'12-jarigen hebben seks, sluit je ogen daar niet voor'

Beeld anp

Twaalfjarigen die een vragenlijst van de GGD invullen over hun seksgedrag. Dat moeten we niet willen, zei de VVD vanochtend in het AD. De partij krijgt bijval van diverse ouderorganisaties. Maar volgens Ineke van der Vlugt sluiten we met deze kritiek onze ogen voor de realiteit. "Jongeren kunnen niet om de met seksualiteit doorspekte samenleving heen", aldus de programmacoördinator van kenniscentrum seksualiteit Rutgers WPF.

De GGD legt al jaren een vragenlijst aan leerlingen van de tweede klas voortgezet onderwijs voor om hun seksuele gedrag in kaart te brengen. Maar als het aan de VVD ligt, komt daar snel verandering in. "Er is geen enkele noodzaak om jongeren van dertien of veertien jaar ongericht te vragen naar seksuele activiteiten of andere persoonlijke zaken", beklaagt Kamerlid Brigitte van der Burg zich in het AD.

Volgens ouderverenigingen mag het nooit de bedoeling zijn dat een test de indruk wekt dat seksueel contact op twaalf jaar normaal is. Ouders voelen zich ook gecontroleerd en ervaren de test als inbreuk op hun privacy.

Kritiek die getuigt van ernstige onderschatting van jongeren, zegt Van der Vlugt. "Er wordt nu gedaan alsof de vragenlijst normbepalend is. Alsof een twaalfjarige denkt dat hij seks gehad moet hebben bij het lezen van de vragen erover. Zo werkt dat natuurlijk niet." We legden Van der Vlugt wat vragen voor.

Waarom wordt die informatie over hun seksgedrag ingewonnen?
"Om het seksueel gedrag van jongeren te volgen en om de risicogroepen op te sporen. Jongeren beginnen op twaalf jaar toch al met hun seksuele carrière. Ze worden verliefd, gaan tongzoenen en strelen elkaar. De commotie hieromtrent laat zien hoe gevoelig dit onderwerp nog is. Kinderen vinden het vaak niet bezwaarlijk om de vragenlijst in te vullen, als maar duidelijk is met welk doel deze wordt afgenomen."

Hoe normaal is seks op jonge leeftijd?
"Uit ons onderzoek Seks onder je 25e blijkt dat 7,5 procent van de 12- tot 14-jarigen seks heeft gehad. Bij 14- tot 15-jarigen ligt dat percentage op 16 procent en boven de zeventien jaar heeft 50 procent van de jongeren seks gehad."

Is het erg dat jongeren al zo vroeg beginnen?
"Wat je ziet is dat onder 12- tot 13-jarigen bijna de helft van de jongeren aangeeft dat de eerste keer onverwachts was. Voor 46 procent van de meisjes kwam die eerste keer te vroeg en nog eens 26 procent van de meisjes heeft er zelfs spijt van. Wat ook opvalt is dat vroegbeginners vaker onveilig seks bedrijven met het risico op soa's en zwangerschappen. Ook is er in deze groep vaker sprake van overhalen of dwang tot seks."

Waarom is het risico in deze groep groter dan bij anderen?
"Pubers zijn op die leeftijd sowieso kwetsbaarder. Ze zijn niet altijd voldoende weerbaar en in sommige gevallen onvoldoende voorbereid. Dan kan te maken hebben met ouders die te laat beginnen aan voorlichting of kinderen die zelf te laat op zoek gaan naar informatie. Ze gaan ook pas op zoek als zich al problemen voordoen en het eigenlijk al te laat is. Zo'n vragenlijst kan juist een heel goed instrument zijn om op school risicogroepen te signaleren en preventief in te grijpen via educatie. Ook kan zo ondersteuning geboden worden."

 
Kinderen vinden het vaak niet bezwaarlijk om de vragenlijst in te vullen, als maar duidelijk is met welk doel deze wordt afgenomen.
Ineke van der Vlugt, programmacoördinator Rutgers WPF

Toch zijn er ouders die er anders over denken en die de test liever zien verdwijnen.
"Ja, maar je kunt ook andersom redeneren. Kinderen gaan nou eenmaal relaties aan, dat kun je niet ontkennen. Daarbij is de samenleving doorspekt met seksualiteit, dus ze kunnen er ook helemaal niet omheen. Dan is het toch juist goed om hun seksuele gedrag te volgen."

"De test van de GGD is ook niet alleen beperkt tot seksualiteit. Er worden ook vragen over roken, drugs- en alcoholgebruik gesteld. Waarom zouden we seksualiteit dan niet mogen bevragen? De test is ook helemaal niet verplicht. En als leerlingen die niet seksueel actief zijn voor deelname kiezen, krijgen ze de vragen over seksueel gedrag niet te zien"

Hoe kan de informatie over het seksgedrag van jongeren zo worden ingezet dat ze er zelf profijt van hebben? Heeft u daar een concreet voorbeeld van?
"We hebben de informatie voor het onderzoek Seks onder je 25e gebruikt om een nieuw lespakket samen te stellen voor de onderbouw van het vmbo. Dat deden we in samenwerking voor SOA Aids Nederland. Het pakket Lang leven de liefde focust vooral op die eerste keer."

"Daarbij besteden we onder andere veel aandacht aan wensen en grenzen, omdat uit het onderzoek bleek dat vroegbeginners vaak te maken hebben met dwang. Maar er is ook aandacht voor mediawijsheid, verliefdheid, relaties en respect voor elkaar. Eigenlijk allerlei vormen waar kinderen kwetsbaar voor kunnen zijn."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden