150 jaar worstelen met 'zwart' & 'wit'

Tentoonstelling blikt terug op lange netelige discussies

MICHAEL RAMAKER

De timing had niet beter kunnen zijn. De tentoonstelling 'Zwart & Wit' die vanaf vandaag in het Tropenmuseum in Amsterdam te zien is, kijkt hoe sinds de afschaffing van de slavernij 150 jaar terug, de blanke en zwarte gemeenschap met elkaar in Nederland leven. En met de huidige discussie rondom de rol van Zwarte Piet is het nu juist de vraag of de kloof tussen zwart en wit niet alleen maar groter is geworden?

Aan het eind van de expositie staat op een muur een grote foto van een lunchend Nederlands elftal. Het is 1996 en Oranje doet mee aan het EK in Engeland. Aan de tafel op de voorgrond zie je spelers Danny Blind en Yoeri Mulder even in de camera kijken terwijl coach Guus Hiddink zijn glas heft. Weggedrukt achter hen is de tafel met alle donkere spelers. Zij zaten apart omdat ze het niet eens waren dat Ajax hen minder betaalde dan 'gewone' voetballers. De spanning is duidelijk voelbaar.

Dit is maar een van de vele foto's, video's en interactieve schermen waarmee de bezoeker aan de hand wordt meegenomen door de geschiedenis van blank en zwart Nederland van de afgelopen anderhalve eeuw. En die is nogal beladen: uit een filmpje blijkt dat Hengelo in 1925 op zijn kop stond toen de Caribische Joseph Sylvester er kwam wonen. Maar ook de Pieten-discussie wordt niet geschuwd: een van de laatste foto's in de zaal is een close-up van rapper Akwasi, gehesen in Pietenpak. Met zijn hand maakt hij een pistoolgebaar, gericht op zijn hoofd.

'Zwart & Wit' is een project waarvan conservator Alex van Stipriaan al lang naar uitkeek: "Toen ik tien jaar geleden hier kwam werken, wist ik dat het museum wat zou doen met de herdenking van slavernij", aldus de hoogleraar Caribische geschiedenis aan de Erasmus universiteit. "Ik vond dat we ook moesten onderzoeken wat dat voor gevolgen heeft in het Nederland van nu. Als je op straat kijkt, zie je dat allerlei verschillende mensen met elkaar samen leven: we zitten bij elkaar op school en gaan naar dezelfde winkels. Maar door de Zwarte Pieten-discussie blijkt dat er nog veel meer aan de hand is."

Volgens Van Stipriaan poogt 'Zwart & Wit' hier geen definitief antwoord op te geven, maar wil het de mensen zelf tot denken aanzetten. "Ik denk dat het een rol in de discussie kan spelen. We vragen de bezoeker juist om te proberen om eens anders te denken." Dat gebeurt bijvoorbeeld met de Pieten-game. Hiermee kan je op een scherm jouw eigen Zwarte Piet samenstellen. "Je kan in plaats van een pofbroek voor een lage hiphopbroek gaan", aldus Van Stipriaan. "Maar ook de kleur en zelfs de sekse kan je zelf veranderen. Of natuurlijk precies laten zoals je hem kent."

De interactieve elementen zijn niet alleen door het museum bedacht; een speciaal klankbord van allerlei mensen uit de samenleving heeft twee jaar lang met hen meegedacht. Zo ook Orgeon Waterberg. De voormalige rechtenstudent hoopt dat de bezoeker door de tentoonstelling tot nadenken wordt aangezet. "Er vindt eigenlijk geen dialoog meer plaats. Het is alleen maar schreeuwen." Hij snapt ergens wel waar de gevoelens vandaan komen: "Het is net als iemand jouw huis binnenkomt en vraagt of jij je aan hem wilt aanpassen. Maar wat als diegene binnen in jouw huis geboren is?"

De tentoonstelling 'Zwart & Wit is te zien in het Tropenmuseum van 1 november t/m 1 juli 2014.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden