'1500 voet en we hebben een besturingsprobleem'

De Rijksluchtvaartdienst, die de leiding heeft over het onderzoek naar de vliegramp, waarbij op vier oktober een Boeing 747 van de Israelische luchtvaartmaatschappij in de Bijlmermeer is verongelukt, heeft gisteren het transcript openbaar gemaakt van het gesprek tussen de verkeersleiding en de bemanning zoals dat is vastgelegd op geluidsbanden bij de verkeersleiding. Hieronder volgt de communicatie tussen de verkeersleiding op Schiphol en de bemanning van de El Al 1862, zoals die gisteren is vrijgegeven door de onderzoekscommissie. Op verschillende plaatsen is ook de communicatie tussen de verkeersleiders onderling opgenomen. Het cursief afgedrukte commentaar is een inschatting van de onderzoekscommissie van de situatie en is dus achteraf toegevoegd om de ontwikkelingen toe te lichten. Tussen haakjes verduidelijking van de redactie. 'El Al 1862' is het ramptoestel 'Toren' is de verkeerstoren van Schiphol 'AMS radar' is vluchtleiding voor boven de 9000 voet 'Approach' is verkeersleiding voor tussen de 1000 en 9000 voet 'Arrival' is eveneens verkeersleiding

17:20:52: El Al 1862 Toren Alles gereed voor opstijgen, we rijden

17:20:55 Toren El Al 1862 Roger (begrepen)

17:22:59 Approach El Al 1862 .., eh, middag, klim naar 9000 voet

17:23:07 El Al 1862 Approach 9000, roger

17:25:41 Approach El Al 1862 El Al 1862 contact Amsterdam op (frequentie) 124.87

17:25:45 El Al 1862 Approach 124.87, goeiedag

17:25:52 El Al 1862 AMS radar Amsterdam, El Al 1862, goede avond, ik ga voorbij 4300

Commentaar: De vlieger meldt zich bij Amsterdam radar en geeft aan dat hij reeds op 4300 voet hoogte zit en klimmende is.

17:25:53 Approach AMS radar Kan je de KLM 237 zo hebben in verband met die El Al, want die klimt voor geen meter, die El Al?

Commentaar: Dat de El Al "niet klimt" moet gezien worden vanuit de werkpositie van de verkeersleider. Die moet er voor zorgen dat de vliegtuigen in zijn 'werkgebied' met een voldoende hoogteverschil langs elkaar heenvliegen. De opmerking slaat op de relatieve klimprestaties van het toestel, dit ten opzichte van de andere vliegtuigen, en heeft niets te maken met de absolute klimprestaties. Uit de gegevens van de Flight Data Recorder is gebleken dat het vliegtuig volgens een normale procedure aan het klimmen en versnellen is om de flaps op te kunnen halen.

17:25:59 AMS radar Approach Nee, maar da's geen probleem

17:26:00 Approach AMS Radar OK, dan krijg je 'm

17:26:02 AMS radar El Al 1862 El Al 1862, hallo, klim naar 2100 voet

17:26:06 El Al 1862 AMS radar 2100, roger

17:27:56 El Al 1862 AMS radar El Al 1862, mayday (internationaal noodsignaal), mayday, mayday, we verkeren in nood

Commentaar: De vlieger maakt hier melding van een noodgeval. Het is nog niet duidelijk wat er aan de hand is.

17:28:00 AMS radar El Al 1862 El Al 1862 roger, break, KLM 237 richting 090 (negentig graden, pal oost)

Commentaar: De verkeersleiding geeft aan dat hij het bericht ontvangen heeft en stuurt een ander toestel uit de buurt om ruimte voor de El Al 1862 te maken.

17:28:06 AMS radar El Al 1862 El Al 1862, wil je terug naar Schiphol?

Commentaar: Deze vraag wordt gesteld omdat de gezagvoerder de enige is die kan beslissen of hij gezien de aard van het probleem kan en wil terugkeren naar Schiphol. Elementen die bij deze beslissing een rol spelen zijn onder andere gewicht, baanlengte een weersomstandigheden.

17:28:09 El Al 1862 AMS radar Affirmative (klopt!), mayday, mayday, mayday

Commentaar: Bevestiging dat de vlieger terug wil keren.

17:28:11 AMS radar El Al 1862 linksaf richting 260 (graden), velden eh... achter je..., eh, ten westen van je, eh..., afstand 18 mijl

Commentaar: De verkeersleider geeft hier een instructie om het vliegtuig terug te laten keren naar Schiphol en geeft tevens aan in welke richting en op welke afstand het vliegveld zich bevindt.

17:28:17 El Al 1862 AMS radar roger, we hebben brand in motor nummer 3, we hebben brand in motor nummer drie

Commentaar: De vlieger meldt dat hij een brand heeft in motor drie. Gezien het feit dat motor drie niet meer aan het toestel zit kon dit alarm slechts veroorzaakt worden door kortsluiting of een open verbinding in de bedrading, ontstaan door het afbreken van de motor. De vliegers kunnen, vanwege de constructie van dit type vliegtuig, vanuit de cockpit niet zien dat motor drie van de vleugel afgevallen is.

17:28:22 AMS radar El Al 1862 roger, richting 270 voor nadering

Commentaar: De verkeersleiding gaat er op dit moment nog van uit dat devlieger gebruik zal willen maken van de hoofdlandingsbaan (baan 06, de Kaagbaan) en geeft hem opdracht om koers 270 te gaan vliegen om hem in een standaard naderingspatroon voor baan 06 te krijgen vanaf de positie die het vliegtuig op dat moment heeft.

17:28:24 El Al 1862 AMS radar 270 nadering

17:28:31 AMS radar El Al 1862 El Al 1862, benedenwind 040 (noordoostelijk) en21 knopen

17:28:32 El Al 1862 AMS radar roger

17:28:46 El Al 1862 AMS radar El Al 1862 ben motor nummer drie en nummer vierkwijt, nummer drie en nummer 4

Commentaar: In het vakjargon betekent dit niet dat de motoren er af gevallen zijn, maar dat motor drie en vier geen stuwkracht meer leveren.

17:28:50 AMS radar El Al 1862 roger, 1862

17:28:54 El Al 1862 AMS radar Welke landingsbaan krijg ik op Amsterdam (Schiphol)

17:28:57 AMS radar El Al 1862 baan 06 is beschikbaar, sir, wind 040 en 21 knopen, QNH 1012 (luchtdruk in millibar)

Commentaar: In bovenstaande conversatie geeft de verkeersleiding aan wat de hoofdlasndingsbaan is. Tevens wordt aangegeven wat de wind en de luchtdruk is. De gezagvoerder verzoekt dan om baan 27 (Buitenveldertbaan, die pal oostwest loopt) voor landing. Een mogelijke reden voor dit verzoek is dat eerder aangegeven is dat het vliegveld in westelijke richting 18 mijl achter het vliegtuig lag. Een andere reden kan zijn dat er in de cockpit indicaties zijn die de gezagvoerder doen besluiten om zo snel mogelijk op de dichtsbij gelegen baan te willen landen, zijnde baan 27.

17:29:05 AMS radar El Al 1862 roger, kun je afstemmen op Approach nu, 121.2 voor nadering

Commentaar: De verkeersleider die de El Al 1862 onder zijn hoede had, draagt hem nu over aan de naderingsverkeersleiding, die aanwijzingen gaat geven om het toestel op de verlengde as van baan 27 te brengen.

17:29:08 El Al 1862 AMS radar 121.2, bye, bye

17:29:25 El Al 1862 Approach Schiphol, El Al 1862, we hebben een noodgeval, eh...we zijn nummer..., eh, motoren drie en vier werken niet (slecht verstaanbaar, waarschijnlijk"proberen" of "terugkeren voor" ) landing.

17:29:32 Approach El Al 1862 El Al 1862, roger, begrepen van je noodsituatie, contact 118.4 voor aanvliegen

Commentaar: Hier wordt nogmaals van (radio)frequentie gewisseld. Het betreft hier het overzetten tiussen twee verkeersleiders die naast elkaar zitten. De eerdere frequentiewisseling was vanalgemene verkeersleiding naar naderingsverkeersleiding, de laatste ovedracht is binnen de naderingsverkeersleiding. Deverkeersleider die de vlucht nu overgedragen krijgt, heeft verder geen verkeer onder handen zodat hij zich volledig aande afhandeling van het in nood verkerende vliegtuig kan wijden.

17:29:49 El Al 1862 ArrivalSchiphol, El Al 1862, we hebben een noodsituatie, motor nummer drie en nummer vier werken niet, verzoeken 27 voor landing.

Commentaar: Hier wordt ook aan de volgende verkeersleider bevestigd dater sprake is van een noodgeval en dat de motoren niet werken.

17:29:58 ArrivalEl Al 1862 Je vraagt om 27, in dat geval richting 360 (palnoord), richting 360, daal naar 2000 voet op 1012 (luchtdruk), let op de wind is 050 bij 22 (knopen)

Commentaar: De eerdere verklaring ('270 voor landing') was erop gerichthet vliegtuig naar baan 06 te brengen. Dit wordt nu op verzoek van de gezagvoerder 27. Het vliegtuig bevond zich op dat moment echter op een zodanige positie t.o.v. van baan 27 dat het gezien zijn vlieghoogte niet rechtstreeks kon naderen, maar een ronde moest vliegen om deze hoogte kwijt te raken. De verkeersleider wijst de gezagvoerder nadrukkelijk op de heersende windrichting, in verband met de baankeuze van de gezagvoerder.

17:30:10 El Al 1862 Arrivalroger, herhaal de wind, please

17:30:12 ArrivalEl Al 1862 050 bij 22

17:30:14 El Al 1862 Arrivalroger, welke richting voor baan 27?

17:30:16 ArrivalEl Al 1862 richting 360, richting 360 en dan rechtsaf om eerst over de localiser te vliegen en je hebt nog maar 7 mijl te gaan vanuit je huidige positie

17:30:25 El Al 1862 Arrivalroger 36 (gebruikelijke afkorting voor 360), begrepen

17:31:17 ArrivalEl Al 1862 El Al 1862, welke afstand heb je nodig om te landen?

Commentaar: De verkeersleider vraagt de gezagvoerder naar de afstand die nodig is om te dalen tot op de baan, dit in relatie tot de storingen en manoeuvreerbaarheid van het vliegtuig.

17:31:27 El Al 1862 Arrival12 mijl hebben we uiteindelijk nodig om te landen

Commentaar: De gezagvoerder geeft aan dat hij op 12 mijl van baan 27 de nadering wil aanvangen. .. correctie... aanvlieglengte hebben jullie nodig? ..eh, 12 mijl nodig voor de landing

17:31:43 ArrivalEl Al 1862 ok, rechts rechts richting 100, rechts rechts richting 100

17:31:46 El Al 1862 Arrivalrichting 100

17:32:15 ArrivalEl Al 1862 El Al 1862, voor de zekerheid, je nummers drie en vier zijn uit?

17:32:20 El Al 1862 Arrivalnummer drie en vier zijn uit en we hebben problemen met onze flaps (vleugelkleppen)

Commentaar: De gezagvoerder geeft aan dat hij problemen heeft met de flaps. Dit geeft aan dat de bemanning bezig is om, conform de standaardprocedure, het vliegtuig in een langdingsconfiguratie te brengen. Hierbij wordt dan geconstateerd dat er problemen met de flaps zijn.

17:32:25 ArrivalEl Al 1862 problemen met de flaps, roger

17:32:38 El Al 1862 Arrivalrichting 100, El Al 1862

17:32:40 ArrivalEl Al 1862 dank je, 1862 .. en draaiend eh... en op koers

Commentaar: Het vliegtuig is hier wat door de opgegeven koers heengedraaid, mogelijk omdat de bemanning probeert de flapproblemen op te lossen, naar alle waarschijnlijkheid in combinatie met de afgenomen manoeuvreerbaarheid van het vliegtuig.

17:33:06 ArrivalEl Al 1862 roger 1862, je snelheid is?

17:33:10 El Al 1862 Arrivalherhaal

17:33:12 ArrivalEl Al 1862 je snelheid? ..260

Commentaar: Deze informatie is van belang voor de verkeersleider in verband met het op het juiste moment in laten zetten van debocht die het vliegtuig recht voor de baan moet brengen.

17:33:15 ArrivalEl Al 1862 ok, je hebt ongeveer dertien mijl te gaan voor de landing, de snelheid is aan jullie, je hebt toestemming te landen op baan 27

17:33:21 El Al 1862 Arrivaltoestemming tot lansding op 27

Commentaar: Conform de voor deze situaties geldende procedures wordt delandingsklaring in een vroeg stadium gegeven.

17:33:37 ArrivalEl Al 1862 El Al 1862 naar rechts rechts richting corrigeer boven de 'localizer', toestemming voor nadering

17:33:44 El Al 1862 Arrivalrechts rechts 270

17:34:19 ArrivalEl Al 1862 El Al 1862, je staat op het punt over de 'localizer' te vliegen vanwege je snelheid, ga door naar rechts richting 290, richting 290, twaalf mijl te gaan, twaalf mijl te gaan

Commentaar: De verkeersleider ziet op zijn radarscherm dat het vliegtuig met de eerder opgegeven koers niet op tijd recht voor de baan gedraaid kan worden en geeft daarom een koerscorrectie.

17:34:28 El Al 1862 Arrivalroger 290

17:34:48 ArrivalEl Al 1862 El Al 1862 verder naar rechts, richting 310, 310

17:34:52 El Al 1862 Arrival310

17:34:58 ArrivalEl Al 1862 El Al 1862 daal door naar 1500 voet 1500

Commentaar: Doordat het vliegtuig dichterbij de baan op de verlengde baanas zal komen, is de vlieghoogte gezien de afstand tot de baan nog wat te hoog. De verkeersleider geeft hiervoor een correctie.

17:35:03 El Al 1862 Arrival1500 en we hebben een besturingsprobleem

Commentaar: Hier geeft de gezagvoerder voor het eerst aan dat hij een probleem met de besturing heeft.

17:35:06 ArrivalEl Al 1862 Je hebt ook controleproblemen, roger ..going down 1862, going down, going down, copied, going down ..

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden