11 September: toen Bush zijn hoofd verloor Van Doorn

In de middag van 11 september 2001, rustig in mijn studeerkamer, werd ik door een buurman gebeld met de ademloze boodschap: ,,Zet de tv aan, Amerika wordt aangevallen, dit wordt oorlog.” Hij had het goed gezien: het wérd oorlog, en die oorlog – ons verkocht als the war on terror – duurt nog steeds voort. Het is een faliekante mislukking geworden. Osama bin Laden, die dead or alive moest worden ingeleverd, is niet gepakt. Al-Kaida laat nog steeds van zich horen. De Taliban, die Al-Kaida dekking gaven, zijn bezig zich te herstellen. De oorlog tegen Irak werd een politieke en militaire catastrofe.Nieuwe terroristische aanslagen, van Spanje tot Bali, konden niet worden verhinderd en nieuwe aanslagen zijn niet uit te sluiten. Terroristisch genoemde verzetsbewegingen als Hamas en Hezbollah zijn sterker dan ooit, en het voornaamste land uit ’de as van het Kwaad’, Iran, daagt de wereld uit met plannen voor een atoomwapen.De leugens over de Iraakse massavernietigingswapens hebben het gezag van Bush ernstig aangetast en de positie van zijn kompaan Blair ondergraven. Bij dit alles komt het schandaal van Guantánamo Bay, dat de morele pretenties van Amerika tot een pijnlijk lachertje heeft gemaakt. De zelfbenoemde sheriff van de wereld schendt elementaire rechtsprincipes. Het is te gemakkelijk van wijsheid achteraf te spreken. Staatslieden worden geacht met wijsheid vooruit te kijken, en precies daaraan heeft het de voorbije vijf jaar volledig ontbroken. Het terrorisme is bestreden op een manier die het heeft bevorderd. Stompzinniger kan het niet.Natuurlijk moest de aanslag op de Twin Towers zo krachtdadig mogelijk worden afgestraft. Al-Kaida moest in zijn hol in Afghanistan worden opgespoord en uitgeroeid. In dat streven vond de Amerikaanse regering wereldwijd alleen maar bijval. Zij kreeg de vrije hand plus de nodige politieke steun om die taak rigoureus aan te pakken.Helaas nam Bush die taak niet serieus genoeg. Als hem op het punt van een effectieve bestrijding van Al-Kaida en de Taliban-sympathisanten iets kan worden verweten, dan is het eerder dat hij te weinig deed dan te veel. Nadat het Taliban-regime als een kaartenhuis was ingestort, geloofde hij dat de eigenlijke jacht op Bin Laden en zijn aanhang, aan Afghaanse onderaannemers kon worden overgelaten.Precies zoals later in Irak zou gebeuren, werd militair risico zoveel mogelijk gemeden – kenmerkend voor het Amerikaanse handelsgeloof dat je (eigen) bloed moet sparen door de gevaarlijkste klussen aan huurlingen over te laten. En dus wist de kern van Al-Kaida te ontsnappen en konden de Taliban zich herstellen.Een veel ernstiger fout was dat men overal ’terroristen’ en ’terroristische’ staten begon aan te wijzen: anti-Israëlische verzetsorganisaties en de ’as van het Kwaad’; met name Irak en Iran. Het gevolg was onder meer de overbodige oorlog tegen Irak en de demonisering van Iran, die de radicale fundamentalisten de wind in de zeilen gaf. In dezelfde lijn ligt de weigering van Amerika om het Russische geweld in Tsjetsjenië te veroordelen: islamitisch verzet is per definitie terrorisme.Dat Israël met instemming van Amerika een aantal democratisch gekozen Hamas-politici – ’terroristen’ – achter de tralies kon zetten, was het zoveelste bewijs dat het grandioze democratiseringsplan van Bush alles met macht, en niets met democratie te maken had.Amerika is bezig de moslimwereld opnieuw te koloniseren.Opnieuw, want dat is eeuwenlang door Europese mogendheden gedaan. Engeland voorop, al heeft ook Nederland, als kolonisator van het grootste moslimland, Indonesië, een flinke partij meegeblazen. Die Europese kolonisatie is niet alleen als een vernedering beschouwd, maar ook als een poging de islamitische wereld, die zich uiteindelijk als een eenheid beschouwt, aan stukken te hakken en machteloos te maken.Pas de laatste halve eeuw hebben de moslims hun staatkundige vrijheid herwonnen, maar nog altijd opgesloten in postkoloniale staten, grotendeels beheerst door seculier georiënteerde en vaak corrupte elites. Het huidige fundamentalisme komt daartegen in opstand, maar wordt nu door een nieuwe westerse macht, Amerika in de ban gedaan, en met geweld bestreden.De dodelijkste belediging van het zelfrespect van de moslimwereld was uiteraard de stichting in 1948 van Israël, een westers project in een tijd van dekolonisatie, een staat die het grootste deel van de islamitische bevolking over de grenzen joeg en de overblijvenden als tweederangsburgers zou gaan behandelen.Terug naar 11 september 2001, de datum dat George W. Bush als een blinde olifant door de islamitische porseleinkast begon te banjeren. Het Kwaad had zich geopenbaard en moest vernietigd worden; voor achterliggende oorzaken en historische wortels was nu even geen tijd.Juist hier vergiste hij zich. Indien terreur van weinigen minstens deels kan worden verklaard uit de existentiële vernedering van velen, is het zaak de terreur te bestrijden op een manier die de velen niet nog dieper vernedert. Bush presteerde het tegendeel en zit nu terecht op de blaren.J.A.A. van Doorn Het is te gemakkelijk van wijsheid achteraf te spreken. Staatslieden worden geacht met wijsheid vooruit te kijken, en precies daaraan heeft het de voorbije vijf jaar volledig ontbroken. Het terrorisme is bestreden op een manier die het heeft bevorderd. Stompzinniger kan het niet.Natuurlijk moest de aanslag op de Twin Towers zo krachtdadig mogelijk worden afgestraft. Al-Kaida moest in zijn hol in Afghanistan worden opgespoord en uitgeroeid. In dat streven vond de Amerikaanse regering wereldwijd alleen maar bijval. Zij kreeg de vrije hand plus de nodige politieke steun om die taak rigoureus aan te pakken.Helaas nam Bush die taak niet serieus genoeg. Als hem op het punt van een effectieve bestrijding van Al-Kaida en de Taliban-sympathisanten iets kan worden verweten, dan is het eerder dat hij te weinig deed dan te veel. Nadat het Taliban-regime als een kaartenhuis was ingestort, geloofde hij dat de eigenlijke jacht op Bin Laden en zijn aanhang, aan Afghaanse onderaannemers kon worden overgelaten.Precies zoals later in Irak zou gebeuren, werd militair risico zoveel mogelijk gemeden – kenmerkend voor het Amerikaanse handelsgeloof dat je (eigen) bloed moet sparen door de gevaarlijkste klussen aan huurlingen over te laten. En dus wist de kern van Al-Kaida te ontsnappen en konden de Taliban zich herstellen.Een veel ernstiger fout was dat men overal ’terroristen’ en ’terroristische’ staten begon aan te wijzen: anti-Israëlische verzetsorganisaties en de ’as van het Kwaad’; met name Irak en Iran. Het gevolg was onder meer de overbodige oorlog tegen Irak en de demonisering van Iran, die de radicale fundamentalisten de wind in de zeilen gaf. In dezelfde lijn ligt de weigering van Amerika om het Russische geweld in Tsjetsjenië te veroordelen: islamitisch verzet is per definitie terrorisme.Dat Israël met instemming van Amerika een aantal democratisch gekozen Hamas-politici – ’terroristen’ – achter de tralies kon zetten, was het zoveelste bewijs dat het grandioze democratiseringsplan van Bush alles met macht, en niets met democratie te maken had.Amerika is bezig de moslimwereld opnieuw te koloniseren.Opnieuw, want dat is eeuwenlang door Europese mogendheden gedaan. Engeland voorop, al heeft ook Nederland, als kolonisator van het grootste moslimland, Indonesië, een flinke partij meegeblazen. Die Europese kolonisatie is niet alleen als een vernedering beschouwd, maar ook als een poging de islamitische wereld, die zich uiteindelijk als een eenheid beschouwt, aan stukken te hakken en machteloos te maken.Pas de laatste halve eeuw hebben de moslims hun staatkundige vrijheid herwonnen, maar nog altijd opgesloten in postkoloniale staten, grotendeels beheerst door seculier georiënteerde en vaak corrupte elites. Het huidige fundamentalisme komt daartegen in opstand, maar wordt nu door een nieuwe westerse macht, Amerika in de ban gedaan, en met geweld bestreden.De dodelijkste belediging van het zelfrespect van de moslimwereld was uiteraard de stichting in 1948 van Israël, een westers project in een tijd van dekolonisatie, een staat die het grootste deel van de islamitische bevolking over de grenzen joeg en de overblijvenden als tweederangsburgers zou gaan behandelen.Terug naar 11 september 2001, de datum dat George W. Bush als een blinde olifant door de islamitische porseleinkast begon te banjeren. Het Kwaad had zich geopenbaard en moest vernietigd worden; voor achterliggende oorzaken en historische wortels was nu even geen tijd.Juist hier vergiste hij zich. Indien terreur van weinigen minstens deels kan worden verklaard uit de existentiële vernedering van velen, is het zaak de terreur te bestrijden op een manier die de velen niet nog dieper vernedert. Bush presteerde het tegendeel en zit nu terecht op de blaren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden