24 x 1 minuut in São Paulo

Hoe overleef je in een miljoenenstad? (FOTO MARIÿLLE VIDELER) Beeld
Hoe overleef je in een miljoenenstad? (FOTO MARIÿLLE VIDELER)

Videomanifestatie World One Minutes ging deze maand open in São Paulo. Aan filmers de taak deze megastad te vangen in een flits.

Tussen de betonnen palen van de Minhocão, ’reuzenwurm’, een verhoogde weg door het centrum van de Braziliaanse miljoenenstad São Paulo, rent een groepje jonge mensen achter een camera aan. Travestieten slaken gilletjes van plezier. Zwervers liggen schijnbaar in diepe slaap onder de asfaltweg.

24 keer één minuut kreeg Mariëlle Videler, beeldend kunstenaar (1970), voor São Paulo. ’Leg daar de stad maar in vast’: die opdracht kwam van de One Minutes Foundation in Amsterdam. In São Paulo opende deze maand ook de ’World One Minutes’ tentoonstelling, met 1000 filmpjes van één minuut uit 80 landen.

Niet meer dan een flits is mogelijk: 24 flitsen gemaakt in 24 uren. De Nederlandse Videler en zo’n 24 Braziliaanse kunstenaars hebben als uitweg de overgave aan het toeval en gedrevenheid. Videler: „Alle beelden moeten op het juiste moment geschoten worden.” Aan het script heeft zij een week gewerkt. Ze vroeg zich af hoe mensen overleven in een zo’n megastad: „Welke rituelen, of overlevingsmechanismen, bestaan er? Ik wil graag in contact komen met de bewóners van São Paulo.”

Het shot onder de Minhocão wordt genomen tussen drie en vier uur ’s ochtends. Jonge artistieke honden gaan mee op pad: Edo Belleza (23), net van de modeacademie, Danila Bustamante (21) die zichzelf als personage (’yoghurtvrouw’) op YouTube heeft gezet, geluidsjongen Lucas Gurgel (24), die de paraplu zal vasthouden, en tentoonstellingsmaker Fernando Zelmano (28). Zelmano heeft ze allemaal op het laatst bij elkaar gebracht.

Het centrum van São Paulo is een verwaarloosde plek, rijk aan zwervers en prostituees, dus goedkoop en aantrekkelijk voor de jonge kunstenaars. Hetzelfde geldt voor de Minhocão, gebouwd in de jaren zeventig onder luid protest van de bewoners van de Avenida São João. De verhoogde weg loopt namelijk pal langs de woonkamers van de flats.

Danila Bustamante over de Minhocão: „Het is zo’n gekke plek. Ik heb er eerder tegelijkertijd een voodooparty, een marihuanafeestje en een vechtpartij zien plaatsvinden. De boven- en onderkant van de weg zijn twee totaal gesplitste helften, van rijk en arm.”

Modestudent Edo Belleza krijgt ’de regie’ van Videler over de Minhocão film, die deze nacht geschoten wordt. Videler laat het werk dus vóór haar doen? Lachend: „Het is een co-productie. Het gaat me om mijn blik als buitenstaander, samen met de mensen van hier. Die interesseert me. Ik heb een ongelooflijke honger naar het doorgronden van mensen.”

Videler, gevormd op het Sandberg Instituut in Amsterdam, heeft van menselijk contact haar levenswerk gemaakt. Eerder ontwikkelde ze een kamerplant-uitruilproject, waarbij ze de straten van Amsterdam en Sinop (Turkije) afliep met een plant in een kasje (geïnspireerd op een botanisch kasje uit 1829 waarin planten, beschermd tegen het zeewater, vroeger de zeeën overgevaren konden worden). Ze belde bij mensen aan om haar plant te ruilen en kwam zo bij vreemden over de vloer – een actie die in São Paulo, met al zijn bewaakte flats, niet makkelijk uitvoerbaar zou zijn. Videler: „Dat is waar. Ik zag hier zelfs mensen achter hun hekken rondjes lopen rond de liftschacht!”

Dan is de Minhocão minder bedreigend dan je misschien zou denken. ’Regisseur’ Belleza kiest ervoor eerst de bovenkant te filmen. Die is ’s nachts afgezet voor het verkeer en verlaten. Vervolgens duiken ze naar beneden, naar ’de onderwereld’, en begint Belleza te rennen om, in vliegende vaart, terwijl zijn broek op zijn knieën zakt, de graffiti, slapende bewoners, rondborstige travestieten en verlopen barretjes mee te pikken.

De gids alias beschermer, die Videler tot aan deze laatste nacht heeft begeleid, Jorge Alexandro dos Santos, verklaart uitpuffend ten slotte zijn blijdschap over de samenwerking met de Nederlandse in bar Estadão, een journalistentent die 24 uur, 363 dagen per jaar, open is. Hij heeft eerder bloemen van haar gekregen, ’zo bijzonder’. Een geslaagd contact.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden