2023: wat is er met de PedoBot gebeurd?

"Mijn machine maakt mogelijk wat nu nog niet kan", schreef Karel van het Reve in 1983, aan de vooravond van de digitale revolutie. Hoe staan we er anno 2011 voor?

De Rotterdamse filosoof Jos de Mul ziet nu al ongekende mogelijkheden voor robots en er kan nog veel meer. Alleen: een machine die mijn gevoelens doorgrondt en van wie ik ga houden, is dat wel wenselijk?

Den Haag, 31 augustus 2023


Na de relatief liberale jaren zestig, zeventig en tachtig van de vorige eeuw, is de acceptatie van pedofilie in de eerste decennia van deze eeuw sterk afgenomen. Pedofielen kregen zwaardere straffen en na hun detentie werden ze steeds vaker uit hun woonomgeving verjaagd. Hun maatschappelijk isolement nam toe, en daarmee ook de kans op recidive. Die blijft ook na therapeutische behandeling groot.

Sinds 2009 is, in navolging van Canada en de toenmalige Verenigde Staten, ook in ons land geëxperimenteerd met intensieve en langdurige begeleiding door buddies, voornamelijk vrienden uit de directe omgeving van de pedofiel. Hoewel deze begeleidingsvorm de kans op recidive aanmerkelijk verkleinde, bleek bij grootschaliger toepassing het vinden van geschikte buddies lastig. Daarom startte in 2016 in Nederland een eerste experiment met een Japanse PedoBot®, een affectieve, androïde (op mensen lijkende) robot die speciaal voor deze taak is ontworpen. Hij moet recidive voorkomen. Daartoe monitort de robot niet alleen 24 uur per dag de bewegingen van de cliënt, maar ook diens emotionele gesteldheid (geregistreerd in het door Reclassering Nederland beheerde Dynamic Emoscan).

Indien nodig kan de pedobot therapeutisch ingrijpen. Daartoe is hij uitgerust met therapeutische programmatuur, die is afgestemd op de individuele behoeften en het risicoprofiel van de cliënt. Vanwege de in Nederland bestaande wetgeving betreffende lichamelijke integriteit was deze experimentele Nederlandse PedoBot®, anders dan de Japanse, niet uitgerust met een in de enkelband ingebouwde CMU (Chemical Modulation Unit). Deze enkelband zorgt ervoor dat het scannen van de fysieke en emotionele mobiliteit van de cliënt ook bij het verlaten van de woning doorgaat. Wanneer zich van de zijde van de cliënt ongewenst gedrag voordoet en psycho- en neurotherapeutische interventies onverhoopt geen effect hebben, schakelt de pedobot de politie in en geeft de geografische en emotionele coördinaten van de cliënt door. De huidige, mobielere pedobots vergezellen, bewaken en beschermen cliënten inmiddels ook buitenhuis.

Eén van de meest opvallende bevindingen van het experiment in 2016 was de sterke emotionele hechting van de cliënten aan hun pedobot. Volgens deskundigen was dit toe te schrijven aan de geavanceerde empathische vermogens van de PedoBot®, waarin de veelal in een sociaal isolement verkerende cliënt een begripvolle en niet bij voorbaat moraliserende gesprekspartner vindt. In het geval van de pedobot bleef de gevreesde agressie, zoals die zich voordoet jegens de RiotBots die sinds enkele jaren worden ingezet om demonstranten en voetbalsupporters te begeleiden, achterwege. Ook zijn er, anders dan na de introductie van de TerroBots na de aanslag met het gemodificeerde Spaanse griepvirus op het vliegveld Charles de Gaulle in 2014, nauwelijks rechtszaken aangespannen tegen de door de emoscans veroorzaakte inbreuk op emotionele privacy. En ook de vrees voor dehumanisering (ontstaan toen het kabinet Wilders II in 2015 JailBots in gevangenissen introduceerde) bleek onterecht. Integendeel, zowel bij de Jailbot als bij de PedoBot® ontstonden er bij cliënten even sterke als warme gevoelens voor hun robot, die moeilijk anders dan vriendschappelijk of zelfs liefdevol kunnen worden genoemd (deskundigen spreken hier vanwege het eenzijdige karakter van deze relaties liever van 'para-affectieve hechting'). Geheel onverwacht is dat overigens niet, gezien de ervaringen die er reeds in het begin van het vorige decennium zijn opgedaan met wederzijdse socialisatie van veelplegers en mishandelde asielhonden in het Dutch Cell Dogs programma.

De introductie van pedobots in 2016 kon op brede maatschappelijke acceptatie rekenen. Maar in 2018 werd voorgesteld om synthetische kinderporno (die sinds 2013 aan pedofielen wordt verstrekt om hun behoeften te bevredigen zonder dat daar misbruik van kinderen mee gepaard gaat) door kindvormige robots te vervangen. Dit idee stuitte op grote maatschappelijke weerstand.

Hoewel het experiment met de PedoBot® Junior (in de volksmond al snel omgedoopt tot de LolitaBot) een spectaculaire verdere daling van de recidive tot gevolg had, vervagen deze uiterst realistische kindrobots volgens critici het onderscheid tussen werkelijk en virtueel misbruik volledig en ondermijnen zij het vermogen tot morele zelfbeheersing. De ethicus prof. dr. Mustafa Donkers (Christen-Islamitisch Appel) heeft daarom gepleit voor een algeheel verbod op androïde robots.

Het pleidooi van Donkers dient ook bezien te worden in een reeks andere problemen met sociale robots die in die jaren op de maatschappelijke agenda werden geplaatst. Zo ontstond er in 2016 grote commotie over de inzet van gehackte androïde RiotBots door criminele bendes. Zij slaagden erin de eerste wet van Asimov ('Een robot mag een mens geen letsel toebrengen of door niet te handelen toestaan dat een mens letsel oploopt'), die wettelijk verplicht in iedere robot wordt geïmplementeerd, te omzeilen. De robots maakten zo opzettelijk hun eerste dodelijke slachtoffers, en dit leidde tot grote beroering.

Hetzelfde gebeurde een jaar later, toen uitkwam dat Shanghai Persuasive Technologies al enkele jaren zogenaamde emoscans gebruikte om consumenten te stalken door op hun bewuste en onbewuste verlangens gerichte advertenties. Daarnaast ondernam het bedrijf pogingen om nieuwe emotionele consumentenverlangens te enten door middel van neurotransplantatie. Dit heeft in de CSA (Christenfundamentalistische Staten van Amerika) in 2021 geleid tot een algeheel verbod op affectieve en persuasieve technologieën.

Ook Nederland heeft kennisgemaakt met de problematische kant van de robot. Een van de schokkendste gevallen, in 2018, was de ontdekking van seksueel misbruik van kinderen door een van slag geraakte PedoBot® Junior. De robot werd in het openbaar na de rechtszaak die de ouders van de misbruikte kinderen tegen Samsung hadden aangespannen. De beelden haalden wereldwijd het internetjournaal.

Toch is de kans dat de Verenigde Staten van Noord-Europa emobots gaan weren, klein. Al was het alleen maar vanwege het overweldigende succes van de Japanse lovebots, die hun opmars in de tweede helft van het vorige decennium begonnen in de illegale prostitutie en de porno-industrie, maar die inmiddels, net als in China, steeds vaker als vaste partner worden gekozen. In Zuid-Korea, dat graag wereldleider op het gebied van robottechnologie wil zijn, is het sinds enkele jaren zelfs mogelijk officieel met een robot in het huwelijk te treden. En in navolging van Japan, waar dit gebruik reeds in het begin van dit millennium zijn aanvang nam, zijn ook in Nederland de eerste androïde robots officieel ten grave gedragen.

Het is dan ook niet zo gek dat de in 2019 opgerichte Partij voor de Robots in haar verkiezingsprogramma pleitte voor het opnemen van robotrechten in de Noord-Europese Grondwet. Of het zover zal komen als in Japan, waar in 2020 de eerste androïde robot in het parlement werd verkozen, wordt door velen betwijfeld, maar de onlangs aangenomen wetgeving inzake het gebruik van proefrobots in het emo-neurologisch onderzoek, maakt duidelijk dat sinds de introductie van affectieve robots ook in Nederland de positie van intelligente artefacten langzamerhand aan het verschuiven is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden