21 miljard euro bijhouden per excelbestandje

Niemand controleerde de treasurer, en veel verslagen zijn tot op heden onvindbaar

Ruim twee miljard euro verdampte er door het derivatendebacle. Het heeft 'zijn' Vestia, uitgegroeid tot Nederlands grootste corporatie, in 2011 bijna ten gronde gericht. Maar het woord 'spijt' kwam gisteren de gewezen topman Erik Staal niet over de lippen. Hoezeer de parlementaire enquêtecommissie ook haar best deed, de bal bleef voor open doel liggen.

Op het enige moment van hoorbare emotie liet Staal weten dat hij er verdriet en pijn van heeft. "Spijt vind ik een moeilijk begrip. Ik wou dat het anders gelopen was."

In een lang en moeizaam verhoor hield de grote baas liever vast aan de complimenten die Vestia van alle kanten kreeg voor haar prestaties op het gebied van volkshuisvesting, maar ook voor haar financieel vernuft. De rente die de corporatie betaalde op leningen, lag een procentpunt lager dan bij collega-volkshuisvesters. Zo kon die heel veel projecten op zich nemen.

Elk jaar kreeg Vestia positieve beoordelingen, riep hij in herinnering. Ze werd gevraagd om noodlijdende corporaties over te nemen, gemeenten te hulp te schieten bij het opknappen van wijken. Het ministerie nodigde Staal uit als adviseur en over de kwaliteiten van zijn inmiddels van corruptie en fraude verdachte rechterhand Marcel de Vries waren vooraanstaande lieden, zoals van de Deutsche Bank, zeer lovend.

"Anderen, van binnen en van buiten, hebben ons voorzien van meer dan positieve rapportcijfers. Dat waren voor mij signalen dat we het goed georganiseerd hadden."

Dat Vestia's treasurer zelf fors (10 miljoen euro) zou hebben verdiend aan bepaalde transacties, sloeg in. "Het leek of mijn wereld instortte. Als je met elkaar en met veel ambities aan een organisatie werkt, gebaseerd op wederzijds vertrouwen en loyaliteit, is dat een keiharde slag."

Ondanks interne en externe onderzoeken constateerde niemand dat dit speelde, onderstreepte Staal gisteren. "Pas ergens in 2011 is een situatie ontstaan dat de omvang van de derivaten een explosieve vlucht nam. Ik pijnig me elke dag met de vraag hoe dit is gebeurd."

Maar de enquêtecommissie lichtte gisteren al een tip van de sluier op: niemand controleerde De Vries. Hij had de vrije hand. Staal tekende 400 derivatencontracten zonder vraagtekens te plaatsen, ze waren 'standaard'. De backoffice die het allemaal moest checken, bestond uit een administratief medewerker. Op een Excel-bestandje hield de treasurer ondertussen de ontwikkelingen bij van uiteindelijk 21 miljard euro aan derivaten. Verslagen van de treasury-commissie, bestaande uit Staal, De Vries en directeur financiën Kees Wevers, zijn tot op heden onvindbaar. De Raad van Commissarissen was slecht geïnformeerd.

En signalen werden genegeerd. Drie banken: ING, ABN Amro en Rabobank, schreven in 2009 brieven waarin ze hun zorgen uitten over de ontwikkeling van de derivatenportefeuille, onthulde voorzitter Van Vliet van de enquêtecommissie. ING kreeg het zo aan de stok met Staal dat de huisbankier besloot de relatie met Vestia direct te beëindigen. Volgens Staal beëindigde Vestia zelf de relatie. In een brief - volgens hem geschreven door een medewerker - "schuwt Staal niet om ING te kleineren. De bank zou geen verstand van zaken hebben", aldus comissievoorzitter Van Vliet.

Agenda enquête

Vandaag het vervolg over Vestia, met twee oud-voorzitters van de Raad van Commissarissen, oud-directeur financiën Kees Wevers en voormalig Deloitte-accountant Piet Klop.

Let op zonnekoningen

De zonnekoningen bij woningcorporaties? Het zijn allemaal mannen, 50-plus, zegt Gerard Erents . Geef hun een motor, dat is een stuk goedkoper dan ze een monument in de volkshuisvesting neer te laten zetten, merkte de puinruimer bij Rochdale en Vestia eerder gekscherend op in een jaarverslag. De enquêtecommissie vroeg zich af hoe ze zijn te herkennen. "Ze maken alleen de dienst uit, staan vaak in het Stan Huygensjournaal van de Telegraaf en zijn niet met hun tent bezig", somde Erents gisteren op. Vestia-baas Staal en Rochdale-topman Möllenkamp zijn niet de laatsten, luidt zijn waarschuwing. Dus toezichthouders en huurders: "Blijf opletten hoe het boegbeeld zich manifesteert, en durf de confrontatie aan te gaan."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden