (15) maakte met haar oproep tot actie veel indruk. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden