StreektaalZeeuws

Zeeuws dialect: Dà zà wè (dat zal wel)

Taalkundige Mathilde Jansen beschrijft dialecten en andere taalfenomenen. Dit keer: het Zeeuws.

Dit zinnetje is een bekend sjibbolet om het taalgebruik van de Zeeu­wen te typeren: Kiek, kiek, een kacheltje op den diek! Wie denkt dat er een warmtebron op de dijk staat, heeft het mis. Een kacheltje is Zeeuws voor ‘veulen’. De -n in den geeft het woordgeslacht aan, en de Nederlandse ij spreekt men uit als ie. Dit geldt niet voor alle Zeeuwen, want sommigen zeggen keik, kaaik of kèèk. En naast kacheltje zegt men ook veulen, vool, volen of veul.

De bruggen en dijken die aangelegd werden na de Watersnoodramp in 1953, de Deltawerken, maakten een eind aan het vroegere isolement. Vanaf dat moment stroomden de toeristen toe en raakte het Zeeuws op z’n retour. Toch ligt het dialectgebruik in Zeeland nog altijd hoger dan het landelijk gemiddelde.

In het noorden vloeit het Zeeuws over in het Hollands, in het zuiden in het Vlaams. Net als in Hollands heb je hier het verschijnsel van ontronding, een term die verwijst naar de stand van de lippen. Woorden met een u-klank, waarbij de lippen gerond zijn, krijgen dan een e- of i-klank, waarbij de lippen gespreid zijn. Men zegt knippel voor knuppel, pit voor put en rik voor rug. Het omgekeerde komt ook voor: zo zegt men sputten voor spitten, schulpje voor schelpje en Wullem voor Willem. Eenzelfde klinkerwissel vinden we bij de u en o. In plaats van vork zegt men vurk, voor een dorp zegt men durp, de lucht is de locht en een sukkel is een sokkel.

Typisch voor het Zeeuws is het wegvallen van de h: behalve op Goeree-Overflakkee wordt deze in heel Zeeland niet uitgesproken. Zo kun je van iemand met een hartkwaal zeggen: Ie ei’t an z’n arte. Nou laten Zeeuwen wel meer letters weg, wat resulteert in zinnetjes als: Lae ma, ket alanka (laat maar, ik heb het al lang gehad), Mokokè (moet ik ook hebben) en Dà zà wè (dat zal wel). Om er lekker in te komen moet je de film ‘Wilde mossels’ bekijken – een tijdloze vakantiefilm, gesproken in het Zeeuws.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden