2009 van A tot Z

samenstelling: FRANS DIJKSTRA

Angst beheerste 2009 vanaf het begin. Het jaar was koud begonnen of een ruzie tussen Rusland en Oekraïne over aardgas zette ook delen van Europa in de kou. De economische crisis greep nog verder om zich heen in de wereld. In het voorjaar klonk er alarm over een varkensgriep die als ’Mexicaanse griep’ hele samenlevingen zou kunnen ontwrichten. Dat kwam bovenop de sombere praat waaraan we al begonnen te wennen: de opwarming van de aarde en het wereldwijde terrorisme. Nu het jaar op z’n eind is, heeft het geen onafzienbare rampen gebracht. Het jaar van de angst is vrij gewoon gebleken.

Bijen hebben het moeilijk in de wereld. De massale sterfte van honingbijen kan grote gevolgen hebben voor de teelt van groenten en fruit. Bijen zorgen voor de bestuiving van veel planten. De bijen lijden aan virussen die hen kwetsbaar maakt voor bestrijdingsmiddelen en stress, ontdekten Amerikaanse onderzoekers. Ze hebben de virussen zelf nog niet gevonden.

Crisis. De Nederlandse economie kromp erger dan ooit sinds de Tweede Wereldoorlog. Dat viel nog mee bij de sombere verwachtingen dat het weleens erger kon worden dan de wereldwijde crisis van de jaren dertig.

In het eerste kwartaal duikelde de Nederlandse economie met 4,5 procent naar beneden, in het tweede met 5,1 procent, vergeleken met dezelfde periodes in 2008. Daarna werd de val afgeremd en kwam er officieel een eind aan de recessie. Maar pas op: er kan nóg een dip komen.

De werkloosheid bereikt altijd later een piek. In het derde kwartaal telde Nederland 140.000 banen minder dan een jaar eerder.

Rijke landen zagen hun staatsschuld explosief stijgen door de duizenden miljarden euro’s die ze hebben gepompt in banken, autofabrieken en de economie in het algemeen. Of al dat geld echt heeft geholpen, of dat het alleen een doekje voor het bloeden was, moet nog blijken.

Uiteindelijk belandt de rekening bij de gewone burger via bezuinigingen of belastingverhoging. Of allebei.

Beleggers die in het begin van het jaar goedkope aandelen durfden te kopen, hebben grote winsten kunnen boeken. In maart bereikten Amerikaanse en Europese beurzen een dieptepunt. Sindsdien grepen ze lichtpuntjes aan om vooruit te lopen op herstel van de wereldeconomie.

Banken begonnen weer kwistig met bonussen te strooien.

Maar de wereld blijft zenuwachtig over mogelijke naschokken. Zoals in het emiraat Doebai, dat in november zei dat er geen geld meer was voor de spectaculaire bouwwerken en kunstmatige eilanden vol luxe woningen. Naburige emiraten schoten te hulp met garanties voor de afbetaling van de 59 miljard dollar.

DSB (Dirk Scheringa Beheer) was de naam van de enige bank die in Nederland failliet ging. Niet door de economische crisis, maar door inhaligheid van DSB. Klanten kwamen in moeilijkheden door hoge premies voor verzekeringen en koopsommen die ze moesten afnemen bij een lening. Op 1 oktober riep financieel actievoerder Pieter Lakeman alle DSB-klanten op hun geld weg te halen. „DSB moet failliet”, zei Lakeman op tv. Een dag later stond de bank onder curatele van De Nederlandsche Bank, die Scheringa vier jaar eerder een bankvergunning had gegeven. Op 19 oktober viel het doek voor de onderneming in Wognum. Voetbalclub AZ in Alkmaar, die in april landskampioen was geworden, moest op zoek naar een nieuwe weldoener. Het Scheringa Museum voor Realisme werd ontruimd.

De ondergang van de IJslandse bank Icesave in 2008 kostte alle gedeputeerden van Noord-Holland de kop. De provincie had met 78 miljoen euro geleend geld gespeculeerd op de hoge rente van Icesave. Administratieve chaos, onvoldoende toezicht en al te handig financieel beleid, oordeelde een onderzoekscommissie. Alleen commissaris van de koningin Harry Borghouts, die al onder vuur lag vanwege zijn vele bijbaantjes, hield zich nog een paar maanden staande. Hij vertrok op 1 december.

Bijna honderdduizend Nederlandse spaarders bij Icesave meldden zich voor een vergoeding van de geleden schade bij De Nederlandsche Bank.

De ogenschijnlijk beste belegger aller tijden, Bernard Madoff, werd in juni door de rechtbank in New York veroordeeld tot 150 jaar celstraf. Want hij belegde de tientallen miljarden van zijn cliënten helemaal niet, hij schoof het geld alleen heen en weer in een piramidespel, dat onderuit ging bij de kredietcrisis.

Europa kreeg na vele jaren onderhandelen eindelijk zijn ’grondwet’: een verdrag tussen de 27 EU-landen dat dient als een huishoudelijk reglement. Vorige versies van het verdrag sneuvelden in referenda in Frankrijk, Ierland en Nederland. Maar de Ieren bedachten zich onder druk van de economische crisis. Ze beseften dat Ierland het veel moeilijker zou hebben gehad zonder de EU en de euro. Met het nieuwe verdrag in de hand kozen de 27 regeringsleiders hun nieuwe Belgische collega Herman Van Rompuy als vaste voorzitter. Deze bedaarde Vlaamse christen-democraat vormt geen bedreiging voor de regeringsleiders, die beducht zijn dat de nieuwe functie van ’president’ hen in de schaduw kan zetten.

Premier Balkenende, die Nederlandse diplomaten had laten lobbyen voor zijn benoeming, had het nakijken.

Een van Nederlands meest geachte vrouwen, Neelie Kroes, mocht van het kabinet lid van de Europese Commissie blijven, ook al is ze van oppositiepartij VVD. Ze verloor wel haar zware portefeuille, waarmee ze miljardenboetes had opgelegd aan bedrijven die vals spelen in de concurrentie, zoals Microsoft en samenzwerende liftfabrikanten. Wie weet maakt Kroes nog iets van haar nieuwe taak, de ’digitale agenda’.

In het EU-verdrag is voor het eerst geregeld dat een lidstaat eruit kan stappen. Maar niemand maakt aanstalten. De belangstelling om lid te worden is groter. Servië is de nieuwste gegadigde. Ook IJsland wil er graag bij om uit de financiële penarie te komen.

Feest op Koninginnedag ontaardde in ontzetting en rouw toen een automobilist dwars door het publiek in Apeldoorn reed om de koninklijke familie te treffen, met acht doden als gevolg. De koningin en haar familie zagen het gebeuren vanuit de open bus waarin zij een rondrit maakten. Wat de dader, die de volgende dag stierf, heeft bewogen is onduidelijk gebleven. De 38-jarige man had een onopvallend leven geleid zonder opmerkelijke opvattingen. Overal in het land werden feesten afgelast. De traditionele vrijmarkt in Amsterdam ging door omdat het te gevaarlijk zou zijn geweest als de 600.000 bezoekers plotseling niets meer te doen hadden. Ook daar was het feest niet meer zo vrolijk.

Geert Wilders bleef de schrik van gevestigde partijen en media. In januari besloot het Amsterdamse gerechtshof dat hij alsnog moet worden vervolgd voor haatzaaien en discriminatie wegens zijn uitlatingen over de islam. De zaak komt in januari voor. In Engeland kreeg Wilders een rechter op zijn hand met het vonnis dat de Britse regering hem ten onrechte uit het land had geweerd. Wilders had in februari zijn videoplakwerkje ’Fitna’ willen tonen aan Britse parlementariërs, maar kwam niet verder dan de luchthaven.

Bij de Europese verkiezingen in juni bleek Wilders een grote aanhang te hebben: met 17 procent van de stemmen won hij vier van de 26 Nederlandse zetels in het Europees Parlement. Wat de PVV’ers gaan doen in het parlement dat ze haten, is onduidelijk.

Linkse partijen waren in heel de EU de grote verliezers van de verkiezingen.

Hoek van Holland had op 22 augustus een mooi strandfeest moeten beleven, maar het werd een hel. Georganiseerde relschoppers dreven politiemensen in burger zo in het nauw, dat ze gingen schieten. Er viel een dode. Rotterdams burgemeester Ahmed Aboutaleb, die in januari was beëdigd als eerste burgemeester van Marokkaanse afkomst, betuigde in december zijn spijt dat de gemeente de politiemensen niet beter had beschermd. Er komt beter toezicht op massale evenementen.

Iran beleeft toenemende spanningen na de omstreden herverkiezing van president Ahmadinejad in juni. De verkiezingsfraude zette ook binnen het religieuze regime de verhoudingen op scherp. Pas op 3 augustus durfde de hoogste geestelijk leider, ayatollah Khamenei, de zittende president tot winnaar uit te roepen. Ondanks zwaar politiegeweld blijven demonstranten actief. Volgens het regime is het allemaal een westerse samenzwering.

Jeugdzorg kreeg van de rechter het toezicht op het 13-jarige ’zeilmeisje’ Laura Dekker. Haar plan om solo de aardbol rond te zeilen, alleen maar om in het Guinness Book of Records te komen, zette het hele land in augustus aan tot discussie. Laura (inmiddels 14) probeerde aan die discussie en het toezicht te ontkomen door in december de wijk te nemen naar het Caribische St. Maarten. Daar werd ze herkend. Toen ze opnieuw bij de rechter moest komen, oordeelde die dat alle instanties nu eens alles op alles moeten zetten zodat ze haar plan volgend jaar kan verwezenlijken.

De jongste solozeiler om de wereld is nu nog de 17-jarige Brit Michael Perham, die in augustus na negen maanden de tocht voltooide.

Klimaat. Talrijke conferenties en toppen in de wereld leverden weinig meer op dan het besef dat er iets moet gebeuren om de opwarming van de planeet te beperken. De Verenigde Staten en China, de belangrijkste landen die zich tot nog toe afzijdig hielden van internationale afspraken, draaiden bij. Toch konden 192 landen die in december bijeen waren in Kopenhagen geen akkoord bereiken.

Japan lanceerde in januari ’s werelds eerste satelliet die wereldwijd broeikasgassen gaat meten. Nu zitten er nog veel gaten in de waarnemingen.

Klimaatwetenschappers geven soms toe dat ze nog weinig weten. Soms willen ze dat echter verhullen. Bij een computerinbraak in de Britse East Anglia University kwamen in november e-mails boven tafel waarin wetenschappers discussieerden over hoe ze temperatuurmetingen die niet in hun straatje passen, geheim konden houden. Voor twijfelaars aan de opwarming was dat reden om een complot te vermoeden. Op hun beurt vermoedden klimaatwetenschappers een complot van sceptici.

In de praktijk merkte de Nederlandse bevolking weinig van klimaatactie, behalve dan dat weidse polders door de bouw van windmolens veranderen in industriële landschappen.

De vliegtaks, die Nederlanders uit het vliegtuig had moeten houden, werd in juli na een jaar afgeschaft. Passagiers ontweken de belasting door vanuit België en Duitsland te vertrekken.

De gloeilamp ging op weg naar haar einde. Winkels in de EU mogen sinds 1 september geen gloeilampen van 100 watt of meer bestellen. Later worden lagere wattages in de ban gedaan om dure spaarlampen vrij baan te geven.

Het rekeningrijden, dat eigenlijk bedoeld was om files te bestrijden, kreeg een nieuw leven met Haagse voorstellen voor een kilometerheffing.

Groenland, dat bijna altijd bevroren is, verheugt zich over de opwarming van de aarde. Het land hoopt dat onder het smeltend ijs natuurlijke rijkdommen voor het grijpen liggen. Daarom wil het volledig onafhankelijk van Denemarken worden.

Links. Samoa in de Stille Oceaan ging in september links rijden. Het was het eerste land dat zoiets aandurfde sinds Ghana in 1974 van links naar rechts ging. Het laatste Europese land dat het verkeer omgooide was Zweden in 1967. Samoa hoopt dat het goedkope tweedehandsjes uit linksrijdend Australië en Nieuw-Zeeland kan importeren. Maar busbedrijven en passagiers klagen dat nu de deuren aan de verkeerde kant zitten. Chaos bleef uit.

Ruim twee weken later werd Samoa en andere eilanden in de Stille Oceaan getroffen door een tsunami, veroorzaakt door een onderzeese aardbeving ten zuidwesten van Samoa. Waarschijnlijk vielen vele tientallen doden. Duizenden mensen raakten dakloos.

Het aantal natuurlijke rampen viel mee dit jaar, berekende verzekeringsgroep Munich Re. Het telde wereldwijd 850 verwoestende gebeurtenissen, dat was meer dan het gemiddelde aantal van 770 per jaar. In totaal vielen daardoor 10.000 doden, veel minder dan het gemiddelde van 75.000 per jaar in het afgelopen decennium. De economische schade bedroeg 50 miljard dollar (39 miljard euro) in 2009, terwijl dat normaal gemiddeld 200 miljard dollar is. In het Caribisch gebied vielen de wervelstormen mee in aantal en kracht. Ook in de andere oceanen was het rustiger.

Het dodelijkst was een aardbeving 80 kilometer onder de grond van het Indonesische eiland Sumatra op 30 september: bijna 1200 doden.

Drie verschillende stormen in Azië kostten ruim 1700 levens, vooral op de Filippijnen, Taiwan en Vietnam.

Het duurste was een storm die in januari het noorden van Spanje en het zuidwesten van Frankrijk trof: vier miljard euro.

Metro. Amsterdam likt zijn wonden die de nieuwe metrolijn heeft veroorzaakt. Nieuwe kostenstijgingen en vertragingen bij de bouw van de Noord-Zuidlijn waren in februari aanleiding voor wethouder Tjeerd Herrema (PvdA) om af te treden. Ook al was het allemaal niet zijn schuld, hij wilde de verantwoordelijkheid niet meer dragen.

De onzekerheid in Amsterdam werd in maart gevoed door de instorting van het historisch archief van Keulen, dat dichtbij de bouwput van de Keulse metro staat. Maar in Amsterdam adviseerde oud-minister Veerman (CDA) in juni dat Amsterdam moet doorzetten, anders gaan te veel investeringen verloren. De gemeenteraad volgde zijn advies.

Een enquêtecommissie van raadsleden concludeerde in december dat de beslissing van 2002 om de lijn aan te leggen, onverantwoord was geweest gezien alle onzekerheden.

Noord-Korea blijft de rest van de wereld treiteren met een onvoorspelbare afwisseling van oorlogszucht en vredesgebaren. In mei hield het geïsoleerde, hongerende land een ondergrondse kernproef, veel krachtiger dan de eerste in 2006. Iedereen protesteerde, inclusief Rusland en China die hun laatste restje vriendschap met Noord-Korea gebruiken om het regime in de hand te houden. Noord-Korea reageerde met raketproeven. In november beschoten schepen van Noord- en Zuid-Korea elkaar.

Obama ging in januari aan het werk als president van de Verenigde Staten. Meteen kondigde hij de sluiting van de omstreden terroristengevangenis Guantánamo Bay op Cuba aan. De hervestiging van de gevangenen blijft een probleem.

Hij verbood ook de vormen van marteling die zijn voorganger Bush in het geheim toeliet.

Obama brak ook met het beleid van Bush door in maart onderzoek naar embryonale stamcellen toe te staan.

En hij probeerde een Amerikaans taboe te doorbreken met voorstellen voor een ziektekostenverzekering voor iedereen. In november leek zijn plan enige kans te maken, na een krappe overwinning in het Huis van afgevaardigden.

In een poging het contact met de islamistische wereld te herstellen hield hij een toespraak in Egypte.

Maar in Afghanistan wil Obama de oorlog tegen de taliban en Al-Kaida opvoeren. Net als Bush eist hij van Europa meer militairen voor de strijd daar.

Tot ieders verrassing, ook van hemzelf, kreeg hij in oktober de Nobelprijs voor de vrede toegekend.

Paus Benedictus riep verontwaardiging op toen hij in januari de excommunicatie ophief van vier illegaal gewijde bisschoppen van de priesterbroederschap Sint Pius. Een van de vier, Richard Williamson, had gezegd dat er ’overtuigende bewijzen’ zijn dat er nooit gaskamers hebben bestaan voor de massamoord op joden. In maart betuigde de paus zijn spijt.

Nog meer spijt had de kerk van het verdoezelen van wijdverbreid seksueel kindermisbruik door geestelijken in Ierland. In mei en november verschenen onderzoeken van duizenden gevallen die tot het aftreden van vier bisschoppen leidden. Tot gerechtelijke vervolgingen is het nog nauwelijks gekomen.

Q is de naam van de koorts die tienduizenden zwangere geiten noodlottig werd. Ze werden in december afgemaakt nadat het aantal besmettingen bij mensen was opgelopen tot 2300. Zes mensen overleden er dit jaar aan, maar zij hadden al een andere ziekte.

Ook de gevreesde Mexicaanse griep bleek bijna alleen dodelijk te zijn voor mensen die al verzwakt waren. Deze varkensgriep brak in april uit in Mexico. Binnen enkele dagen werd het virus ook in Europa ontdekt. De Wereldgezondheidsorganisatie kondigde het hoogste alarm af. Bedrijven kregen het advies noodmaatregelen te treffen voor het geval een groot deel van het personeel ziek zou worden. De overheid kocht voor de hele Nederlandse bevolking vaccins in. Maar in augustus, toen de eerste Nederlandse dode viel (een 17-jarige jongen die al ernstig ziek was) oordeelde het RIVM dat de Mexicaanse griep toch een ’gewone griep’ was. Eind december was de pandemie officieel afgelopen.

Ruzie over geld was begin januari opnieuw aanleiding voor Rusland om het gas af te sluiten voor Oekraïne, dat op zijn beurt de gaspijp naar Europa dichtdraaide. Afhankelijke landen in het oosten en zuiden van Europa zaten zonder gas en mensen kwamen in de kou te zitten. De Europese Commissie bemiddelde en kreeg de gasleveringen na drie weken weer op gang. Dit zoveelste conflict was voor de Europese Unie reden extra druk te zetten op de aanleg van nieuwe gasroutes.

Sociale partners konden het in september niet eens worden over het staatspensioen, de AOW. Het kabinet had werknemers en -gevers uitgedaagd om alternatieven te vinden voor het plan om de pensioenleeftijd geleidelijk te verhogen naar 67 jaar. Maar bonden en bazen kwamen er niet uit en het kabinet zet nu zijn zin door. Bondsprotesten tegen het plan brachten maar weinig mensen op straat.

Turkish Airlines-vlucht 1951 smakte op 25 februari een kilometer vóór Schiphol neer in een modderige akker. Negen van de 135 inzittenden vonden de dood, onder wie de drie piloten. Onderzoekers hebben nog geen uitsluitsel kunnen geven over de vraag waarom die piloten geen toezicht hielden op de automatische piloot. Die automaat werd misleid werd door een haperende hoogtemeter. De piloten hadden dat niet in de gaten. Letseladvocaten hebben al een zaak angespannen tegen Boeing in Amerika omdat zij die hoogtemeter de hoofdschuldige vinden (en omdat er bij de Turken waarschijnlijk minder te halen valt).

Wel oplettend was de gezagvoerder van een Airbus 320 die een vlucht ganzen in zijn motoren kreeg, kort na het opstijgen in New York op 15 januari. Gezagvoerder Sullenberger stuurde zijn toestel naar de Hudson Rivier die langs de wolkenkrabbers van New York stroomt. Zes minuten na de start wist hij een noodlanding op het water te maken, waarbij alle 155 inzittenden ongedeerd bleven.

Minder gelukkig was Air France-vlucht 447 die op 1 juni van de radar verdween boven de oceaan op de route van Brazilië naar Parijs. Gezien de automatische radiosignalen die in Parijs werden opgevangen is het toestel in zwaar weer terechtgekomen. Er zijn wat brokstukken gevonden, maar niets dat opheldering kan geven. Van de 228 inzittenden zijn 51 lichamen gevonden. De zoektocht naar de zwarte dozen wordt in februari voortgezet.

Uitdieping van de Westerschelde bleef een gevoelige kwestie tussen Nederland en België. Al sinds 1839 toen Nederland de Belgische onafhankelijkheid erkende en de doorvaart naar de haven van Antwerpen garandeerde, is er geruzie over maatregelen en kosten. Dit jaar leek een akkoord over de uitdieping van de vaargeul te stranden op compensatie voor de schade aan de natuur. Het doorsteken van de dijken in de Hedwigepolder, om het watermilieu meer ruimte te geven, stuitte op Zeeuwse bezwaren, ook van de Zeeuw Balkenende. Daardoor zou er opnieuw vertraging komen bij de uitdieping, die al in 2009 klaar had moeten zijn. De Belgen werden nu echt boos. Het Nederlands kabinet zwichtte en besloot in oktober om de polder op te offeren.

Vechten doet Nederland nog steeds in Afghanistan. Het mag hier geen oorlog heten, want het is officieel beveiliging van het ontwikkelingswerk. Maar dat gaat niet van harte meer nu successen uitblijven en Afghanistans president Karzai zich met dubieuze middelen liet herkiezen.

Nederlands ontving in maart zo ongeveer de halve wereld op een Afghanistan-top. Ook daar bleef het tobben over wat te doen met dit weerbarstige gebied.

Of Osama bin Laden er nog in de buurt zit, is onduidelijk. De Amerikaanse minister van defensie Robert Gates erkende in december dat de VS zijn spoor al jaren bijster zijn.

President Obama stuurt 30.000 militairen extra naar Afghanistan, in de hoop dat hij over anderhalf jaar met de terugtrekking kan beginnen, net zoals in Irak. De Navo-landen gezamenlijk beloofden na Amerikaanse druk 7000 militairen extra.

Willem-Alexander, de kroonprins, kwam in de problemen met zijn vakantiehuis in Mozambique. Zelfs de Oranjeverenigingen protesteerden tegen zijn bouwplan in het afgelegen Afrikaanse land, waar berichten over intimidatie en andere onfrisse praktijken vandaan kwamen. De onvrede van de Oranjeklanten was opvallend, zo kort na de aanslag in Apeldoorn (zie Feest) die het koningshuis sympathie had opgeleverd. Politici vreesden extra kosten voor vliegreizen en bewaking. Maar premier Balkenende zag geen probleem. Totdat Willem-Alexander zelf afzag van zijn vakantiehuis, dat hij na voltooiing zal verkopen. Toen vond Balkenende dat verstandig. In Argentinië heeft de kroonprins bouwgrond gekocht in een ski-oord, waar de broer van Máxima een restaurant heeft.

Balkenende had publiekelijk wel moeite met het beheer van het vermogen van prinses Christina (geen lid van het koninklijk huis) vanuit het werkpaleis van haar oudste zus, Beatrix. Dat vermogen is weggestopt in brievenbusfirma’s op het Kanaaleiland Guernsey zodat er geen Britse belasting over betaald hoeft te worden. Ook al is het legaal, het staat niet mooi voor een koninklijke familie. Volgens Balkenende wordt de belastingontwijking sinds oktober niet meer vanuit het paleis gedirigeerd.

XL Het aantal Nederlandse volwassenen met overgewicht lijkt zich te stabiliseren op 52 procent van de mannen en 41 procent van de vrouwen. Kinderen worden nog wel steeds dikker. De broodmagere Paul Rosenmöller (ex-Kamerlid GroenLinks) voert campagne om Nederlandse kinderen de gezondste van Europa te maken, naar het voorbeeld van 165 Franse gemeenten die overgewicht drastisch hebben teruggebracht.

Het overheidsstreven naar gezonde burgers kreeg een klap toen café De Kachel in Groningen in juli door het gerechtshof in Leeuwarden werd vrijgesproken van overtreding van het rookverbod. Er is een nieuwe wet in de maak om het rookverbod in de horeca overeind te houden. In 2009 rookte 27 procent van de volwassenen (ouder dan 15) en 24 procent van de jongeren (10 tot 19).

Yuri van Gelder, topturner aan de ringen, moest bekennen dat hij verslingerd is aan de cocaïne. Het leverde hem een schorsing op en zijn werkgever – het ministerie van defensie – zette hem op straat. Ook de Amerikaanse golfer Tiger Woods (de eerste sportmiljardair) viel diep: een bizar auto-ongeluk leidde eerst tot speculaties en daarna tot de bekentenis van Woods dat hij er minnaressen op nahield. Met golfen is hij even gestopt.

Het lukte Roger Federer eindelijk om Roland Garros te winnen. Daarmee betrad hij een select gezelschap tennissers dat alle vier de Grand Slam-toernooien heeft gewonnen. Toen hij vervolgens ook nog Wimbledon won – en daarmee de eerste speler werd met 15 Grand Slam-titels – stond voor iedereen vast: hij is de grootste tennisser aller tijden.

Ook opmerkelijk: zevenvoudig winnaar van de Tour de France Lance Armstrong stapte na drie jaar weer op de fiets, reed met de besten mee en werd uiteindelijk derde in de Franse wielerwedstrijd.

Zeerovers blijven de zee bij Somalië onveilig maken voor de scheepvaart. Oorlogsschepen uit vele landen konden slechts enkele keren voorkomen dat schepen werden gekaapt. De Nederlandse marine pakte in december dertien piraten op toen ze een Duits schip aanvielen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden