2,4 miljoen boete op een woord

Amerika’s nationale tv-zenders krijgen sinds kort hoge boetes voor schuttingtaal of bloot in uitzendingen. Dat is mede te danken aan de vasthoudende lobby van een conservatieve organisatie voor ouders, die dagelijks hun programma’s beeld voor beeld onderzoekt.

Caroline Schulenburg kijkt de hele dag tv. Dat is haar werk. Elke werkdag zit ze voor de buis, in het eerste werkblok in een kantoor in Alexandria, een voorstad van Washington DC. Acht verschillende smaken kruidenthee en een scheurkalender met spreuken van de dalai lama moeten een tegenwicht vormen tegen alle ranzigheid en geweld die Schulenburg beroepshalve zegt op te sporen.

Ze is ’entertainment-analiste’ bij de Parents Television Council (PTC), een organisatie voor ouders, die de tv-stations onder druk zet om tussen zes uur ’s ochtends en tien uur ’s avonds niets vulgairs, gewelddadigs of seksueel geladens uit te zenden, omdat er in die uren kinderen meekijken. Beelden vol geweld en seks kunnen een ’destructieve invloed’ op de jeugd en de Amerikaanse cultuur in het algemeen hebben, weet de ouderorganisatie PTC.

De organisatie bestaat al ruim tien jaar, maar ze brak in Amerika in 2004 echt door toen in de pauze van een groot sportevenement een borst van zangeres Janet Jackson in beeld kwam. Haar leden – de PTC zegt er één miljoen te hebben – begroeven het Amerikaanse commissariaat voor de media (FCC) direct onder honderdduizenden klachten.

Snelle en massale protesten zijn het handelsmerk van de lobbyclub. De PTC is in staat die te lanceren omdat haar analisten alle programma’s van de grote tv-zenders, liefst de dag nadat ze uitgezonden zijn, nalopen op ’onzedelijkheid’ of geweld. Het kantoor van Alexandria heeft een tv-archief van 100.000 uur tv vol ’overtredingen’.

Schulenburg volgt al een jaar alles wat Fox, een topzender, uitzendt. Ten tijde van het bezoek van de verslaggever bekijkt ze net een episode van ’Hell’s Kitchen’. Dat is een realityshow, waarin een groep vrouwelijke aspirant-koks strijdt tegen een mannenteam om het recht in een tophotel van Las Vegas te werken.

,,Het programma gaat helemaal niet om koken’’, zegt Schulenburg, terwijl ze een scène terugspoelt. ,,Het draait om chef-kok Gordon Ramsay. Hoe die constant alle deelnemers uitscheldt en vernedert.’’ Ten bewijze laat ze een stuk zien waarin hij roept: ,,Weet je, ik begin echt de schurft aan de kerels te krijgen’’, gevolgd door wat f-woorden zullen zijn, die Fox al voorzichtigheidshalve door ’piep’ heeft vervangen. Schulenburg legt ze toch allemaal vast in een rapport.

’Hell’s Kitchen’ behoudt na Schulenburgs rapport zijn negatieve kijkadvies op de website van ouderorganisatie PTC. Maar na de aflevering van 15 augustus jl. van het Fox-drama ’Rescue Me’ (’Red Me’), dat een Newyorkse brandweerkazerne na 11 september verbeeldt, riep de club per e-mail alle leden tot actie op. De episode zou vol geweld en seks zitten. De analist turfde 19 keer ’shit’, 18 keer ’ass/asshole’ (klootzak) en veertien maal ’Jesus Christ’.

Als de PTC alarm slaat, zetten ze zich bij het Amerikaanse Commissariaat voor de media intussen schrap. In 2000 kreeg het commissariaat nog maar 111 klachten over ’onzedelijkheid’ binnen. In de eerste drie maanden van 2006 alleen al waren dat er 275.131. Hoofdzakelijk van PTC-leden, na zo’n ’alarm’.

Onder die druk is het commissariaat, zeker na het Janet Jackson-incident, actiever en strenger geworden. Het beboette de afgelopen jaren vaker tv- en radiostations.

Maar zijn grootste succes boekte de PTC deze zomer, toen het Congres de boete voor onzedelijkheid vertienvoudigde tot 250.000 euro per overtreding. Als een nationale tv-zender het bewuste programma tezelfdertijd ook via regionale stations uitzendt, krijgen die ook de boete. Eén vies woord kan zo voortaan maximaal 2,4 miljoen kosten.

In Alexandria viert woordvoerder Melissa Caldwell het succes. ,,De laatste jaren hebben we het commissariaat tot daadkracht opgepord. Dankzij die nieuwe wet stellen haar boetes nu ook iets voor. Mediabedrijven die miljarden verdienen lachten om 25.000 euro boete. Maar 2,4 miljoen euro doet pijn. Dat zal hen tot nadenken aansporen.’’

Critici vrezen dat de wet tot zelfcensuur en verschraling leidt. Ze wijzen erop dat een zender de speelfilm ’Saving Private Ryan’ (vijf oscars) over een militaire reddingsactie in Normandië na D-Day niet durfde te vertonen, omdat de acteurs tijdens gevechten vloekten.

Het commissariaat beboette onlangs een tv-station in Californië voor het net te vroeg uitzenden van de bekroonde serie over de geschiedenis van de blues van regisseur Martin Scorsese. Een paar oudere musici gebruikten ’ongepaste’ woorden. Culturele programma’s moeten ontzien worden, vinden critici.

Jim Dyke van mediawaakhond TFV Watch waarschuwt ook dat verslaggeving onnodig voorzichtig wordt. Sommige stations zenden sportwedstrijden met vijf seconden vertraging uit, omdat ze een woede-uitbarsting van een trainer er nog net uit willen kunnen knippen. ’Sturen we nog verslaggevers naar Irak als na een vloek op het slagveld in Washington de hel losbarst?’, vraagt hij in een stuk in allerlei kranten.

Dyke wil dat de PTC meer tegenwerk krijgt. ’Waarom is Washington zo onder de indruk van de honderdduizenden klachten die het commissariaat genereert?’, vraagt hij. Uit onderzoek blijkt dat de meerderheid van haar klagers het omstreden tv-programma niet eens gezien heeft. Zij volgen blind de commando’s op van PTC. Volgens Jim Dyke is de lobby onderdeel van een conservatieve beweging die ’tv op de maat van hun waarden wil snijden’.

Het valt niet te ontkennen dat de PTC uit de behoudende hoek voortkomt. Oprichter en directeur is Brent Bozell III. Die voerde in 2004 fel campagne voor de herverkiezing van president Bush en is een prominent criticus van alles wat progressief is.

Ook in het kantoor in Alexandria is de conservatieve invloed onmiskenbaar. Analiste Schulenburg speurt in tv-programma’s meteen ook naar ’linkse vooroordelen’ of antichristelijke propaganda. Die speelt ze door naar het Media Onderzoekscentrum, dat in hetzelfde pand zetelt en ook door Bozel opgericht werd en geleid wordt. Dat centrum brengt de ’linkse dominantie’ van de media in kaart.

Woordvoerder Caldwell bestrijdt dat de PTC beïnvloed wordt door het andere werk van haar baas. ,,Dat staat compleet los van ons. De leden zijn politiek heel divers. We hebben in gesprekken met hen een consensus gevonden welke tv niet door de beugel kan.’’ Dat de klachtenregens bij de FCC woede op commando zijn, wijst ze van de hand.

Ze ontkent niet dat de PTC ook actief bij tv-zenders lobbyt om vooral programma’s te maken rond ’gezonde families’. ,,Tv toont nu alleen gebroken gezinnen of mensen met bizar seksueel gedrag. Als je zulk gedrag toont, maak je het normaal’’, verdedigt ze het beleid. Ze praat waarderend over de beginperiode van de televisie ’toen die nog wel een ideaalbeeld uitdroeg’.

Homoseksualiteit past daar niet in. De PTC vindt het niet erg als een figuur in een tv-serie homo is, licht Caldwell toe, maar het wordt ’zorgelijk’ als die ook daadwerkelijk ’vertelt over afspraakjes en zijn gedrag benadrukt’.

Caldwell ontkent ook dat haar organisatie vooral gericht is op onzedelijkheid en niet op geweld – volgens sommige kenners een veel groter probleem op de Amerikaanse tv. ,,We werken daar ook hard aan, maar de Amerikanen staan veel toleranter tegenover geweld dan tegenover bloot.’’ Boetes voor gewelddadigheid op tv zijn politiek onbespreekbaar, zegt ze.

Andere organisaties wijzen ouders op hun verantwoordelijkheid. Er zijn chips voorhanden waarmee ze kunnen voorkomen dat kinderen zelfstandig kijken naar programma’s die volgens de kijkwijzer voor hen niet geschikt zijn.

Caldwell wil daar niets van weten. Die classificaties zijn een wassen neus, stelt ze. Te veel smerigheid slipt er toch doorheen. ,,We willen de last niet bij de ouders leggen. De industrie moet zich gewoon aan de regels voor betamelijkheid houden.’’

Met censuur of het opdringen van waarden heeft dat volgens haar niets te maken. ,,De tv moet weer maatschappelijk verantwoordelijk worden.’’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden