1 Naar de sauna in een fort

Van buiten is er niets te zien aan het stoere fort aan de Neckerweg, maar binnen kun je ontspannen in stoom- en kruidenbaden, en rondhangen tussen boeddhabeelden,

Arme jongens. Als de soldaten van weleer geweten hadden hoe anno 2013 blote lichamen zorgeloos zouden rondplonzen in hun Fort aan de Neckerweg, terwijl zij hun dagen moesten slijten in kou en verveling, en ongetwijfeld slecht eten. Nu heersen luxe, wellness en ontspanning in een voormalig bolwerk van het leger. Wij gaan de inundatie aan den lijve ondervinden in Fort Resort Beemster, even ten noorden van Purmerend.

De Stelling van Amsterdam, waarvan het fort aan de Neckerweg uit 1913 deel uitmaakt, is een Unesco-monument. Ons land telt meer dan honderd forten, waarvan iets minder dan de helft hoort bij de oude verdedigingslinie rond de hoofdstad. Daarnaast zijn er nog de tientallen forten van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, die de Hollandse steden en Utrecht moest beschermen, en van de Oude Hollandse Waterlinie, waaraan al in de zeventiende eeuw werd begonnen.

Op oude foto's op Youtube is te zien hoe ons fort er vroeger uitzag: kaal, donker en vol met spinrag, met kamertjes die veel weghebben van gevangeniscellen. Helaas voor het historische zwelgen is het fort nooit echt in gebruik genomen als fort, omdat de waterlinie als verdedigingsmiddel achterhaald raakte. Wel diende het achtereenvolgens als opslagruimte, als detentiecentrum en - in de jaren vijftig - als locatie om munitie te demonteren.

De lokale aannenemer Frank Bart, zelfbenoemd fortengek, liep enkele jaren geleden door de donkere, vochtige gangen en fantaseerde er zomaar een wellnessoord in met sauna's en hotel. Hij kocht het complex, sloeg aan het verbouwen en opende vorig jaar de deuren van Fort Resort Beemster. Op verzoek van Monumentenzorg werden de belangrijkste kenmerken behouden, zoals de grijze betonnen muren, de stalen deuren en het ijzeren hang- en sluitwerk. De ongenaakbare uitstraling is dan ook grotendeels intact gebleven. Van buiten oogt het fort met zijn wapperende vlaggen als alle andere in de omgeving.

Binnen zijn de geheimzinnige krochten opgepoetst en voorzien van prachtig mozaïek op de muren. Het voor wellnessoorden bijna onvermijdelijke boeddhabeeld ontbreekt ook hier niet - een kanon was zeker eigenzinniger geweest, maar misschien te weinig spiritueel. Via het souterrain komen we terecht in het wellnessgedeelte. Hier kun je ontspannen rondhangen tussen kruidenbad, stoombad, zwembad, relaxruimtes en verschillende sauna's. Hoogtepunt is de 'douchebelevenis' in de voormalige geschutskoepel. 'Waar honderd jaar terug nog kanonnen en mitrailleurs stonden, loopt u nu onder een moessonregen en waterval door', mijmert de website. En inderdaad zien we aan het gewelfde betonnen plafond zwarte gietijzeren haken die ooit olielampen droegen, oude bedradingen en twee kanonvoetstukken. We vragen ons af waarvoor de langwerpige ijzeren bakjes onder de schietgaten bedoeld waren: om de geweren even te kunnen wegleggen?

Buiten rolt een harde oostenwind over de polder, met de dijk als enige beschutting. We trotseren hem om naar het buitenbad te rennen voor een duik. Zo vanuit het zwembad ziet het fort er met zijn met gras bedekte zandwallen en glazen schuifpuien uit als een luxe hobbithol. Voor de bouw werd het enorme zandlichaam aan deze kant van het fort, de frontzijde, helemaal afgegraven. Tegen de buitenmuren werden het restaurant, een deel van het wellnesscentrum en een feestzaal aangebouwd. Dat zand had oorspronkelijk een functie: het beschermde het bouwwerk tegen de inslag van granaten. "Je kunt zien dat het een nieuwe wal is, want de plaggen blijven niet goed zitten", vertelt een serveerster in het restaurant. "Een ander nadeel van een sauna in een fort zijn de betonnen gangen, die galmen nogal."

Maar er zijn ook voordelen. Dankzij de dikke muren is een klimaatinstallatie onnodig. En vroeger werd het hemelwater gevangen in opvangbakken op het dak, vervolgens gefilterd door duinzand en bewerkt door een ontijzeringsapparaat. Deze oude, zelfvoorziende drinkwatervoorziening werd in ere hersteld: ook nu wordt het regenwater bewaard in de reinwaterkelders , klaar voor hergebruik.

We laten ons flink opwarmen in de vleermuissauna van 90 graden Celsius. Niet alleen de lucht, maar ook de vloertegels zijn hier gloeiend heet. Wat zou het geweldig zijn als we straks door openslaande ijzeren deuren in die koele fortgracht konden springen. Helaas zitten de deuren stevig dicht en is zwemmen in de fortgracht verboden. Dus trekken we maar een baantje in het binnenbad. Daarna proberen we de panoramasauna uit. Hier klinkt zachte muzak, van die dichtsmeermuziek voor openbare ruimtes. Dat is jammer.

Maar het uitzicht maakt veel goed. Door de ronde, in anderhalve meter dik beton uitgezaagde ramen kijken we uit op de stakke lijnen van de bloeiende Beemster bollenvelden. In de verte graast een koe. Nergens een vijand te bekennen.

www.fortsresortbeemster.nl. Overnachten kan in de voormalige manschapskamers met terras aan de fortgracht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden