1 Winterzwemmen

Tijdens haar jeugd zag Sarah-Mie Luyckx een vrouw elk jaar de stoomboot van Sinterklaas tegemoet zwemmen. Het inspireerde haar ook midden in de winter eens te water te gaan.

Een fijne meevaller.

Maar nu het moment bijna daar is, denk ik: kom maar op. Daarbij houd ik de persoon voor ogen die me tot deze hachelijke onderneming heeft geïnspireerd: de vrouwelijke helft van een excentriek echtpaar uit het dorp waar ik opgroeide. Alle seizoenen dook zij in de Linge, en eind november zwom ze steevast de boot van Sinterklaas tegemoet - een gegeven dat me altijd is blijven fascineren.

Voor veertiger Ewout Staartjes is winterzwemmen een serieuze aangelegenheid. Vanuit zijn Deventer yogaschool Studio Dynamica geeft hij er sinds september vorig jaar les in. "Het is een eenvoudige en snelle manier om je gezondheid een enorme oppepper te geven", zegt hij. Als je je lichaam na een warming-up onderdompelt in water van 5 graden of minder, schiet het door de stress in een overlevingsmodus, aldus Staartjes. Daardoor zou het immuunsysteem worden aangezet 'dat bij de westerse mens is ingedut, door warme kleding en behuizing'. Ook stroomt er uit lijfsbehoud veel bloed naar de vitale organen, weet de yogadocent. Die worden dan flink doorgespoeld, wat een reinigende werking zou hebben. Met latent aanwezige virussen en ziektekiemen zou korte metten worden gemaakt. "Die verbranden door het korte koortsmoment dat je als gevolg van de shock doormaakt. Zonder dat je het merkt, stijgt de lichaamstemperatuur de eerste 50 seconden naar 40 graden."

Staartjes heeft zijn kennis opgedaan bij de Russen, die al eeuwenlang aan winter- dan wel ijszwemmen doen. "Hier wordt het gezien als iets voor zonderlingen, maar in Rusland is het een vast ritueel voor een paar miljoen mensen - naar het schijnt ook voor president en übermacho Poetin. Bovendien wordt er wetenschappelijk onderzoek naar gedaan."

De Deventenaar besloot zich daarin te verdiepen nadat hij in Siberië en Moskou met het gebruik in aanraking kwam. Dat had verstrekkende, positieve gevolgen. Door ook in Nederland te winterzwemmen, raakte hij naar eigen zeggen verlost van het herpes-genitalis-virus, een soa die hem zeven jaar lang maandelijks met hevige koortsaanvallen opzadelde.

Nadat hij drie jaar geleden - van de herfst tot de zomer - begon met twee keer per week een potje hardlopen, gevolgd door een duik in de IJssel, bleven de aanvallen uit. Volgens Staartjes kan dat geen toeval zijn. "Winterzwemmen is een heel krachtig medicijn", stelt hij op grond van zijn wonderbaarlijke genezing. "Ik zie het daarom als mijn missie ook anderen daarmee in aanraking te brengen."

Inmiddels heeft Ewout Staartjes een minieme schare volgelingen. Die vrijdagnamiddag gaan we met drie enigszins ervaren mannelijke winterzwemmers plus drie vrouwelijke debutanten op pad. De IJssel - op steenworp afstand van de yogastudio - laten we links liggen. "Te veel gevaarlijke stroming." We zullen te water gaan in de recreatieplas van Bussloo, die er prachtig verstild bij ligt. Van tevoren hebben we in het kader van onze veiligheid en gezondheid een lijst met regels moeten ondertekenen. Daarop stond ook de aanbeveling om in het geval van hart-, nier- en schildklierklachten of een hoge bloeddruk eerst de huisarts te raadplegen. Daar hebben we gelukkig geen last van, dus storten we ons onbekommerd op de warming-up. Die bestaat in Rusland uit het hakken van een wak in het ijs, vertelt Staartjes. Maar aangezien we in deze contreien een kwakkelwinter beleven, houdt onze groep het op wat hardlopen en zwaaien met gewichten.

Je goed voorbereiden op de kou die komen gaat, is van groot belang, leren we. En dat is beter te doen door middel van beweging dan door een sauna in te duiken, want dan wordt alleen de buitenkant warm, zegt Staartjes.

Als we na een minuut of twintig lichtelijk bezweet zijn, is het moment daar. We gaan de plas in waarvan de temperatuur - blijkt na meting achteraf - exact 4,4 graden is. Niet aarzelen, luidt het devies van onze leermeester. Voeten en polsen nat maken en dan meteen doorlopen, waarna de beginners zich drie keer mogen onderdompelen.

Volledig in mezelf gekeerd en hevig hijgend volg ik de instructies op. Het valt me alles mee, waardoor een oude gewoonte de kop opsteekt: ik raak overmoedig, en besluit er zo lang mogelijk in te blijven. Maar Staartjes is streng: debuterende winterzwemmers moeten na 30 seconden weer op het droge.

Eigenlijk was het meer winterplonzen, bedenk ik me terwijl ik me conform het reglement zo snel mogelijk afdroog en aankleed. Mijn armen en benen voelen ijzig aan, maar mijn lijf is opvallend warm. Dat komt dus, zegt Staartjes, door al het bloed dat naar de organen is gestroomd.

Verder verkeer ik in opperbeste stemming: ik heb het geflikt! Of is dat nu het vitaliserende effect dat eveneens aan winterzwemmen wordt toegeschreven? Ook de anderen zijn tamelijk uitgelaten wanneer we de bouillon met gember oplepelen die Staartjes heeft meegebracht.

Vijftiger Carlos blijkt de overkant te hebben gehaald. De kick van het winterzwemmen heeft hem gesterkt om voorgoed met roken te stoppen, zegt hij. Bovendien is zijn vervuilde lijf er flink door opgeschoond, meent hij. De eveneens ervaren Maurice - die op eigen houtje al langer winterzwemt - meldt nooit meer verkouden te zijn, terwijl hij voorheen steevast twee keer per jaar door een virus werd getroffen.

In de trein terug naar huis hoop ik vurig dat mijn verlate nieuwjaarsduik een nog wat na-emmerend griepvirus de kop in heeft gedrukt. En ik prijs me gelukkig met mijn nieuwe ervaring. Ik heb die met glans doorstaan, terwijl ik er huizenhoog tegenop zag. Dat is in elk geval voor mijn geestelijke gezondheid een opsteker.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden