11 september 2001 ligt gevoeliger dan 7 september 1812

Indrukwekkend was het, de herdenking van de elfde september. Het monument dat op Ground Zero is verschenen spreekt al evenzeer tot de verbeelding. Amerikanen kunnen dat goed: herdenken en monumenten oprichten. Niet alleen monumenten van steen of van ander stoffelijk materiaal, maar ook eerbetonen in geluid.

Vorige week besprak mijn collega Anthony Fiumara de nieuwe cd van Steve Reich met daarop zijn compositie 'WTC 9/11'. Kort en bondig beschreef hij de kalme en indringende kracht van deze muziek. Ook maakte hij gewag van de ophef die was ontstaan over het oorspronkelijke hoesontwerp van de cd. Een foto met daarop één brandende Twin Tower en het vliegtuig bestemd voor de andere toren in aantocht op de achtergrond, ontlokte een storm van protest. Ook daar zijn Amerikanen goed in.

Het nieuwe blauwgrijze hoesje vol stofwolken is gestileerd en associatief, even kalm en indringend als de muziek van Reich. Ronduit schitterend is hoe Reich opgenomen stemmen van die fatale dag in zijn compositie voor drie strijkkwartetten verwerkt. Elke zin, elk uitgesproken woord heeft van zichzelf een inherente melodie en een inherent ritme. Reich maakt van die twee parameters schitterend gebruik, bouwt zijn stuk op vanuit die melodische wendingen en ritmes. Een stuk om stil van te worden.

Stil word je ook van de compositie 'On the Transmigration of Souls', eveneens een 9/11-compositie, die door Reichs Amerikaanse collega John Adams al in 2002 werd geschreven. De opname van de wereldpremière door de New York Philharmonic onder leiding van Lorin Maazel verscheen in 2004 op cd. Het hoesje van die cd toont de torens intact, reikend tot in de wolkenhemel. Maar op en ín het begeleidend boekje wél foto's van de WTC-puinhopen die na de stofwolken overbleven.

Ook Adams gebruikt stemmen van die dag, zoals die van een telefonerende stewardess die vanuit het raampje van een van de vliegtuigen kijkt en zegt: "I see water and buildings". Haar woorden zijn kies in de serene compositie opgenomen.

Afstand in tijd doet dergelijke ingetogenheid geheel verdwijnen. Neem nou zo'n compositie als 'Ouverture 1812' van Tsjaikovski. De Rus schildert daar in heftige kleuren de slag tussen de Russen en Napoleon op 7 september 1812 bij Borodino, bijna 200 jaar geleden. Die slag luidde het einde van het grande armée in. Klokgelui, nationale hymnes en kanongebulder begeleiden dit opruiende stuk. Eind jaren '50 verscheen een beroemde opname van '1812' waarin een oorspronkelijk bronzen kanon uit Douai 'meespeelde'. Dat kanon zaaide destijds dood en verderf, maar een plaatje ervan op de hoes, dat kon best.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden