1 ar Barbie in het Tassenmuseum

Barbie kwam vijftig jaar geleden naar Nederland. Nog steeds prikkelt ze de fantasie van jonge en oudere meisjes. En mode-ontwerpers.

Daar staat ze, in haar door Christian Dior ontworpen gouden avondjurk van zwaar brokaat. Talloze gouden kraaltjes zijn op haar mouwen gestikt, en met een van die mouwen klemt ze een tasje - van eveneens Christian Dior - in een aardige houdgreep. Dat moet ook wel, want het tasje is anderhalf keer zo groot als zijzelf.

'Zij' is Barbie en ze staat in een vitrine van de vaste collectie van het Amsterdamse Tassenmuseum Hendrikje. "Dit is een van mijn favorieten", zegt Katherine Knowles van het museum over dit prachtige, licht hysterische topstukje van Dior uit 1995. Ze laat zien waar her en der designerbarbies in de vitrines met tassen uit de vaste collectie van het museum staan opgesteld. "Ik ga ze missen als ze er straks niet meer zijn", zegt ze bij een Barbie in een andere vitrine, in een outfit van Donna Karan. Karan stak haar in stijlvol zwart inclusief baret en parelketting, aan haar arm bungelt een mini 'big brown bag'.

Barbie is inmiddels 55 jaar: in 1959 bedacht Ruth Handler, een van de oprichters van het Amerikaanse speelgoedmerk Mattel, de pop voor haar dochter Barbara. Een paar jaar later kwam Ken erbij - vernoemd naar de zoon van Handler. Omdat Barbie precies 50 jaar geleden in Nederland werd geïntroduceerd, laat het Tassenmuseum tot en met mei vijftig Barbies zien uit de collectie van Els Schouten uit Waddinxveen. Schouten verzamelt al 25 jaar Barbies, ze heeft er meer dan duizend.

De selectie van vijftig in het museum omvat Barbies uit alle decennia: 'bubble cut' Barbies (zeg maar: coupe Beatrix) in klokkende rokken tot op de knie uit de jaren zestig, een met peacetekens en een bewerkt leren tasje behangen jaren zeventig-hippie (al is-ie gemaakt in 2002), typische jaren tachtig-poppen met gewafeld hoogblond haar en Benetton-kleding mét schoudervulling; alle hoogte- en dieptepunten uit de mode komen voorbij.

In de loop der jaren evolueerden lichaam en hoofd van Barbie, haar ogen werden groter, evenals haar borsten, haar ledematen buigzamer, de kleding werd simpeler. Ze veranderde van een stijve, luxe modepop met moeilijk te verwisselen outfits in een verkleedpop voor jonge meisjes die beter met klittenband dan met minuscule knoopsgaten kunnen omgaan. Af en toe worden ontwerpers als Christian Dior en Calvin Klein gevraagd om haar nog eens in de couture te steken, maar die luxepoppen zijn meer besteed aan oudere meisjes.

Sinds de opening vorige week ziet Knowles meer jonge meisjes in het museum dan anders. Soms brengen ze een eigen Barbie mee of hebben ze zich mooi aangekleed. Wel valt op dat de leeftijd laag is, tot een jaar of acht. Meisjes van mijn generatie (geboren eind jaren zestig) speelden soms nog tot op de middelbare school zonder gêne met de poppen. Nu lijkt het halverwege de lagere school al niet meer te kunnen.

In ieder geval mag je het boven de acht jaar niet meer openlijk toegeven. Zo wonen in mijn directe omgeving twee niet nader te benoemen 11-jarigen die al jaren een groot geheim delen. Zelfs tegen elkaar spreken ze het 'B'-woord niet openlijk uit. In codetaal hebben ze het over 'huiswerk maken'; dan worden slaapkamerdeuren vergrendeld en gordijnen toegeschoven, en in het schijnsel van slechts wat bed- en sfeerlampjes bouwen ze met behulp van alles wat het huisraad te bieden heeft complete werelden, waarin ongewenste zwangerschappen, valpartijen in diepe kloven, zombies, enge draken, mishandelingen, auto-ongelukken en andere alledaagse gebeurtenissen passeren.

Ken speelt naar verluidt nauwelijks een rol, hij verliest wel eens een hoofd of een been, meer valt over hem eigenlijk niet te zeggen.

Barbie heeft Ken eigenlijk helemaal niet nodig. Ze heeft een druk en vol leven, met vriendinnen, huisdieren en talloze huizen die moeten worden ingericht. Niet onbelangrijk: ze verdiende altijd haar eigen geld in een van de 135 beroepen die ze in de loop der jaren uitoefende. In een van de vitrines in het museum is te zien hoe ze maatschappelijk opklom: was ze in de jaren zestig nog stewardess bij Pan Am, in 2002 schopte ze het tot piloot. En een rode Ferrari bezit ze ook.

Tot op de dag van vandaag heeft Barbie vriendinnen en vijand(inn)en. Voor doorgeëvolueerde feministes die het een vrouw niet meer verwijten als ze goed gekleed wil gaan, vertegenwoordigt ze het moderne emancipatie-ideaal: Barbie laat zien dat een meisje alles kan worden wat ze wil (volgens Aleid Truijens in de Volkskrant). Voor conservatieve feministes staat ze nog steeds symbool voor het onrealistische schoonheidsideaal waarmee de gevoelige jongemeisjesziel vergiftigd wordt (Asha ten Broeke schreef er in Trouw veelvuldig over).

Voor de 11-jarigen op zolder is Barbie ondertussen vooral dat eerste: een reusachtige Projektionsfläche (om een goed Nederlands woord te gebruiken) voor van alles en nog wat, een prettig omhulsel dat in je fantasiewereld alles kan worden wat je maar kunt bedenken: heldin, slachtoffer, alien, zombie, powerwoman, Miss World: lang leve de maakbare samenleving!

Barbie en Ken

In 2004 kondigde de firma Mattel aan dat de verloving tussen Barbie en Ken na 43 jaar voorbij was. De break up op Valentijnsdag was even wereldnieuws. In de animatiefilm 'Toy Story 3' (2010) kwamen ze weer nader tot elkaar. Al kwam Ken eerder in de film wel erg gay uit hoek.

Expositie
'50 jaar Barbie in Nederland', in Tassenmuseum Hendrikje, Herengracht 573, Amsterdam dagelijks geopend tussen 10 en 17 uur. T/m 4 mei. www.tassenmuseum.nl

Fashion Shiner

(1970)

Fashion Queen Poodle Parade (1965)

Barbie Piloot (2002)

Benetton Barbie (1990)

Plantation Belle (1962)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden