2 a 3 + 75

Maandag verschijnt het boek 'Brief aan mijn dochter' van Trouw-redacteur Jaffe Vink. Vink neemt zijn dochter mee op een tocht door het pandemonium van seks en geweld, een eigentijdse variant van de hel van Dante. Onderweg komt hij straatmuzikanten tegen van de afdeling Moord en Zeden van de landelijke recherche, die hem met hun cijfers willen geruststellen. 'Ze spelen prachtig op de banjo en hun cijfers klinken ons als muziek in de oren, maar waarom kijken ze zo afgemeten? Beginnen ze te vermoeden wat er onder de oppervlakte beweegt?'

Maar de zaal heeft nog die andere tekst in het hoofd: 'Heer, wij vragen U te zijn met de vreemdeling die aan onze poorten klopt.' Wat is er toch met de christenen gebeurd dat ze elke vreemdeling omarmen in hun kerk, met hun soeppannetjes, alsof ze elk besef van de boom der kennis van goed en kwaad zijn verloren? En wat is er gebeurd met de socialisten, communisten en pacifisten - allemaal voormalig - dat ze in elke vreemdeling een broeder zien die strijdt tegen slavernij, kolonisatie en uitbuiting, maar de ongezouten verhalen van tante Sjaan uit De Pijp niet meer horen? En wat is er gebeurd met de Kollumer kaas? Al tijden is er voor dit trotse product geen pastorale reclame meer gemaakt met grazende koeien in een vredig land. Komt dat omdat de naam Kollum nu andere associaties oproept?

De zestienjarige Marianne Vaatstra uit Zwaagwesteinde was vrijdagavond 30 april 1999 naar Kollum gegaan om Koninginnedag - annex de Kollumer kaasdagen - te vieren. De volgende ochtend is ze door familieleden en vrienden teruggevonden in een weiland.

De naam Marianne Vaatstra stond op het zeventig meter lange lint dat werd meegedragen tijdens de stille tocht in Vlaardingen. Ze was een voorbeeld in de reeks van slachtoffers van zinloos geweld. In haar geval kwamen er nog andere factoren bij. De nabijheid van het asielzoekerscentrum, de verdenking van Ali V. en de opstandigheid van de bevolking zorgden voor een grimmige en explosieve sfeer in de Friese dorpen.

Als we nu eens zo nuchter mogelijk naar deze zaak kijken, los van de explosieve sfeer van dorp en Ali, los van de gestapelde verontrusting over zinloos geweld, los van het pandemonium van seks en geweld - want we zullen alles proberen om ons gerust te laten stellen - dan kun je de kale vraag stellen: Komt kindermoord vaak voor in Nederland? De vraag kwam op na de dood van de vijftienjarige Maartje Pieck uit Kampen.

Het statistische antwoord kent weinig allure: gemiddeld twee a drie keer per jaar. Dat wil zeggen buiten 'de huiselijke sfeer', zoals dat heet in registratietermen. Per jaar worden zestig tot zeventig kinderen in Nederland door familieleden gedood. En ongeveer zeventig kinderen komen jaarlijks om in het verkeer. Daarmee vergeleken hebben we het over heel kleine aantallen, zegt rechercheur Carlo Schippers van de afdeling Moord en Zeden van de landelijke Directie Recherche in nrc Handelsblad. Is Nederland bijzonder? vraagt de krant. Welnee, menen ze bij Moord en Zeden. 'Het ging opvallen door Dutroux in België, de witte marsen, die in Nederland stille tochten werden. Dan gaan de media vanzelf meer berichten. Geen enkel Europees land springt er in aantallen echt uit, het is een grijze soep qua moordcijfers.'

Twee a drie per jaar! In één klap wordt alle commotie van tafel geveegd. Elk afzonderlijk geval is een ondragelijke gebeurtenis, maar verder is er niks aan de hand.

De Directie Recherche was in een lastig parket gekomen toen het nos-Journaal direct na de dood van Maartje Pieck een vraag stelde: 'Worden er de laatste tijd niet opvallend veel meisjes vermoord?' Het Journaal meldt, na raadpleging van deskundigen, op donderdagavond 13 juli, de dag dat Maartje Pieck door een wandelaar is gevonden in de bossen aan de rand van Kampen: 'Als het bij Maartje Pieck om een misdrijf blijkt te gaan, dan is dat de zesde moord op een jong meisje op een rij. Binnen anderhalf jaar. Dat is een uitzonderlijk hoog aantal, vinden deskundigen. Maar om op zo'n korte termijn van een trend te spreken, vindt men nog te vroeg. De Directie Recherche heeft ook nog nooit een zo hoog aantal eerst vermiste en daarna vermoorde meisjes binnen zo'n korte tijd geregistreerd.'

Twee dagen later meldt de Volkskrant: Golf van kindermoorden is misvatting. 'Met grote verbazing hoort I. Vogels van de Directie Recherche hoe verschillende media een golf van kindermoorden suggereren. Terwijl de toedracht van de dood van Maartje Pieck nog onbekend is, legde het nos-Journaal donderdag meteen verband met een oplopend aantal tienermeisjes dat de dood vond na te zijn misbruikt. Onzin, zegt Vogels. Vorig jaar waren er drie soortgelijke zaken waarin een meisje werd meegenomen en vermoord. Dat is inderdaad meer dan in 1998, want toen was het er één. De jaren daarvoor schommelde het tussen de nul en twee zaken; dat zijn geen cijfers waaruit je iets kan afleiden. Van een trend is geen sprake.'

Enkele dagen later, nadat ook NRC Handelsblad zich in de strijd om de cijfers heeft geworpen met zijn twee a drie, stuurt de hoofdredacteur van het nos-Journaal,

Nico Haasbroek, een ingezonden brief naar de Volkskrant. Het is een gevoelig onderwerp, schrijft Haasbroek, en daarom is het van belang heel nauwkeurig te zijn. 'De deskundigen die wij voor deze tekst raadpleegden, wilden niet voor de camera reageren, maar waren wel eensgezind. En gek genoeg behoorde daar ook dezelfde mevrouw I. Vogels toe. We hebben mevrouw Vogels de tekst voor uitzending voorgelegd. En op haar aanraden nog wat bijgeschaafd. Waarom zij tegen de Volkskrant zegt dat zij "met grote verbazing" haar eigen opvatting hoorde, weet ik niet. Of zij was in de war of de journalist van de Volkskrant.'

Dat is even schrikken als je eigen opvatting door Harmen Siezen op het Journaal wordt vertolkt. Een uitzonderlijk hoog aantal, maar van een trend is geen sprake. Het kan zijn dat de snelheid van de journalistiek en de omzichtigheid van justitie hier frontaal zijn gebotst.

Maar zijn we nu gerustgesteld door die twee a drie?

Of blijft er iets knagen? De cijfers liegen toch niet? Komt het omdat die lui van Moord en Zeden als een stelletje straatmuzikanten nog op de banjo spelen terwijl het onrustig is in de stad? Ze spelen prachtig op de banjo en hun cijfers klinken ons als muziek in de oren, maar waarom kijken ze zo afgemeten? Beginnen ze te vermoeden wat er onder de oppervlakte beweegt, zien ze de schaduwen van het slaan en schoppen en steken, horen ze de geluiden van het vechten en razen, gevolgd door het gehuil van de gewonden, weten ze dat de daders steeds jonger worden en de daden schokkender en moeten ze nu proberen hun weg te vinden in de chaos van drugs, drank en geweld - in het domein van de gebroken getallen? Dringt het tot hen door dat het wanhopig tellen van onze dode kinderen niet meer voldoende is?

Terwijl ik dit schrijf - het is dinsdag 19 september 2000, de koningin leest de troonrede voor en zegt dat het voorspoedig gaat in Nederland (geen spoor van de moleculaire burgeroorlog) - lees ik in Trouw dat de verdachte van de moord op Maartje Pieck heeft bekend, dat een veertienjarig meisje in Nijmegen is mishandeld en met de dood bedreigd door een groep onbekende jongens, en dat de rellen in de Dordrechtse wijk Oud-Krispijn van afgelopen vrijdag volgens een bewoner 'meer dan een incident zijn' en volgens de wethouder 'niet meer dan een incident'.

Roeren zich hier de ingewanden van ons koninklijke land? Is dit het vage tromgeroffel van een oorlog die niet is uitgeroepen? Hoe moeten we dat veertienjarige meisje tellen; ze is niet dood, ze is met de dood bedreigd. Spreekt ze de waarheid of heeft ze het verzonnen? Was ze te laat thuis en heeft ze, als excuus, enkele gruwelijkheden gefantaseerd? Want ook dat hoort bij het geharrewar van een oorlog: de waarheid is het eerste slachtoffer. Het zou niet de eerste keer zijn dat een kind thuiskomt met een opgediste leugen. Meestal heeft zo'n leugen een onprettig achterland. Maar als het waar is, als dit het rumoer van de straat is, waarom praat de koningin dan gewoon door, waarom zegt ze er niets over? En wat is er aan de hand in Dordrecht? Heeft de afdeling Moord en Zeden nog wat cijfers van deze onrustige stad?

Vervolg op pagina 46

De moluculaire burgeroorlog

Vervolg van pagina 45

Het waren rellen zonder voetbalwedstrijd en zonder waterkanon. Het verslag begint met een treffend detail:

Wanneer een geblindeerde blauwe politiebus wordt weggesleept, is duidelijk wie de baas is in deze wijk - de bewoners. De Antilliaanse jongeren staan rustig maar trots te kijken naar de bus die zij naar eigen zeggen hebben vernield. Volgens enkele bangig samenklittende agenten, die in de wijk achterblijven, had de bus gewoon panne.

De krant beschrijft een bewoner, een kaalgeschoren man met het woord vader groot op zijn arm getatoeëerd, die Oud-Krispijn heeft zien veranderen van een volksbuurt in Klein Curacao en die het schouwspel vanaf zijn plastic tuinstoel gadeslaat. Bang is hij niet meer, de enorme hond naast hem biedt voldoende bescherming. Alleen tegen 'de vuurwapens waar de Antillianen mee rondzwaaien' kan hij niets beginnen.

Het begon met een aanhouding. Het zou volgens geruchten in de wijk gaan om een vuurgevaarlijke Antilliaan. Als reactie op de arrestatie belegerde een groep van zo'n zestig Antilliaanse jongeren de wijkpost van de politie. De ruiten sneuvelden en de politie ging ervandoor. De jongeren wierpen barricades op van metalen en plastic vuilcontainers en staken een auto in brand, voorbijrijdende auto's werden met bierflessen bekogeld en omstanders kregen stenen naar hun hoofd. De politie kwam terug met meer dan dertig agenten, twee diensthonden en twee arres tatie-eenheden, veegde het plein en de omgeving schoon en arresteerde zes verdachten in de leeftijd van veertien tot veertig jaar.

De burgemeester stoort zich aan de berichtgeving. 'Waar ging het om?' begint hij, en je waant je terug aan de keukentafel in de burgemeesterswoning, met Swiebertje en huishoudster Saartje. 'Waar ging het om? De politie wil iemand arresteren, dat loopt uit de hand, er wordt een brandje gesticht en de ruiten van de politiepost worden ingegooid. De politie ziet zich tegenover zo'n overmacht geplaatst, dat ze zich terugtrekt om versterking te zoeken. Met behulp van de mobiele eenheid wordt de rust hersteld en worden de daders in de kraag gepakt. Daarmee heeft de politie laten zien dat zij de baas is in de wijk. Dat zijn de feiten. We moeten de zaken wel in hun juiste proporties blijven zien.'

De juiste proporties? In 1999 kwam opnieuw een grote groep nieuwkomers van de Antillen naar Oud-Krispijn. De Antillianen zorgden voor een gewelddadige zomer, zo erg dat de politie zich terugtrok en de wijkpost ophief. Nu heeft het gemeentebestuur besloten de woningen aan het Jozef Israëlsplein in het centrum van de wijk te slopen. De meeste bewoners zijn al vertrokken vanwege het geweld en de drugsoverlast. Wat zijn nu de juiste proporties? Als een wijk grondig verandert door de komst van veel Antillianen, voeren burgemeester en wethouders hierover geen debat. Als de meeste bewoners zijn vertrokken, besluiten burgemeester en wethouders de woningen te slopen en gaan de Dordtse welzijnswerkers zich verdiepen in de Antilliaanse cultuur van de salsa. 'We moeten de zaken wel in hun juiste proporties blijven zien,' sprak de burgemeester verstoord.

De teller van dodelijke schietpartijen staat dit jaar nog steeds op nul, constateert de Dordtse politiechef, terwijl het aantal gewelddadige berovingen en overvallen fors is afgenomen. Maar de persrechter merkt op dat het aantal strafzaken niet afneemt. 'Gevoelsmatig zeg ik dat we het vorig jaar drukker hadden, maar dat blijkt niet uit de cijfers. We halen dit jaar dezelfde productie als vorig jaar.' De persrechter maakt zich zorgen over de enorme toename van het aantal minderjarigen dat voor de strafrechter moet verschijnen. De daders worden steeds jonger en de delicten steeds zwaarder.

Dat zijn de feiten die tellen: de daders worden steeds jonger en de delicten steeds zwaarder. Swiebertje en Saartje kijken een beetje bezorgd.

Maar de Dordtse wethouder is, net als de burgemeester, boos op de media: 'Ik lees dat er in Tilburg drie mensen zijn doodgeschoten. Of het om Antillianen, Turken of Nederlanders gaat, lees ik niet. Evenmin om welke buurt het gaat. In Dordrecht zijn bij een op zichzelf vervelend incident geen doden gevallen, zelfs geen gewonden, maar alleen omdat het zich in Krispijn afspeelde, wordt het toch breed uitgemeten. Maar het was niet meer dan een incident.'

Tilburg. Drie moorden. We gaan meteen door naar Tilburg - het begint nu te lijken op een sociodrama waarin de bijrollen het heft in handen hebben genomen, terwijl de koningin nog niet is uitgesproken - waar in een probleembuurt zondagavond drie mensen werden doodgeschoten in een drive-by-shooting. 'Brute moord in rustig laantje,' kopt nrc Handelsblad. Het verslag op pagina twee staat ingeklemd tussen 'Verdachte in moordzaak Pieck bekent', 'Racistisch geweld', 'Nazi-muziek blijkt groeisector', 'Halve ton voor moord op Bonifatius' en 'Gesloten deuren bij zedenzaak' - het is prinsjesdag op zijn paasbest.

De verdachte bekende omdat zijn alibi niet klopte, terwijl allochtonen zich in toenemende mate schuldig maken aan racistisch geweld, maar bij Jaspers Berzerker Records kun je cassettes bestellen van de Brabantse band Holocaust met een toespraak van Hitler, of cd's van Kristallnacht, een Franse band die een arische oorlog uitroept tegen joden, communisten, homoseksuelen en migranten - 'Een subcultuurtje,' zegt de officier van justitie - en Dokkum gaat Bonifatius groots herdenken met een promotiefilm waarin de moord op de zendeling wordt nagespeeld, en in Almelo - we naderen nu de gebroken getallen van het pandemonium - gaan de deuren van de rechtszaal dicht tijdens de behandeling van vijfenzeventig aangiften van seksueel misbruik van kinderen, een zaak die vorig jaar begon met de aanhouding van twee zusjes van elf en dertien: twee daders, de dertienjarige inmiddels veroordeeld tot jeugdgevangenis en terbeschikkingstelling, de elfjarige niet vervolgd vanwege haar leeftijd, en nu staan hun ouders en een oom terecht en de misdrijven zijn dermate gruwelijk, schokkend en gewelddadig dat een zitting achter gesloten deuren gerechtvaardigd is. 'Leden van de Staten-Generaal, deze jaren van voorspoed bieden ons goede mogelijkheden om vorm te geven aan de toekomst.'

Laten we Tilburg maar even vergeten, dat was een afrekening in het drugsmilieu - ontbreekt in Van Dale - en dat geloven we wel, die moeten ze maar ergens anders bij optellen. Maar waar moeten we dat getal van vijfenzeventig aangiften bij optellen, er zijn geen doden gevallen - als ik de Dordtse wethouder mag citeren - dus ze passen niet bij de twee a drie van Moord en Zeden, en waar is dat meisje van elf gebleven, nu haar zusje in de gevangenis zit en haar ouders en haar oom achter gesloten deuren verblijven? Bij haar tante? Antilliaans? Turks? Nederlands? Hoe heeft ze haar twaalfde verjaardag gevierd?

Mijn dochter, kun je het nog volgen? Er zijn van die momenten dat ik geen krant meer wil zien en geen journaal meer wil horen, dat ik de hoed van de koningin wil opvreten en alles en iedereen aanvliegen en de wereld kort en klein slaan.

Take a message to Mary,

Tell her that my ship set sail,

Tell her that I went to Timbuktu,

But don't tell her I'm in jail.

Kom, lieverd, we gaan een appeltaart bakken, een heerlijke appeltaart.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden