Zindzi Mandela.

In memoriamZindzi Mandela (1960-2020)

Zindzi Mandela (1960-2020) was niet alleen de dochter van Nelson

Zindzi Mandela.Beeld EPA

Zindzi Mandela was pas 24 toen ze de ogen van de hele wereld op zich wist gericht. In een vol Jabulani-voetbalstadion in het Zuid-Afrikaanse township Soweto las zij in 1985 een brief van haar vader Nelson Mandela voor.

Zuid-Afrika’s bekendste vrijheidsstrijder zat al sinds Zindzi 3 jaar oud was een levenslange ­gevangenisstraf uit wegens zijn verzet tegen de apartheid. Pas na twaalf jaar zou zij hem überhaupt voor het eerst weer zien: achter glas op Robben­eiland. “Ze was een dochter die haar vader meer kende van oude ­foto’s dan uit haar eigen herinneringen”, schreef Nelson Mandela later. Pas toen Zindzi Mandela 29 was, kwam haar vader vrij.

Zindzi (of voluit: Zindziswa) Mandela was Nelson Mandela’s jongste dochter met Winnie ­Madikizela-Mandela. Ze overleed op 13 juli op 59-jarige leeftijd in een ziekenhuis in Johannesburg. De laatste vijf jaar was zij ambassadeur van Zuid-­Afrika in Denemarken. Ze stond op het punt naar ­Liberia te verkassen om daar de ambassade te gaan ­leiden. Waaraan zij stierf, is nog onduidelijk. Wel ­bevestigde een van haar vier kinderen dat ze positief had getest op het nieuwe corona­virus.

Kracht en overtuiging

Na haar overlijden dachten veel (oudere) Zuid-Afrikanen onmiddellijk terug aan die dag in 1985 in dat voetbalstadion. Want niet ­alleen de brief van Nelson Mandela maakte indruk, ook de kracht en overtuiging waarmee zijn dochter zijn woorden voorlas. Haar houding, blik en stem, alles toonde hoezeer zij achter het besluit van haar vader stond om het aanbod tot vrijlating af te wijzen dat apartheidspresident P.W. Botha hem had gedaan. De voorwaarde dat Nelson Mandela het gewapende verzet moest ­afzweren, was simpelweg onacceptabel – de gewelddadige onderdrukking van het apartheidsregime zelf ging immers onverminderd door.

Mandela wist dat zij haar vader door de afwijzing nóg langer zou moeten missen. Maar zij twijfelde schijnbaar geen moment.

Zindzi Mandela met haar vader Nelson in 2010. Beeld EPA
Zindzi Mandela met haar vader Nelson in 2010.Beeld EPA

“Met haar toespraak in Soweto blies zij, in naam van haar vader, de waarden en principes van de anti-apartheidsstrijd nieuw leven in”, stelde de hoogbejaarde Nobelprijswinnaar Desmond Tutu vlak na Mandela’s overlijden via zijn stichting. “Ze speelde een cruciale rol in de symbolisatie van de menselijkheid en standvastigheid van die ­anti-apartheidsstrijd.”

Mandela was niet alleen ‘de dochter van’. Ze was actief in politieke jongerenorganisaties. En ze schreef al op haar twaalfde een brief aan de Verenigde Naties met de vraag haar moeder en andere ­anti-apartheidsactivisten te ­beschermen tegen het geweld van Zuid-Afrika’s veiligheidsdiensten. Op latere leeftijd raakte Mandela ­betrokken bij Umkhonto we ­Sizwe, de ­gewapende tak van bevrijdings­beweging ANC, die haar vader in 1960, Mandela’s geboortejaar, hoogstpersoonlijk had opgezet.

Stand-in first lady

Mandela’s jeugd was moeilijk. Niet ­alleen doordat haar vader in de ­gevangenis zat, ook doordat het apartheidregime haar moeder voortdurend lastigviel en intimideerde. Het gezin werd ­onder meer verbannen naar het ­afgelegen dorpje Brandfort. Toen ook moeder Winnie de gevangenis in moest, diende de oudere zus ­Zenani zelfs tijdelijk de opvoeding van Zindzi voor haar rekening te ­nemen.

Mandela zou uiteindelijk rechten studeren en publiceerde in 1978 een verzameling gedichten in het boek ‘Black as I am’ (Zwart als ik ben). Nadat haar vader in 1990 vrijkwam en in 1994 de eerste zwarte president van Zuid-Afrika werd, trad Mandela twee jaar lang op als stand-in first lady: van 1996, toen haar ouders scheidden, tot 1998, toen haar vader hertrouwde.

Felle kritiek

Halverwege 2019 raakte Mandela opeens in opspraak. Op Twitter uitte zij nadrukkelijk haar steun voor de links-populistische oppositiepoliticus Julius Malema. Ze liet onder meer via de hashtag #TheLandIsOurs zien dat zij ­Malema’s felle kritiek op witte Zuid-Afrikanen onderschreef. Zo’n openlijke politieke stellingname vond de Zuid-Afrikaanse minister van buitenlandse zaken ongepast voor een diplomaat. Toch mocht ze aanblijven als ambassadeur.

Mandela nam haar tweets ook niet terug. Haar oudste zoon Zondwa prees zijn ‘fantastische moeder’ vorige week niet voor niets als ­iemand die nu eenmaal ­altijd ‘zei wat zij op haar hart had, ongeacht de gelegenheid’. Mandela’s uitgesprokenheid kon halverwege 2019 moeilijk nog écht als een verrassing komen; daarmee had de wereld 34 jaar ­eerder ­immers al, in een vol voetbalstadion in Soweto, in zijn meest onverschrokken vorm kennisgemaakt.

Zindzi Mandela werd op 23 december 1960 geboren in Soweto en overleed op 13 juli 2020 in Johannesburg.

Lees ook:

Winnie Mandela was geen heilige, maar wel een heldin

Winnie Madikizela-Mandela wordt vandaag begraven. Ze is vaak te negatief neergezet, vinden vooral veel Zuid-Afrikaanse vrouwen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden