Cornelia met haar man Herman Middelkoop. Beeld Cornelia Middelkoop
Cornelia met haar man Herman Middelkoop.Beeld Cornelia Middelkoop

Wie gelooft in een rechtvaardige wereld moet daar een steentje aan bijdragen, vond Cornelia Middelkoop

Haar leven lang was Cornelia Middelkoop actief en maatschappelijk betrokken. Ze werkte met haar man in ontwikkelingslanden en zette zich in voor vrouwenemancipatie in de kerk. Altijd stond ze voor anderen klaar.

Noor Hellmann

Als er in haar woonplaats Oegstgeest zwerfvuil wordt geraapt doet Cornelia Middelkoop vanzelfsprekend mee. Ze heeft maar één hand vrij want ze loopt met een stok, maar als iemand de afvalzak openhoudt kan zij de grijper hanteren. Je zou haar geen 95 jaar geven. Haar geest is jong en levendig, ze gaat graag naar de film, zit in leesclubs en nodigt twee keer per week eters uit voor wie ze recepten uit Trouw maakt. Samen aan haar keukentafel drinken ze wijn en whisky. Ze is geïnteresseerd in veel en schrikt niet van moderniteiten. Hoe je op je mobiele telefoon een wifi-hotspot moet instellen hoef je haar niet uit te leggen.

Tegelijkertijd is ze de laatste jaren veel met het verleden bezig. Het heeft te maken met het schrijven van haar levensverhaal, speciaal bedoeld voor de (achter)kleinkinderen. Omdat ze geen half werk wil leveren, volgt ze eerst een gedegen schrijfcursus bij een journalist in Drenthe.

Ze bewaart mooie herinneringen aan de tijd die ze met haar man Herman Middelkoop in de tropen doorbracht. Begin juni 1954, net twee maanden getrouwd, vertrekken ze naar Timor. Hij heeft zijn studie geneeskunde afgerond en grijpt de mogelijkheid aan te gaan werken in een klein regeringsziekenhuis op het eiland. De reis betekent voor hem een weerzien met het land waar zijn wortels liggen.

Alles is nieuw en onbekend

Cornelia, die in haar leven niet verder is geweest dan Parijs, neemt afscheid van haar vertrouwde omgeving en de vriendinnen van haar vroegere opleiding maatschappelijk werk. In Indonesië is alles nieuw en onbekend. Zelfs haar Nederlandse schoonouders, die nog op Timor wonen, ontmoet ze daar voor het eerst.

Ze vindt haar draai en doet administratief werk in het ziekenhuis. Terugblikkend in haar autobiografie stelt ze dat de kennismaking met mensen uit verschillende landen en culturen hun leven heeft verrijkt. ‘Heel de wereld kan ons thuis zijn.’ In Indonesië leert ze op zichzelf te vertrouwen en ontwikkelt ze ‘een gezonde nieuwsgierigheid en een open blik naar het andere en dé ander’.

Als ze na zes jaar repatriëren dient zich spoedig een volgende buitenlandse betrekking aan. Herman krijgt, via bemiddeling van de Nederlands Hervormde Kerk, het aanbod directeur te worden van een ziekenhuisje in Nigeria. Ze hakken de knoop snel door, schrijft Cornelia: ‘Het vooruitzicht van een avontuur in Afrika, vrij leven en zinnig werk doen in een ontwikkelingsland, won het van de zekerheid van een bestaan in Nederland’. Met hun drie jonge kinderen die ze inmiddels hebben, vestigen ze zich in 1962 in een afgelegen dorp in het oosten van Nigeria.

Terwijl Herman het ziekenhuis helpt opbouwen en er als arts gaat werken, neemt Cornelia niet-medische taken op zich. Ze leidt buitenwerkers op en kan goed organiseren. Zo houdt ze toezicht op de bouw van een kraamkliniek en buitenpoli’s. Vaak ontvangt ze gasten thuis.

Met hart en ziel stort ze zich op het werk. Wie gelooft in een rechtvaardige, betere wereld moet daaraan een steentje bijdragen, vindt ze. De christelijke waarden die haar thuis zijn bijgebracht, hebben haar wat dat betreft gevormd.

null Beeld Cornelia Middelkoop
Beeld Cornelia Middelkoop

Protestanten in het katholieke Limburg

Cornelia groeit op in een gereformeerd gezin. Als enige protestanten in het katholieke Limburgse stadje Echt zijn ze zich bewust van hun uitzonderingspositie, toch worden ze niet met de nek aangekeken. De arbeiders van de dakpannen- en drainagebuizenfabriek in Echt waarderen Cornelia’s vader, die hun directeur is. Sociaal bewogen als hij is vindt hij betaling aan zijn werknemers belangrijker dan zijn eigen salaris.

Wanneer hij in de oorlog aan een hartaanval overlijdt, blijft zijn vrouw achter met vijf kinderen. Ze is kranig en biedt onderdak aan mannen van de ondergrondse die Trouw meenemen. Cornelia helpt de verzetskrantjes te verspreiden en haalt in het café verderop bier voor de groep. Achteraf vermoedt ze dat men op de hoogte was van hun illegale activiteiten, maar verraden zijn ze niet.

In de laatste oorlogsmaanden, als met de opmars van de geallieerden in het zuiden de frontlinie aan de Maas ligt, worden ze op bevel van de Duitsers geëvacueerd naar Groningen.

null Beeld Cornelia Middelkoop
Beeld Cornelia Middelkoop

De liefde ontdekt in Groningen

Na de bevrijding gaat het gezin weer in Echt wonen, maar Cornelia keert algauw terug naar Groningen voor een vierjarige opleiding aan het Centraal Instituut voor Christelijke Sociale Arbeid. In die stad ontdekt ze de liefde als ze Herman leert kennen. Ze merken dat ze hetzelfde in het leven staan. Voor beiden heeft hun werk een ideële kant die zwaar weegt, en soms gevolgen heeft voor het gezinsleven.

Oudste zoon Peter ondervindt dat als eerste. Ze wonen dan in Biafra, in het oostelijk deel van Nigeria. Hun huis is idyllisch gelegen aan een rivier. De kinderen hebben veel vrijheid, picknicken op de zandbanken en Peter gaat eropuit met zijn kano. Omdat er geen lagere school in de buurt is krijgt hij les van zijn moeder, tot hij in 1967 naar de middelbare school moet. Ze besluiten dat hij die in Nederland zal volgen en bij vrienden van hen gaat wonen. Voor zijn ouders is het een uitgemaakte zaak dat zij op hun post blijven: hun hulp aan mensen die het nodig hebben heeft prioriteit.

Zeker nu komt het erop aan. Er is een bloedige burgeroorlog uitgebroken nadat Biafra zich onafhankelijk heeft verklaard en de Nigeriaanse troepen de staat hebben omsingeld. Miljoenen mensen worden systematisch uitgehongerd, veel kinderen sterven. Herman coördineert de verspreiding van hulpgoederen. Cornelia ontvangt internationale journalisten, hulpverleners en politici.

Ze is een welbespraakte persvoorlichter die buitenlanders rondleidt in de opvangkampen. Ze reist ook naar Nederland, bezoekt koningin Juliana op Het Loo en wordt een bekend gezicht op televisie, waar ze aandacht vraagt voor de humanitaire ramp die zich in Biafra voltrekt.

De situatie in Biafra wordt te onveilig

Met haar dochters Afke en Henriëtte – uiteindelijk de enige witte kinderen in het oorlogsgebied – gaat ze per vrachtvliegtuig naar Nederland om hen onder te brengen in het gastgezin, bij hun broer. Als de situatie in Biafra in 1969 echter te onveilig wordt, besluiten Cornelia en Herman zich alsnog bij de kinderen te voegen.

Oegstgeest wordt hun nieuwe woonplaats. Het is een overgang voor Cornelia, die zich aanvankelijk niet thuis voelt in het aangeharkte, eenvormige Nederland. Ze heeft moeite met de consumptiemaatschappij en de volgeladen boodschappenkarren. Met kerst maakt zij daarom standaard boerenkool met worst.

Cornelia Middelkoop (rechts) in Afrika. Beeld Cornelia Middelkoop
Cornelia Middelkoop (rechts) in Afrika.Beeld Cornelia Middelkoop

Ze is duidelijk in haar mening en standpunten. Als moeder toont ze zich betrokken wanneer de kinderen haar steun nodig hebben. Maar ze vraagt van hen zelfstandigheid. Zelf is ze gewend haar eigen leven in te richten en zoekt naar nieuwe uitdagingen buitenshuis. Na een opfriscursus maatschappelijk werk vindt ze een baan in het Diaconessenziekenhuis in Leiden.

In de kerk wordt ze actief als ouderling en constateert algauw dat vrouwen er weinig hebben in te brengen. Ze voelt zich aangetrokken tot de feministische beweging en ontmoet geestverwanten die net als zij strijden tegen de tweederangspositie van de vrouw in kerkbesturen.

Opnieuw naar balans zoeken in Nederland

Thuis heeft ze met Herman diepgaande gesprekken over een gelijkwaardigere taakverdeling in het huishouden. Ze zijn dol op elkaar, maar moeten in Nederland opnieuw naar een goede balans zoeken, zodat de taken in het huishouden en de zorg voor de kinderen beter worden verdeeld.

Tien jaar later is Cornelia de drijvende kracht achter hun volgende buitenlandse project. De jongste dochter Henriëtte is net het huis uit als ze hun blik opnieuw ver over de grens richten. Nogmaals kiezen ze voor werk in Afrika, nu in Lesotho. Herman zet er primary health care op, Cornelia houdt zich bezig met alcoholbestrijding in een afkickkliniek.

null Beeld Cornelia Middelkoop
Beeld Cornelia Middelkoop

Zes jaar later, in 1988, komen ze definitief terug. Ze zijn nu allebei met pensioen en genieten volop van de mogelijkheden die dit biedt, waaronder veel reizen naar hun vrienden in het buitenland.

Hieraan komt een eind als Herman in 1998 overlijdt. Cornelia gaat door een diep dal maar ze vindt een nieuwe levensinvulling met tal van sociale activiteiten en vrijwilligerswerk.

Als voorzitter van ouderenbond Anbo in Oegstgeest initieert ze in het dorpscentrum filmmiddagen voor ouderen. Vaak houdt ze zelf een inleiding. In het dorp kent iedereen haar bij de voornaam. Ze schenkt koffie bij ‘de oudjes’ in het verpleeghuis en doet boodschappen voor hulpbehoevende vriendinnen. Onverwoestbaar lijkt ze. Maar dan opeens, na een filmmiddag en eten bij een vriendin, gaat ze op weg naar huis naar een supermarkt en krijgt daar een hersenbloeding. Drie dagen ligt ze in het ziekenhuis. Even komt ze nog bij kennis en kan er afscheid worden genomen voordat ze zacht wegglijdt uit het leven.

Cornelia Middelkoop-Koning werd geboren op 30 juni 1927 in Echt en overleed op 3 april 2023 in Den Haag.

Trouw beschrijft het leven van onlangs overleden heel gewone of bekende mensen. Heeft u zelf een tip voor Naschrift? Mail ons via naschrift@trouw.nl.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden