Acteur Yorick van Wageningen.

InterviewYorick van Wageningen

Yorick van Wageningen wilde zo enorm niét zichzelf zijn, dat acteren een oplossing werd

Acteur Yorick van Wageningen.Beeld Jildiz Kaptein

Hollywoodacteur Yorick van Wageningen won dit jaar zijn eerste Gouden Kalf. Voor een rol spit hij zijn eigen trauma’s en blokkades uit. Dat is zwaar én fantastisch om te doen. ‘Wat ik vooral graag wil is een fucking mooi ding maken.’

Iris Pronk

Het was heel raar, zegt Yorick van Wageningen, maar toen hij in september genomineerd werd voor een Gouden Kalf voelde hij geen blijdschap. Wel iets anders: woede en chagrijn. “Ik werd opeens kwaad op de Nederlandse filmwereld”, zegt de acteur in zijn appartement in hartje Amsterdam. “Ik ben zo lang uitgescheten, en ineens geven ze me die prijs. Dat is weird. Maar toen ik dat eenmaal verwerkt had, was ik heel blij. Het zijn toch je peers, je vakgenoten die op je stemmen, dat is geweldig.”

Van Wageningen is één van de weinige Nederlandse acteurs met een Hollywoodcarrière – een sterk staaltje voor een jongen geboren in Baarn. Hij werkte met grote Amerikaanse regisseurs en sterren als Angelina Jolie, Martin Sheen en Daniel Craig. De Hollandse variatie op The American Dream. Vaak speelt hij klootzakken: mannen met een zwart randje én een zacht kantje, onberekenbaar en gevaarlijk.

Ondanks zijn buitenlandse succes kreeg Van Wageningen in Nederland jarenlang nauwelijks kansen. Dat kwam door Job ­Gosschalk, vertelt Van Wageningen niet voor het eerst. Gosschalk was directeur van Kemna Casting, het grootste castingbureau van Nederland, totdat hij in 2017 beschuldigd werd van seksuele intimidatie en grensoverschrijdend gedrag.

Ook Van Wageningen had als jonge acteur ‘een ding’ met Gosschalk. “Daarna ben ik twintig jaar in de ban gedaan. Mijn naam stond gewoon nooit op de lijst. Ik heb enorm geluk gehad dat ik in het buitenland wél kon spelen.”

Inmiddels ziet de Nederlandse filmwereld er heel anders uit, met dank aan de #­MeToobeweging. Job Gosschalk nam ontslag, Kemna Casting is opgeheven en Van Wageningen is nu ook in Nederland een gevierd acteur, mét een Gouden Kalf voor de beste bijrol. Die prijs kreeg hij voor zijn vertolking van Michaël de Jong alias de klusjesman in De Veroordeling, van regisseur Sander Burger en producent Joram Willink. Een geruchtmakende film over de rol van de media in de Deventer moordzaak, gebaseerd op een boek van journalist Bas Haan.

De zaak in het kort: boekhouder Ernest Louwes werd meermaals en met overtuigend bewijs veroordeeld voor de moord op weduwe Wittenberg. Toch hield opiniemaker Maurice de Hond jarenlang vol dat ‘klusjesman’ Michaël de Jong de werkelijke dader was. Ook journalist Haan (in de film gespeeld door Fedja van Huêt) liet zich aanvankelijk meeslepen en gaf De Hond een podium, net als veel andere media deden. Met desastreuze gevolgen voor De Jong en zijn vriendin, die het slachtoffer werden van een media-heksenjacht.

Yorick van Wageningen als de 'klusjesman' Michaël de Jong in 'De Veroordeling', van regisseur Sander Burger en producent Joram Willink. Van Wageningen kreeg een Gouden Kalf voor de beste bijrol. Beeld
Yorick van Wageningen als de 'klusjesman' Michaël de Jong in 'De Veroordeling', van regisseur Sander Burger en producent Joram Willink. Van Wageningen kreeg een Gouden Kalf voor de beste bijrol.

Waar staat je Kalf? Niet hier in de kamer zo te zien.

“Klopt”, zegt de acteur die ontspannen achterover hangt in een kolossale bank. Zijn Engelse bulldog Genghis, een vriendelijke lobbes, snurkt tevreden door.

“Het beeldje staat bij de échte Michaël de Jong thuis. Hij heeft ’m ook in ontvangst genomen, ik zat tijdens de uitreiking in Thailand.”

Ga je de prijs nog bij hem ophalen?

“Nee, wat moet ik met dat ding? Hij heeft ’m meer verdiend dan ik. En we hadden het drie jaar geleden al afgesproken, eigenlijk dollend. Ik zei: ‘Als ik een Gouden Kalf ga winnen, mag jij het ophalen’. Toen zei hij: ‘Ja, dat is goed’.

“Ik heb naar zijn speech gekeken op mijn iPad en die was zo geweldig, echt zó geweldig. Die man is nooit in de publiciteit geweest. En toen kwam hij het podium op alsof het geschreven was. Hij zei: ‘Ze noemen me de klusjesman, maar ik heet Michaël C. de Jong.’ Wauw. Dat kwam zo hard aan.”

In de film zie je heftige pesterijen. Hun ramen worden beklad, hun honden vergiftigd. Ze worden gestalkt, moeten hun huis ontvluchten.

“Het was in werkelijkheid een campagne van acht à tien jaar. Er werd benzine door de brievenbus gegooid. Op Hemelvaartsdag stonden mensen in hun tuin, naar binnen te kijken. Als Meike bij de kapper was, gingen haar achtervolgers sms’en: ‘Ze zit nu bij de kapper’. Ze zijn door een hel gegaan, dat is niet te beschrijven.”

Hebben deze twee mensen echt hun leven teruggekregen dankzij de film, denk je?

“Ja. Voor een groot gedeelte. Zij ervaren het zo. Meike was laatst voor het eerst in zestien jaar voor de middelbareschoolreünie uitgenodigd.”

Waarom wilde je Michaël de Jong spelen?

“Ik had dit nog nooit gedaan: een levend iemand spelen. Ik las het script en dacht: ik moet die man ontmoeten. We hebben afgesproken in een café in Deventer en toen was het zo gepiept. Het is een lieverd, een heel bijzondere man, wij klikten gewoon goed.”

Lies Visschedijk speelt Meike in de film. Jullie spelen voor het eerst mensen die echt bestáán. Hoe hebben jullie dat aangepakt?

“We hebben vaak met z’n vieren gegeten en zo ontstond er iets. Ik wilde Michaël niet nadoen, maar wel enkele essenties proberen te pakken. Om die te vinden moet je in jezelf op zoek naar raakvlakken, je moet je eigen blokkades zien te vinden.”

Over welke blokkades en raakvlakken heb je het dan?

“Er is iets waarin wij enorm op elkaar lijken en ik kan er nog steeds niet helemaal de vinger op leggen. Maar hij kan foute dingen zeggen op foute momenten – daar ben ik ook heel erg goed in. Hij heeft een bizar soort humor, waar ik ook erg van hou. Het is een door en door goede man, die niet goed in staat is om zichzelf te verdedigen. Een zonderling.

“Het jezelf niet kunnen verdedigen, dat gevoel ken ik heel erg goed. Daar heb ik lang onder geleden. Dat gevoel zocht ik ook op tijdens mijn voorbereiding op deze rol. Dat is tegelijkertijd zwaar en moeilijk om te doen, én fantastisch, want als het lukt komt er een heel tof ding uit.”

Waar komt dat gevoel van je niet kunnen verdedigen vandaan?

“Ik denk uit mijn jeugd, dat was niet zo’n stabiele onderneming, ik heb een jeugdtrauma. Mijn beide ouders waren journalisten én alcoholisten, dat is geen prettige omgeving voor een kind om op te groeien. Want het ontbreekt je aan grond onder je voeten.”

Bleven ze hun roes uitslapen als jij ’s ochtends vroeg naar school moest?

“Nee, het is veel subtieler. Ik kwam er pas op mijn 25ste achter dat mijn ouders alcoholisten waren. Wat zij deden was normaal, al hun vrienden – die ook dronken – deden het zo.

“Mijn vader werkte thuis en nam ’s ochtends twee biertjes mee naar zijn werkkamer. Om een uur of twaalf ging hij koken voor zichzelf, met twee wodkaatjes erbij. Bij zijn lunch dronk hij een halve fles wijn en dan ging hij met een paar biertjes naar boven. Om een uur of vier, vijf kwam hij weer naar beneden, nam twee, drie whisky’tjes en tijdens de maaltijd een fles wijn. En dan ná het eten nog een paar Marc de Bourgognes, een soort cognac.

“Bij mijn moeder ging het net zo. Het zag er allemaal redelijk functionerend uit. Maar weet je, als kind, je hebt niks, alleen je ouders, en als die steeds van stemming veranderen...”

null Beeld Jildiz Kaptein
Beeld Jildiz Kaptein

Je leerde dat je het best ‘s ochtends iets kon vragen, voordat ze gingen drinken?

“Nee, want dan hadden ze een kater. Om twee, drie uur kon ik mijn vader het best benaderen, om vijf uur ging het ook nog wel. Maar niet veel later.

“Je weet nooit wat echt is, en wat niet. Zegt hij dat omdat hij het meent, of omdat hij aangeschoten is? Je leeft in een soort rare spiegelwereld, dat zal er ongetwijfeld aan hebben bijgedragen dat ik wilde gaan spelen. Ik wilde zo enorm niet mezelf zijn, dat acteren een goede oplossing leek.

“Toen ben ik zelf nog aan de drugs geraakt, van mijn 18de tot mijn 33ste. Dat ik toen in Nederland niet aan de bak kwam, vanwege dat ding met Gosschalk, heeft me niet geholpen. Wat ik wel geleerd heb: Er is een redelijk sterk verband tussen creativiteit en destructie, het zijn verschillende kanten van dezelfde munt. Als je je creativiteit niet kwijt kunt, dan maar destructie.”

Heeft Michaël de Jong je nog geholpen bij het invullen van je rol?

“Ja, ik heb de hele draaiperiode elke dag met hem gebeld of geappt, ik spreek hem nog steeds geregeld. Er is een scène waarin Michaël en Meike bij de notaris komen voor de uitslag van een DNA-test. Sander, de regisseur, zei: ‘Hij is natuurlijk enorm opgelucht.’ Ik zei: ‘Weet je, ik check het nog even bij Michaël: ‘Was je enorm opgelucht?’ Michaël: ‘Neuh’. Ik: ‘Hoezo niet? Daar wordt toch bewezen dat je het niet gedaan hebt?’ Toen zei hij: ‘Ja, maar dat wist ik toch al?’”

Yorick van Wageningen

Yorick van Wageningen (57) speelde in Total Loss (2000), een film die in de smaak viel bij Steven Spielberg. Sindsdien krijgt hij geregeld rollen in grote Amerikaanse films, waaronder Beyond Borders (2003), The Girl With The Dragon Tattoo (2011) en Papillon (2017). Ook in Nederlandse producties was hij te zien, als de foute NSB-oom in Oorlogswinter (2008) en als bevlogen muziekdocent in De belofte van Pisa (2019). Voor zijn rol als Michaël de Jong in De Veroordeling (2021) kreeg hij een Gouden Kalf.

Volgens Sander ben je een intuïtieve acteur, die zich heel goed verdiept in zijn personage en vervolgens bij elke take iets anders, verrassends speelt. Je biedt een rijk palet.

“Je wilt als acteur dat er iets gebeurt, dat iets geboren wordt, iets nieuws, dat wil je pakken. Dat is het spannendst om te doen.

“Ik heb veel geleerd van grote regisseurs als Michael Mann en David Fincher. In Amerika repeteren ze nooit, daar draait de camera altijd, want als je iets voor het eerst speelt, is het altijd een pot met goud. Dat heeft een echtheid die je bij take 4 of take 5 nooit meer hebt.

“In Nederland is repeteren, vanwege geld, wél de norm. Hier zijn de draaidagen beperkt, er staat altijd druk op de ketel. Maar Sander zei: oké, laten we het op de Amerikaanse manier doen. Dat vond ik te gek. Want repeteren is een angstoptie, dan krijg je een soort herhaling, dan ga je iets nadoen. Dat kan bij theater, maar bij camera is het oninteressant om naar te kijken.”

Dan verlies je de echtheid?

“Ja. Acteurs zijn altijd bang om amateuristisch te lijken, terwijl dat juist vaak goud is. Dan willen ze van tevoren weten waar het kopje en de suiker precies staan. Terwijl … het gaat erom jezelf in situaties te brengen waar je de controle verliest. Daar zijn die grote regisseurs ook op uit. En als je controle dreigt te krijgen, proberen ze een spaak in het wiel te steken.”

Lies Visschedijk zei: ‘Yorick dwingt hyperconcentratie af. Hij maakt alles beter, iedereen doet zijn werk beter, want je wilt hem tegenspel geven op zijn niveau.’

Van Wageningen lacht eerst, valt dan stil. “Wow. Ja…. pffff. Ja, nou ja, dat is eh…. ik ben sprakeloos. Wat ik vooral heel graag wil is een fucking mooi ding maken.”

Het personage is jouw schepping, niet van de regisseur.

“Ja. De oervader van mijn spelen is Karst Woudstra, een toneelschrijver en regisseur, en die zei altijd: ‘In het theater zijn maar twee creatieve krachten: de schrijver en de acteur. De regisseur is de brug tussen die twee, zijn voornaamste taak is om bij de acteur de angst weg te nemen om te versmelten met zijn personage.’

“Daar heeft Lies het over, denk ik: we hebben samen iets gemáákt. Dat kwam ook doordat Sander het toestond en wij Michaël en Meike hebben leren kennen. Er is iets ontstaan dat groter is dan wijzelf. Kunst, ja.

“En dat kunstenaarschap wordt in Nederland bedreigd, daar wil ik graag iets over kwijt, want het zit me enorm dwars.”

Hoezo? Wat stoort je aan het Nederlandse filmklimaat?

“Dat netmanagers van de NPO, het Nederlands Filmfonds en filmdistributeurs zich met de inhoud bemoeien. Niemand durft daar iets van te zeggen, want al die regisseurs en producenten zijn van hun geld afhankelijk, maar het is echt verschrikkelijk. Zo krijg je middelmaat.

“Zo’n inhoudelijke bemoeienis zul je zelfs bij de meest commerciële studio’s in de Verenigde Staten nooit meemaken. Daar is het hoofd van productie altijd knettergek én onafhankelijk. Daar snappen ze wat creativiteit is en dat je zelfs voor het maken van een James Bond van 180 miljoen dollar gekke mensen nodig hebt.

“Wil je hier een film gefinancierd krijgen, dan hoor je: maar het zijn geen sympathieke karakters. Of: je plan is niet divers genoeg. Sander en Joram zijn tien jaar bezig geweest om De Veroordeling gefinancierd te krijgen, het is negentien keer bijna niet doorgegaan.”

Vandaar ook je chagrijn over je Gouden Kalf-nominatie? Ironisch genoeg had je vlak daarvoor je lidmaatschap van de Dutch Academy For Film opgezegd, uit protest tegen het genderneutraal maken van de Kalveren.

“Ik wilde bezwaar maken tegen de Academie. In Duitsland en Engeland hebben de Academies tijdens corona echt gevochten voor de filmmakers, er goede regelingen uitgesleept. En de Nederlandse academie deed niets voor de makers, maar kwam na achttien maanden ineens met het genderneutrale Kalf. Daar lag mijn irritatie.

“Onder invloed van Netflix en streamingdiensten verandert het filmklimaat in Nederland gelukkig al iets. Daar zeggen ze: goed idee, hier heb je een zak met geld. Zo moet het ook. Er is een enorme berg talent in Nederland. Dat verdient lef en risico.”

null Beeld -
Beeld -

Lees ook de andere interviews uit de kerstbijlage van 2021

Politica Dilan Yeşilgöz: ‘Zelden heb ik gedacht, goh, ik ben anders’

Merel van Vroonhoven over haar overstap naar het onderwijs. ‘We doen geen recht aan de ontwikkeling die een kind doormaakt’

Olympisch atleet Sifan Hassan: ‘Ik had een slecht persoon kunnen worden’

Is er tijdens de pandemie genoeg aandacht geweest voor de rol van gedrag? De vraag aan het hoofd van de gedragsunit van het RIVM Mariken Leurs.

Donald Pols won met Milieudefensie de zaak tegen Shell. ‘Wat iemand zelf doet voor het klimaat vind ik een onterechte vraag’

Peter Schouten verloor vriend en collega Peter R. de Vries, maar heeft zelf ‘geen seconde overwogen het bijltje erbij neer te leggen’

Ambassadeur Caecilia Wijgers gaf leiding aan de evacuatiemissie uit Kaboel. ‘Ik hoorde constant schoten. Dat was bloedstollend’

Lees ook:

De Veroordeling toont hoe de onderbuik regeerde in de Deventer moordzaak

Journalist Bas Haan beet zich indertijd vast in de Deventer Moordzaak (1999). Nu is er een speelfilm gebaseerd op de feiten uit zijn boek. ‘De Veroordeling gaat over fake news en trial by media. De film is actueler dan ooit.’

Recensie van De Veroordeling:

‘De veroordeling’ toont hoe de manipulatieve aandachttrekkerij van Maurice de Hond levens verwoest

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden